بانک احادیث اهل بیت (ع) - (مصالح اجتماعی)
حدیث1
الإمامُ الحسنُ علیه السلام: لرجل جاءَ إلَیهِ یَستَشِیرُهُ فی تَزویجِ ابنَتِهِ: زَوِّجْها مِن رَجُلٍ تَقِیٍّ ، فإنّهُ إن أحَبَّها أکرَمَها وإن أبغَضَها لَم یَظلِمْها ؛
امام حسن علیه السلام- خطاب به مردی که با ایشان در باره ازدواج دختر خود مشورت کرد- فرمودند: او را به مردی باتقوا شوهر ده ؛ زیرا اگر دختر تو را دوست داشته باشد گرامیش می دارد و اگر دوستش نداشته باشد به وی ستم نمی کند .
مکارم الأخلاق : 1 / 446 / 1534 منتخب میزان الحکمه : 254
حدیث2
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم :مَن عَزّی مُصابا کانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ ؛هر که فرد سوگواری را تسلّی دهد ، (اجری) همانند اجر او دارد .
بحار الأنوار : 82 / 94 / 46 منتخب میزان الحکمه : 380
حدیث3
امام صادق علیه السلام :إنّ المَشورَهَ لا تکونُ إلاّ بِحُدُودِها الأربعهِ ... فأوَّلُها أن یکونَ الذی تُشاوِرُهُ عاقِلاً ، والثانیهُ أن یَکونَ حُرّا مُتَدَیِّنا ، والثالثهُ أن یکونَ صَدیقا مُواخِیا ، والرابعهُ أن تُطلِعَه علی سِرِّکَ فَیکونَ عِلمُهُ بهِ کَعِلمِکَ ثُمّ یُسِرَّ ذلکَ ویَکتُمَهُ ؛
مشورت جز با حدود چهارگانه آن تحقق نپذیرد ؛ نخستین حدّ آن این است که کسی که با او مشورت می کنی ، خردمند باشد ، دوم این که آزاده و متدیّن باشد ، سوم این که دوست و برادروار باشد و چهارم این که راز خود را به او بگویی و او به اندازه خودت از آن راز آگاه باشد ، امّا آن را بپوشاند و به کسی نگوید .
مکارم الأخلاق : 2 / 98 / 2280 منتخب میزان الحکمه : 308
حدیث4
امام علی علیه السلام :مَنِ استَقبَلَ وُجوهَ الآراءِ عَرَفَ مَواقِعَ الخَطَأِ ؛هرکه با آرای گوناگون رو به رو شود جایگاههای خطا (و نادرست اندیشی) را باز شناسد .
نهج البلاغه : الحکمه 173 منتخب میزان الحکمه : 228
حدیث5
امام علی علیه السلام :اِضرِبُوا بعضَ الرأیِ ببعضٍ یَتَوَلَّدْ مِنهُ الصَّوابُ ؛رایزنی کنید تا اندیشه درست متولّد شود .
غرر الحکم : 2567 منتخب میزان الحکمه : 228
حدیث6
امام علی علیه السلام :جالِسِ العُلَماءَ یَزدَدْ علمُکَ ، ویَحسُنْ أدبُکَ ، وتَزکُ نَفْسُکَ؛
با دانشمندان بنشین تا بر دانشت افزوده گردد ، تربیت و ادبت نیکو شود و روانت پاکیزه شود .
غرر الحکم : 4786 منتخب میزان الحکمه : 106
حدیث7
رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند :لا تَجْلِسوا إلاّ عندَ کُلِّ عالِمٍ یَدْعوکُم مِن خَمْسٍ إلی خَمسٍ: مِن الشَّکِّ إلی الیَقینِ، ومِن الرِّیاءِ إلی الإخْلاصِ ، ومِن الرَّغْبَهِ إلی الرَّهبَهِ ، ومِن الکِبْرِ إلی التّواضُعِ ، ومِن الغِشِّ إلی النّصیحَهِ ؛
تنها در محضر دانشمندانی نشینید که شما را از پنج چیز به پنج چیز فرا می خوانند : از دودلی به یقین ، از ریا به اخلاص ، از دنیا خواهی به دنیا گریزی ، از تکبر به فروتنی و از فریبکاری به خیر خواهی.
بحار الأنوار : 74 / 188 / 18 منتخب میزان الحکمه : 106
حدیث8
امام صادق(سلام الله علیه):ثَلاثَهُ أشیاءَ یَحتاجُ النّاسُ إلَیها: اَلْأمنُ وَالْعَدلُ وَالْخِصبُ؛
سه چیز است که مردم به آنها نیاز دارند: امنیت، عدالت و رفاه.
تحف العقول، ص 320
حدیث9
پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله):التَّوَدُّدُ إلَی النّاسِ نِصفُ العَقلِ؛دوستی با مردم، نیمی از خرد است.
الکافی: ج 2، ص 643، ح 4
حدیث10
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:عَلَیکَ بِالجَمَاعَهِ، فَاِنَّمَا یَأخُذُ الذِّئبُ مِنَ الغَنَمِ القَاصِیَهِ؛با جماعت همراه شو؛ زیرا گرگ، گوسفند دورمانده را می خورد.
مسند احمد، ج6، ص446
حدیث11
پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:إنَّ الْعَفوَ لا یَزِیدُ الْعَبدَ إلّا عِزّاً فَتَعافَوا یُعِزُّکُمُ اللَّهُ؛گذشت، جز بر عزّت بنده نمی افزاید، پس از یکدیگر درگذرید تا خداوند به شما عزّت بخشد.
الکافی، ج 6، ص 108
حدیث12
امام سجّاد(علیه السلام) فرمودند:اَلْمُؤْمِنُ یَصمُتُ لِیَسلَمَ ویَنطِقُ لِیَغنَمَ؛مؤمن سکوت می کند تا سالم ماند و سخن می گوید تا سود برد.
الکافی، ج 2، ص 231
حدیث13
حضرت زهرا (سلام الله علیها) فرمودند:فَجَعَلَ اللهُ...اِطاعَتَنا نِظاماً لِلمِلَّهِ وَ اِمامَتَنا أماناً لِلفِرقَه
خدا اطاعت و پیروی از ما اهل بیت را سبب برقراری نظم اجتماعی در امت اسلامی و امامت و رهبری ما را عامل وحدت و درامان ماندن از تفرقه ها قرار داده است.
بحار الانوار، ج 43، ص 158
حدیث14
امام علی (علیه السلام) فرمودند:اِنَّکَ مُقَوَّمٌ بِاَدَبِکَ فَزَیِّنْهُ بِالْحِلْمِ؛تو با ادبت ارزش گذاری می شوی، پس آن را با بردباری زینت بخش.
مشکاه الأنوار، ص 239، ح 689
حدیث15
امام علی (علیه السلام) فرمودند:مَنِ استَبَدَّ بِرَیِهِ هَلَکَ وَمَن شاوَرَ الرَّجالَ شارَکَها فی عُقولِها؛هر کس خود رأی شد هلاک می شود و هر کس با افراد صاحب نظر مشورت کند در عقل آنان شریک می شود.
(نهج البلاغه، قصار161)
حدیث16
امام علی (علیه السلام) فرمودند:خَیرُ مَن شاوَرتَ ذَوُواالنُّهی وَالعِلمِ وَاولُوا التَّجارِبِ وَالحَزمِ؛بهترین کسی که با او مشورت کنی کسی است که صاحب عقل و علم و تجربه ها و دوراندیشی باشد.
(غررالحکم، ج3، ص428، ح4990)
حدیث17
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:اَدِّبوا اَولادَکُمْ عَلی ثَلاثِ خِصالٍ : حُبِّ نَبیِّکُمْ و حُبِّ اَهْلِ بَیْتِهِ وَ عَلی قِراءَهِ الْقُرآنِ ؛فرزندانتان را به سه چیز ادب کنید: عشق به پیامبرتان، عشق به خاندان او، و قرآن خواندن.
غرر الحکم، ح 4488
حدیث18
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:ایّاکَ اَنْ تَضْحَکَ مِنْ غَیْرِ عَجَبٍ ، اَوْ تَمْشیَ و تَتَ_کَلَّمَ فی غَیْرِ اَدَبٍ؛از خندیدنِ بی تعجّب [و بی جا] یا راه رفتن و سخن گفتنِ بی ادبانه بپرهیز.
بحار الأنوار، ج 75، ص 8 ، ح 63
حدیث19
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:أیُّها النّاسُ ، علَیکُم بالجَماعهِ ، وإیّاکُم والفُرْقهَ ،ای مردم! به جماعت (یکپارچگی) روی آرید و از پراکندگی بپرهیزید.
میزان الحکمه، ح 2589
حدیث20
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:ایّاکُمْ وَ التَّلَوُّنَ فی دینِ اللّه ِ فَاِنَّ جَماعَهً فیما تَ_کْرَهونَ مِنَ الْحَقِّ خَیْرٌ مِنْ فُرْقَهٍ فیما تُحِبّونَ مِنَ الْباطِلِ وَ اِنَّ اللّه َ سُبْحانَهُ لَمْ یُعْطِ اَحَدا بِفُرْقَهٍ خَیْرا مِمَّنْ مَضی وَ لا مِمَّنْ بَقیَ ؛
از چند رنگی و اختلاف در دین خدا بپرهیزید، زیرا یکپارچگی در آنچه حق است ولی شما آن را ناخوش می دارید، از پراکندگی در آنچه باطل است اما خوشایند شما می باشد، بهتر است. خدای سبحان به هیچ یک از گذشتگان و باقی ماندگان بر اثر تفرقه و جدایی خیر و خوبی عطا نکرده است.
نهج البلاغه، از خطبه 176
حدیث21
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:
اِعلَموا اَنَّ اللّه َ تعالی قَد فَرَضَ عَلَیکُم الجُمُعَهَ فَمَن تَرَکَها فی حَیاتی وَ بَعدَ مَماتی وَ لَهُم اِمامٌ عادِلٌ اِستِخفافا بِها وَ جُحودا لَها فَلا جَمَعَ اللّه ُ شَملَهُ وَ لا بارَکَ لَهُ فی اَمرِهِ اَلا وَ لا صَلاهَ لَهُ اَلا وَ لا زَکاهَ لَهُ اَلا وَ لا حَجَّ لَهُ اَلا وَ لا صَومَ لَهُ اَلا وَ لا بَرَکَهَ لَهُ حَتّی یَتوبَ؛
بدانید که خداوند متعال نماز جمعه را بر شما واجب ساخته است پس آنان که در زندگی و پس از مرگ من، از روی سبک شمردن و یا انکار، آن را ترک کنند، با وجود این که پیشوای عادلی دارند، خداوند وحدتشان نبخشد و در کارشان برکت ندهد، آگاه باشید نه زکات، نه نماز، نه حج و نه روزه آنان پذیرفته است. بدانید که زندگی آنان برکتی نخواهد داشت، مگر توبه کنند.
عوالی اللالی، ج 2، ص 54، ح 146
حدیث22
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:اِرحَموا عَزیزا ذَلَّ، وَغَنیّا افتَقَرَ وَعالِما ضاعَ فی زَمانِ الجُهّالِ؛به عزیزی که خوار گشته و ثروتمندی که فقیر شده و دانشمندی که در روزگار نادانان تباه گردیده است، رحم کنید.
غررالحکم، ج2، ص453، ح3265
حدیث23
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:مَن لایَرحَم لایُرحَم وَمَن لایَغفِر لایُغفَر لَهُ وَمَن لایَتُب لایَتوبُ اللّه ُ عَلَیهِ؛
هر کس رحم نکند به او رحم نشود، هر کس نبخشد بخشیده نشود و هر کس پوزش را نپذیرد، خداوند پوزش و توبه او را نخواهد پذیرفت.
غررالحکم، ج2، ص438، ح3201
حدیث24
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:اِرحَمِ الصَّغیرَ وَوَقِّرِ الکَبیرَ تَکُن مِن رُفَقائی؛به کودکان رحم کن و بزرگسالان را احترام نما تا از دوستان من باشی.
کافی، ج2، ص316، ح7
حدیث25
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:إِنَّ اللّه رَحیمٌ یُحِبُّ الرَّحیمَ یَضَعُ رَحمَتَهُ عَلی کُلِّ رَحیمٍ؛خداوند رحیم است و رحیم را دوست دارد و دستِ مهر خود را بر سر هر رحیمی می گذارد.
نهج الفصاحه، ح 992
حدیث26
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:إِنَّ الْمُؤْمِنَ هِمَّتُهُ فِی الصَّلاهِ وَالصِّیامِ وَالْعِبادَهِ وَالْمُنافِقُ هِمَّتُهُ فِی الطَّعامِ وَالشَّرابِ کَالْبَهیمَهِ؛همّت مؤمن در نماز و روزه و عبادت است و همّت منافق در خوردن و نوشیدن؛ مانند حیوانات.
تنبیه الخواطر،ج1، ص 94
حدیث27
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:اِنّا اُمِرْنا مَعاشِرَ الاَنْبیاءِ بِمُداراهِ النّاسِ، کَما اُمِرْنا بِاِقامَهِ الفَرائِضِ؛ما پیامبران، همان گونه که به برپا داشتن واجبات مأمور شده ایم، به مدارا کردن با مردم نیز مأمور شده ایم.
امالی طوسی، ص 521
حدیث28
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:رَاْسُ الْعَقْلِ بَعْدَ الاْیمانِ بِاللّه ِ مُداراهُ النّاسِ فی غَیْرِ تَرْکِ حَقٍّ؛ کمال عقل پس از ایمان به خدا، مدارا کردن با مردم است به شرط آن که حق، ترک نشود.
تحف العقول، ص 42
حدیث29
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:لا یَأمُرُ بِالمَعروفِ وَلا یَنهی عَنِ المُنکَرِ إلاّ مَن کانَ فیهِ ثَلاثُ خِصالٍ : رَفیقٌ بِما یَأمُرُ بِهِ رَفیقٌ فیما یَنهی عَنهُ ، عَدلٌ فیما یَأمُرُ بِهِ عَدلٌ فیما یَنهی عَنهُ، عالِمٌ بِما یَأمُرُ بِهِ عالِمٌ بِما یَنهی عَنهُ؛
امر به معروف و نهی از منکر نکند مگر کسی که سه خصلت در او باشد: در امر و نهی خود مدارا کند، در امر و نهی خود میانه روی نماید و به آنچه امر و نهی می کند، دانا باشد.
بحارالأنوار، ج100، ص87، ح64
حدیث30
اِنَّ فِی الرِّفقِ الزّیادَهَ وَ البَرَکَهَ وَ مَن یُحرَمِ الرِّفقُ یُحرَمِ الخَیرَ؛در مدارا، فزونی و برکت است، و هر کس از مدارا محروم باشد، از خیر، محروم شده است.
کافی، ج 2، ص 119، ح 7
حدیث31
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:إِنَّ النبیاءَ إِنَّما فَضَّلَهُمُ اللّه عَلی خَلقِهِ بِشِدَّهِ مُداراتِهِم لأَِعداءِ دینِ اللّه وَحُسنِ تَقیَّتِهِم لأَِجلِ إِخوانِهِم فِی اللّه ؛
خداوند از این رو پیامبران را بر دیگر مردمان برتری داد که با دشمنان دین خدا بسیار با مدارا رفتار می کردند و برای حفظ برادران همکیش خود نیکو تقیه می کردند.
بحارالأنوار، ج75، ص401، ح42
حدیث32
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:إنَّ اللّه یُحِبُّ الرِّفقَ وَیُعینُ عَلَیهِ؛خداوند مدارا را دوست دارد و انسان را بر انجام آن یاری می کند.
کافی، ج2، ص120، ح12
حدیث33
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:ما کانَ الرِّفقُ فی شَی ءٍ إِلاّ زانَهُ؛مدارا با چیزی همراه نشد مگر آن که آن را زینت بخشید.
تحف العقول، ص 47
حدیث34
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:مَن أُعطِیَ حَظَّهُ مِنَ الرِّفقٍ فَقَد أُعطِیَ حَظَّهُ مِن خَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَهِ؛
هر کس را که بهره ای از مدارا داده اند، بدون شک بهره اش را از خیر دنیا و آخرت داده اند.
نهج الفصاحه، ح2838
حدیث35
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:أَعقَلُ النّاسِ أَشَدُّهُم مُداراهً لِلنّاسِ؛عاقل ترین مردم کسی است که بیشتر با مردم مدارا کند.
من لایحضره الفقیه، ج4، ص395، ح5840
حدیث36
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:أَمَرَنی رَبّی بِمُداراهِ النّاسِ کَما أَمَرَنی بِأَداءِ الفَرائِضِ؛پروردگارم، همان گونه که مرا به انجام واجبات فرمان داده، به مدارا کردن با مردم نیز فرمان داده است.
کافی، ج2، ص117، ح4
حدیث37
رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:یا عَلیُّ لاتُشاوِر جَبانا فَإِنَّهُ یُضَیِّقُ عَلَیکَ المَخرَجَ وَلاتُشاوِرِ البَخیلَ فَإِنَّهُ یَقصُرُبِکَ عَن غایَتِکَ وَلاتُشاوِر حَریصا فَإِنَّهُ یُزَیِّنُ لَکَ شَرَّها؛
ای علی با ترسو مشورت مکن، زیرا او راه بیرون آمدن از مشکل را بر تو تنگ می کند و با بخیل مشورت مکن، زیرا او تو را از هدفت باز می دارد و با حریص مشورت مکن، زیرا او حریص بودن را در نظرت زیبا جلوه می دهد.
(علل الشرایع، ج2، ص559، ح1)
حدیث38
رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:مَنِ استَشارَهُ أَخوهُ المُؤمِنُ فَلَم یَمحَضهُ النَّصیحَهَ سَلَبَهُ اللّه لُبَّهُ؛هر کس برادر مؤمنش با او مشورت کند و او صادقانه راهنمائیش نکند، خداوند عقلش را از او بگیرد.
(بحارالأنوار، ج72، ص104، ح36)
حدیث39
رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:مُشاوَرَهُ العاقِلِ الناصِحِ رُشدٌ وَیُمنٌ وَتَوفیقٌ مِنَ اللّه فَإِذا أَشارَ عَلَیکَ النّاصِحُ العاقِلُ فَإِیّاکَ وَالخِلافَ فَإِنَّ فی ذلِکَ العَطَبَ؛
مشورت کردن با عاقِل خیرخواه مایه هدایت و میمنت است و توفیقی است از جانب خداوند، پس هرگاه خیرخواه عاقل تو را راهنمایی کرد، مبادا مخالفت کنی که موجب نابودی می شود.
(محاسن، ج2، ص602، ح25)
حدیث40
رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند:ما یَستَغنی رَجُلٌ عَن مَشوَرَهٍ؛هیچ کس از مشورت بی نیاز نیست.
(نهج الفصاحه، ح 1637)
حدیث41
امام کاظم (علیه السلام) فرمودند:مُشاوَرَهُ العاقِلِ النّاصِحِ یُمنٌ وَ بَرَکَهٌ وَ رُشدٌ وَ تَوفیقٌ مِنَ اللّه ؛مشورت با عاقلِ خیرخواه، خجستگی، برکت، رشد و توفیقی از سوی خداست.
تحف العقول، ص 398
حدیث42
امام علی(علیه السلام) فرمودند:لا خَیرَ فی قَومٍ لَیسُوا بِناصِحینَ وَ لا یُحِبُّونَ النّاصِحینَ ؛قومی را که خود خیرخواه نیستند و خیرخواهان را هم دوست ندارند ، خیری نباشد .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث10884
حدیث43
امام علی(علیه السلام) فرمودند:لا یَستَغنِی العاقِلُ عَنِ المُشاوَرَهِ ؛خردمند ، خود را از مشورتْ بی نیاز نمی بیند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث10693
حدیث44
امام علی(علیه السلام) فرمودند:لا تَنقُضَنَّ سُنَّهً صالِحَهً عُمِلَ بِها وَاجتَمَعَتِ الأُلفَهُ لَها وَ صَلَحَتِ الرَّعِیَّهُ عَلَیها ؛
هیچ رسم پسندیده ای را که به آن عمل می شود و رشته پیوند مردم و صلاح توده ها در آن است ، در هم نشکن .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث10377
حدیث45
امام علی(علیه السلام) فرمودند:لا تُشرِکَنَّ فی مَشوَرَتِکَ حَریصا یُهَوِّنُ عَلَیکَ الشَّرَّ وَ یُزَیِّنُ لَکَ الشَّرَهَ ؛با هیچ آزمندی مشورت مکن ، که بدی را بر تو آسان می نماید و حرص و ولَع را در نظرت می آراید .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث10353
حدیث46
امام علی(علیه السلام) فرمودند:لا تَستَشِرِ الکَذّابَ ؛ فَإنَّهُ کَالسَّرابِ یُقَرِّبُ عَلَیکَ البَعیدَ ، وَ یُبَعِّدُ عَلَیکَ القَریبَ ؛
با دروغگو مشورت مکن ، که دروغگو سراب را می ماند : دور را در نظرت نزدیک و نزدیک را در نظرت دور می نمایاند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث10351
حدیث47
امام علی(علیه السلام) فرمودند:لا تُمسِک عَن إظهارِ الحَقِّ اِذا وَجَدتَ لَهُ أهلاً ؛از آشکار کردن حق ، هنگامی که برای آن اهلی یافتی ، خودداری نکن .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث10188
حدیث48
امام علی(علیه السلام) فرمودند:نَزِّل نَفسَکَ دُونَ مَنزِلَتِها تُنَزِّلکَ النّاسُ فَوقَ مَنزِلَتِکَ ؛خود را در جایی فروتر از منزلت خویش بنشان تا مردم تو را در جایی فراتر از منزلتت بنشانند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث9985
حدیث49
امام علی(علیه السلام) فرمودند:یَکتَسِبُ الصّادِقُ بِصِدقِهِ ثَلاثًا : حُسنَ الثِّقَهِ بِهِ ، وَ المَحَبَّهَ لَهُ ، وَ المَهابَهَ عَنهُ ؛
راستگو با راست گویی اش سه چیز به دست می آورد : به او نیک اعتماد کنند ، دوستی اش بر دل ها نشیند ، و از وی اندیشه کنند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث11038
حدیث50
امام علی(علیه السلام) فرمودند:مَنِ استَعانَ بِذَوِی الألبابِ سَلَکَ سَبیلَ الرَّشادِ ؛هر که از خردمندان یاری جوید ، راه بالندگی را پوید .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث8912
حدیث51
امام علی(علیه السلام) فرمودند:مَن عَمِلَ بِالحَقِّ مالَ إلَیهِ الخَلقُ ؛هر که به حق عمل کند ، مردم به او روی می آورند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث8646
حدیث52
امام علی(علیه السلام) فرمودند:مَن دارَی النّاسَ أمِنَ مَکرَهُم ؛هر کس با مردم مدارا کند ، از مکرشان در امان می ماند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث8465
حدیث53
امام علی(علیه السلام) فرمودند:مَن عَرَفَ النّاسَ لَم یَعتَمِد عَلَیهِم ؛هر کس مردم را بشناسد ، به آنها اعتماد نمی کند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث8232
حدیث54
امام علی(علیه السلام) فرمودند:مَن أنصَفَ أُنصِفَ ؛هر که انصاف ورزد ، با او انصاف ورزند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث7692
حدیث55
امام علی(علیه السلام) فرمودند:لِقاءُ أهلِ المَعرِفَهِ عِمارَهُ القُلُوبِ وَ مُستَفادُ الحِکمَهِ ؛دیدار با اهل معرفت ، مایه آبادانی دل ها و بهره بردن از حکمت است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث7635
حدیث56
امام علی(علیه السلام) فرمودند:لِن لِمَن غالَظَکَ فَإنَّهُ یُوشِکُ اَن یَلینَ لَکَ ؛با کسی که با تو درشتی می کند ، نرم باش ، که دور نیست او هم با تو نرم شود .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث7620
حدیث57
امام علی(علیه السلام) فرمودند:لِیَکُن أبغَضُ النّاسِ إلَیکَ وَ أبعَدُهُم مِنکَ أطلَبَهُم لِمَعایِبِ النّاسِ ؛باید مبغوض ترینِ مردم و دورترینِ آنها از تو کسی باشد که بیش از همه از مردم عیب جویی می کند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث7378
حدیث58
امام علی(علیه السلام) فرمودند:کُن لِلمَظلومِ عَونا ، وَ لِلظّالِمِ خَصما ؛یار ستمدیده و دشمن ستمگر باش .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث7153
حدیث59
امام علی(علیه السلام) فرمودند:قارِن أهلَ الخَیرِ تَکُن مِنهُم ، وَ بایِن أهلَ الشَّرِّ تَبِن عَنهُم ؛با نیکوکاران همراه باش تا از آنان باشی ، و از بدکاران کناره جو تا از آنان جدا باشی .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث6805
حدیث60
امام علی(علیه السلام) فرمودند:فازَ مَن تَجَلبَبَ الوَفاءَ وَ ادَّرَعَ الأمانَهَ ؛رستگار شد آن که جامه وفاداری پوشید و زره امانتداری بر تن کرد .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث6556
حدیث61
امام علی(علیه السلام) فرمودند:غَضُّ الطَّرفِ مِن أفضَلِ الوَرَعِ ؛پرهیز از نگاه ناروا ، برترین پرهیزگاری است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث6400
حدیث62
امام علی(علیه السلام) فرمودند:عامِل سائِرَ النّاسِ بِالإنصافِ وَ عامِلِ المُؤمِنینَ بِالإیثارِ ؛با دیگر مردمان به انصاف رفتار کن و با مؤمنان به ایثار .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث6342
حدیث63
امام علی(علیه السلام) فرمودند:عَلَی المُشیرِ الاِجتِهادُ فِی الرَّأیِ وَ لَیسَ عَلَیهِ ضَمانُ النُّجحِ ؛وظیفه مشورت شونده ، کوشش در ارائه نظر [درست] است ؛ امّا ضمانت پیروزی بر عهده او نیست .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث6194
حدیث64
امام علی(علیه السلام) فرمودند:عَلَیکَ بِالسَّکینَهِ فَإنَّها أفضَلُ زینَهٍ ؛با وقار باش که وقار ، برترین زینت است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث6088
حدیث65
امام علی(علیه السلام) فرمودند:صَمتٌ یُعقِبُکَ السَّلامَه َخیرٌ مِن نُطقٍ یُعقِبُکَ المَلامَهَ ؛سکوتی که سلامت در پی دارد ، بهتر از سخنی است که سرزنش در پی آورد .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث5865
حدیث66
امام علی(علیه السلام) فرمودند:صِلَهُ الأرحامِ تُثمِرُ الأموالَ وَ تُنسِی ءُ فِی الآجالِ ؛پیوند با خویشاوندان ، دارایی ها را به بار می نشاند و مرگ را به تأخیر می اندازد .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث5847
حدیث67
امام علی(علیه السلام) فرمودند:شارِکُوا الَّذِی قَد أقبَلَ عَلَیهِ الرِّزقُ فَإنَّهُ أجدَرُ بِالحَظِّ وَ أخلَقُ بِالغِنی ؛
با کسی که روزی به او روی آورده است ، شریک شوید ؛ زیرا وی به بهره مندی شایسته تر و به توانگری لایق تر است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث5790
حدیث68
امام علی(علیه السلام) فرمودند:شاوِر قَبلَ أن تَعزِمَ ، وَ فَکِّر قَبلَ اَن تُقدِمَ ؛قبل از تصمیم گیری مشورت کن و پیش از اقدام ، بیندیش .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث5754
حدیث69
امام علی(علیه السلام) فرمودند:سالِمِ النّاسَ تَسلَم ، وَ اعمَل لِلآخِرَهِ تَغنَم ؛با مردم در آشتی باش تا سالم باشی و برای آخرت کار کن تا غنیمت یابی .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث5605
حدیث70
امام علی(علیه السلام) فرمودند:سَبَبُ المَحَبَّهِ البِشرُ ؛خوش رویی موجب محبّت است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث5546
حدیث71
امام علی(علیه السلام) فرمودند:سَبَبُ الاِئتِلافِ الوَفاءُ ؛وفاداری ، سبب الفت است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث5511
حدیث72
امام علی(علیه السلام) فرمودند:رَأسُ السِّیاسَهِ استِعمالُ الرِّفقِ ؛سرلوحه سیاست ، به کار بردن مداراست .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث5266
حدیث73
امام علی(علیه السلام) فرمودند:خَیرُ مَن شاوَرتَ ذَوُو النُّهی وَ العِلمِ ، وَ اُولُوا التَّجارِبِ وَ الحَزمِ ؛
بهترینِ کسان برای مشورت، خردمندان و عالمان و دارندگان تجربه و دور اندیشان اند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث4990
حدیث74
امام علی(علیه السلام) فرمودند:خالِطُوا النّاسَ مُخالَطَهً إن مِتُّم بَکَوا عَلَیکُم وَ إن غِبتُم حَنُّوا إلَیکُم ؛با مردم آن گونه بیامیزید که اگر مُردید، بر شما بگِریند و اگر غایب شوید ، مشتاق دیدار شما باشند .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث5070
حدیث75
امام علی(علیه السلام) فرمودند:باکِرُوا فَالبَرَکَهُ فِی المُباکَرَهِ وَ شاوِرُوا فَالنُّجحُ فِی المُشاوَرَهِ ؛بامداد، در پی کسب وکار باشید ، که برکت در کسب و کارِ بامداد است ، و مشورت کنید که پیروزی در مشورت است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث4441
حدیث76
امام علی(علیه السلام) فرمودند:إذا رَاَیتَ مَظلُوما فَاَعِنهُ عَلَی الظّالِمِ ؛هرگاه ستمدیده ای دیدی، او را در مقابل ستمگر یاری کن .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث4068
حدیث77
امام علی(علیه السلام) فرمودند:إنَّ النّاسَ إلی صالِحِ الأدَبِ أحوَجُ مِنهُم إلَی الفِضَّهِ وَالذَّهَبِ ؛مردم به ادب نیکو محتاج ترند تا به سیم و زر .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث3590
حدیث78
امام علی(علیه السلام) فرمودند:إنَّ أفضَلَ الخَیرِ صَدَقَهُ السِّرِّ وَ بِرُّ الوالِدَینِ وَ صِلَهُ الرَّحِمِ ؛برترین خوبی ، صدقه پنهانی و نیکی به پدر و مادر و صله رحم است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث3550
حدیث79
امام علی(علیه السلام) فرمودند:أَفضَلُ المَعرُوفِ إغاثَهُ المَلهُوفِ ؛برترین کار نیک ، فریادرسیِ ستم دیده است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث2959
حدیث80
امام علی(علیه السلام) فرمودند:اِضرِبُوا بَعضَ الرَّأیِ بِبَعضٍ یَتَوَلَّد مِنهُ الصَّوابُ ؛آرای خود را با یکدیگر در میان گذارید تا اندیشه درست، پدید آید .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث2567
حدیث81
امام علی(علیه السلام) فرمودند:أطِع مَن فَوقَکَ یُطِعکَ مَن دُونَکَ ؛از بالا دستِ خود فرمان بر ، تا زیر دستت از تو فرمان بَرد .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث2475
حدیث82
امام علی(علیه السلام) فرمودند:اِجعَل لِکُلِّ إنسانٍ مِن خَدَمِکَ عَمَلاً تَأخُذهُ بِهِ فَإنَّ ذلِکَ أحری أن لا یَتَواکَلُوا فِی خِدمَتِکَ ؛
هر یک از زیر دستانت را به کاری بگمار ، چندان که آنان را بر آن کار، باز خواست کنی [پاسخگوی مسئولیت خود باشند] که این کار، شایسته تر است و هر یک از آنان خدمتگزاری به تو را به عهده دیگری نیندازد .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث2432
حدیث83
امام علی(علیه السلام) فرمودند:أشعِر قَلبَکَ الرَّحمَهَ لِجَمیعِ النّاسِ وَ الإحسانِ إلَیهِم وَ لا تُنِلهُم حَیفا وَ لا تَکُن عَلَیهِم سَیفا ؛
مهربانی با همه مردم و نیکی به ایشان را شعار دل خویش ساز و به آنها ستمی مرسان و شمشیری بر آنان مباش .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث2392
حدیث84
امام علی(علیه السلام) فرمودند:اَلاِستِشارَهُ عَینُ الهِدایَهِ ؛مشورت کردن ، سرچشمه هدایت است .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث1021
حدیث85
امام علی(علیه السلام) فرمودند:اَلمَواعِظُ حَیاهُ القُلُوبِ ؛موعظه، مایه حیات دل هاست .
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث321
حدیث86
امام علی علیه السلام :إنّ أحسَنَ الزِّیِّ ما خَلَطَکَ بالناسِ وجَمَّلَکَ بینَهُم وکَفَّ ألسِنَتَهُم عنکَ ؛نیکوترین هیأت (وسلوک) آن است که تو را با مردم آمیزش دهد و در میان آنها زیبایت گرداند و زبان (بدگویی) آنان را از تو باز دارد .
غرر الحکم : 3470.
حدیث87
قال رسول الله - صلی الله علیه وآله -:اذا سئلت عمن لایشهد الجماعه فقل : لا اعرفه ؛هنگامی که از شما راجع به کسی که در نماز جماعت شرکت نمی کند بپرسند، بگویید او را نمی شناسم .
(بحارالانوار، ج 88، ص 5)
حدیث88
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:المشاوره حصن من النّدامه و أمن من الملامه؛مشورت حصار ندامت است و ایمنی از ملامت.
نهج الفصاحه
حدیث89
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:من أفضل الشّفاعه أن تشفع بین اثنین فی النّکاح؛از جمله بهترین وساطت، وساطت میان دو کس در کار زناشوئی است.
نهج الفصاحه
حدیث90
امام سجاد (علیه السلام) فرمودند:حَقُّ المُستَشیرِ إِن عَلِمتَ أَنَّ لَهُ رَیا أَشَرتَ عَلَیهِ وَإِن لَم تَعلَم أَرشَدتَهُ إِلی مَن یَعلَمُ؛
حقّ مشورت کننده این است، که اگر برای راهنمایی او نظر داری، راهنمائیش کنی و اگر اطلاعی نداشته باشی او را به کسی که (در آن زمینه) آگاهی دارد راهنمایی کنی.
(خصال، ص 570)
حدیث91
امام جواد (علیه السلام) فرمودند:ثَلاثٌ مَن کُنَّ فِیهِ لَم یَندَم: تَرکُ العَجَله ، وَ المَشوِرَه ، وَ التَّوَکُلُ عَلَی اللهِ عِندَ العَزمِ؛
سه چیز است که هر کس آن را مراعات کند ، پشمیان نگردد : 1 - اجتناب از عجله ، 2 - مشورت کردن ، 3 - و توکل بر خدا در هنگام تصمیم گیری .
(مسند الامام الجواد، ص 247)
حدیث92
امام صادق (علیه السلام) فرمودند:اِنَّ الشَّیْطانَ لَیَطْمَعُ فی عالِمٍ بِغَیْرِ اَدَبٍ اَکْثَرُ مِنْ طَمَعِهِ فی عالِمٍ بِاَدَبٍ ، فَتَاَدَّبوا وَ اِلاّ فَاَنْتُمْ اَعرابٌ ؛
شیطان ، در عالِمِ بی بهره از ادب بیشتر طمع می کند تا عالِمِ برخوردار از ادب . پس ادب داشته باشید وگرنه شما، بیابانی (فاقد تمدّن) هستید.
کنز العمّال ، ح 45409
حدیث93
امام علی (علیه السلام) فرمودند:فَکونوا اَقَلَّ ما یَکونونَ فِی الْباطِنِ اَمْوالاً ، اَحْسَنَ ما یَکونونَ فِی الظّاهِرِ اَحْوالاً فَاِنَّ اللّه َ تَعالی اَدَّبَ عِبادَهُ الْمُؤمِنینَ الْعارِفینَ اَدَبا حَسَنا ، فَقالَ جَلَّ مِن قائِلٍ : یَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ اَغْنیاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسیماهُمْ لاَ یَسْئَلونَ النَّاسَ اِلْحافا؛
در حالی که در واقع از کمترین مال برخوردار هستید، در ظاهر بهترین حال را از خود نشان دهید ؛ زیرا خداوند متعال ، بندگان با ایمان با معرفتش را این گونه نیکو ادب نموده که [در وصف فقیران پارسا] فرموده است : شخص بی خبر آنان را از شدّت خویشتنداری توانگر می پندارد . ایشان را از نشانه هایشان می شناسی ، با اصرار (چیزی) از مردم نمی خواهند .
تحف العقول، ص 489
حدیث94
امام صادق (علیه السلام) فرمودند:اَلمُؤمِنُ... یَنصُرُ المَظلومَ وَیَرحَمُ المِسکینَ. نَفسُهُ مِنهُ فی عَناءٍ وَالنّاسُ مِنهُ فی راحَهٍ؛
مؤمن... مظلوم را یاری می کند و به مسکین و درمانده رحم می نماید، جانش از او در رنج است و مردم از او در آسایش.
خصال، ص 69
حدیث95
امام حسن عسکری (علیه السلام) فرمودند:فی تفسیر قوله تعالی «وَ قُولُوا لِلنّاسِ حُسنا» قالَ: قُولُوا لِلنّاسِ کُلِّهُم حُسنا مُؤمِنِهُم وَ مُخالِفِهُم، أمّا المؤمِنونَ فَیَبسُطُ لَهُم وَجهَهُ وَ أمّا المُخالِفونَ فَیُکَلِّمُهُم بِالمُداراهِ لاِجتِذابِهِم اِلیَ الیمانِ. فَاِنِ استَتَرَ مِن ذلِکَ بِکفِّ شُرورِهم عَن نَفسِهِ وَ عَن اِخوانِهِ المُؤمِنینَ؛
در تفسیر آیه «با مردم به زبان خوش سخن بگویید» فرمود: یعنی با همه مردم، چه مؤمن و چه مخالف، به زبان خوش سخن بگویید. مؤمن، به هم مذهبان، روی خوش نشان می دهد و با مخالفان، با مدارا سخن می گوید تا به ایمان، جذب شوند و حتّی اگر نشدند، با این رفتار، از بدی های آنان در حقّ خود و برادران مؤمنش، پیشگیری کرده است.
مستدرک الوسائل، ج 12، ص 261
حدیث96
امام صادق (علیه السلام) فرمودند:فی قَولِهِ تَعالی (وَقولوا لِلنَّاسِ حُسنا) _ : أی لِلنّاسِ کُلِّهِم مُؤمِنِهِم وَمُخالِفِهِم ، أَمَّا المُؤمِنونَ فَیَبسُطُ لَهُم وَجهَهُ ، وَأَمَّا المُخالِفونَ فَیُکَلِّمُهُم بِالمُداراهِ لاِجتِذابِهِم إِلَی الیمانِ ، فَإِنَّهُ بِأَیسَرَ مِن ذلِکَ یَکُفُّ شُرورَهُم عَن نَفسِهِ ، وعَن إخوانِهِ المُؤمِنینَ؛
درباره آیه (و با مردم سخن نیکو گویید) فرمود: مقصود همه مردمان اعم از مؤمن و کافر است. اما با مؤمنان باید گشاده رو بود و اما با کافران باید به نرمی و مدارا سخن گفت، تا به سوی ایمان کشیده شوند و کمترین ثمرش این است که خود و برادران مؤمنش را از گزند آنان مصون می دارد.
بحارالأنوار، ج75، ص401، ح42
حدیث97
امام حسین (علیه السلام) فرمودند:مَن أَحجَمَ عَنِ الرَّیِ وَعَیِیَت بِهِ الحِیَلُ کانَ الرِّفقَ مِفتاحُهُ؛هر کس فکرش به جایی نرسد و راه تدبیر بر او بسته شود، کلیدش مداراست.
بحارالأنوار، ج78، ص128، ح11
حدیث98
امام صادق (علیه السلام) فرمودند:لا تُش_اوِر اَحمَق وَ لا تَستَعِنَّ بَکَذّابٍ وَ لا تَثق بِمَوَدَهِ مُلُوک؛با احمق مشورت نکن و از دروغگو یاری مجو و به دوستی زمامداران اعتماد مکن.
(تحف العقول،ص316)
حدیث99
امام حسن (علیه السلام) فرمودند:ما تَشاوَرَ قَومٌ إِلاّ هُدوا إِلی رُشدِهِم؛هیچ ملّتی با هم مشورت نکردند مگر آن که راه درست خود را پیدا کردند.
(تحف العقول، ص 233)
حدیث100
امام علی (علیه السلام) فرمودند:مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنّاسِ اِماما فَلیَبْدَأ بِتَعْلیمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلیمِ غَیْرِهِ وَلْیَکُنْ تَاْدیبُهُ بِسیرَتِهِ قَبْلَ تَأْدیبِهِ بِلِسانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُها اَحَقُّ بِالاِْجْلالِ مِنْ مُعَلِّمِ النّاسِ ومُؤَدِّبِهِمْ؛
کسی که خود را پیشوای مردم قرار داده، باید پیش از آموزش دیگران، خود را آموزش دهد و پیش از آن که دیگران را با زبان، ادب بیاموزد، باکردارش ادب آموزد و البته آموزش دهنده و ادب آموز خود بیش از آموزگار و ادب آموز مردم، شایسته تجلیل است.
غرر الحکم، ح 7016
حدیث101
امام علی (علیه السلام) فرمودند:تَحَرِّی الصِّدْقِ وَ تَجَنُّبُ الْکَذِبِ اَجْمَلُ شیمَهٍ وَ اَفْضَلُ اَدَبٍ؛راستگو بودن و پرهیز نمودن از دروغ، زیباترین اخلاق و بهترین ادب است.
کافی، ج 8 ، ص 150، ح 132
حدیث102
امام علی (علیه السلام) فرمودند:عَلَیکَ بِمُداراهِ النّاسِ وَ اِکْرامِ الْعُلَماءِ وَ الصَّفْحِ عَنْ زَلاّتِ الاِْخْوانِ فَقَدْ اَدَّبَکَ سَیِّدُ الاَْوَّلینَ وَ الآْخِرینَ بِقَولِهِ صلی الله علیه و آله : اُعْفُ عَمَّنْ ظَ_لَمَکَ وَ صِلْ مَنْ قَطَعَکَ وَ اَعْطِ مَنْ حَرَمَکَ ؛
تو را سفارش می کنم به مدارای با مردم و احترام به علما و گذشت از لغزش برادران (دینی)؛ چرا که سرور اولین و آخرین، تو را چنین ادب آموخته و فرموده است : «گذشت کن از کسی که به تو ظلم کرده ، رابطه برقرار کن با کسی که با تو قطع رابطه کرده و عطا کن به کسی که از تو دریغ نموده است».
اعلام الدین، ص 96
حدیث103
امام علی (علیه السلام) فرمودند:لا یَرْاَسُ مَنْ خَلا عَنِ الاَْدَبِ وَ صَبا اِلَی اللَّعِبِ؛کسی که از ادب بی بهره باشد و شیفته بازی شود، به ریاست نمی رسد.
غرر الحکم، ح 4786
حدیث104
امام علی (علیه السلام) فرمودند:کَفاکَ مُؤَدِّبا لِنَفْسِکَ تَجَنُّبُ ما کَرِهْتَهُ مِنْ غَیْرِکَ؛برای ادب آموزی ات همین بس که از آنچه از دیگران نمی پسندی ، دوری کنی.
بحار الأنوار، ج 43، ص 343، ح 15
حدیث105
امام علی (علیه السلام) فرمودند:عَلَیْکُمْ بِالاَدَبِ، فَاِنْ کُنْتُمْ مُلوکا بَرَزْتُمْ وَ اِنْ کُنْتُمْ وَسَطا فُقْتُمْ ، وَ اِنْ اَعْوَزَتْکُمُ الْمَعیشَهُ عِشْتُمْ بِاَدَبِکُم؛
ادب بیاموزید، زیرا که [در این صورت] اگر پادشاه باشید، برجسته می شوید، اگر میانه باشید، سرآمد می شوید و اگر تنگ دست باشید، با ادبتان گذران زندگی می کنید.
غرر الحکم، ح 7077
حدیث106
امام علی (علیه السلام) فرمودند:اِنَّ النّاسَ اِلی صالِحِ الاَْدَبِ اَحْوَجُ مِنْهُمْ اِلَی الْفِضَّهِ وَ الذَّهَبِ؛مردم، به ادب (فرهنگ و تربیتِ) درست ، نیازمندترند، تا به طلا و نقره.
مشکاه الانوار، ص 433
حدیث107
امام علی (علیه السلام) فرمودند:امام علی (علیه السلام) فرمودند: اَلنصافُ یَرفَعُ الخِلافُ وَیوجِبُ الیتِلافَ؛
انصاف، اختلافات را از بین می برد و موجب الفت و همبستگی می شود.
غررالحکم، ج2، ص30، ح1702
حدیث108
امام علی (علیه السلام) فرمودند:اِرحَم مَن دونَکَ یَرحَمکَ مَن فَوقَکَ وَقِس سَهوَهُ بِسَهوِکَ وَمَعصیَتَهُ لَکَ بِمَعصیَتَکَ لِرَبَّکَ وَفَقرَهُ إِلی رَحمَتِکَ بِفَقرِکَ إِلی رَحمَهِ رَبِّکَ؛
به زیر دست خود رحم کن تا بالا دستت به تو رحم کند و خطای او را با خطای خودت و نافرمانی اش از تو را با نافرمانی خود از پروردگارت و احتیاج او به ترحم تو را به احتیاجت به رحمت و بخشایش خدایت بسنج.
نهج البلاغه، نامه 53
حدیث109
امام علی (علیه السلام) فرمودند:إنَّ سَمَت هِمَّتُکَ لإِصلاحِ النّاسِ فَابدَ بِنَفسِکَ ، فَإِنَّ تَعاطیَکَ صَلاحَ غَیرِکَ وَأَنتَ فاسِدٌ أَکبَرُ العَیبِ؛
اگرهمّت والای اصلاح مردم را در سرداری، از خودت آغاز کن، زیرا پرداختن تو به اصلاح دیگران، در حالی که خود فاسد باشی بزرگترین عیب است.
غررالحکم، ج3، ص23، ح3749
حدیث110
امام علی (علیه السلام) فرمودند:اِقصِر هِمَّتَکَ عَلی ما یَلزَمُکَ وَلا تَخُض فیما لا یَعنیکَ؛همّت خود را صرف چیزهایی کن که به آن نیاز داری و آنچه را به کار تو نمی آید پی گیری مکن.
غررالحکم، ج2، ص182، ح2303
حدیث111
امام علی (علیه السلام) فرمودند:اَلکَفُّ عَمّا فی أَیدِی النّاسِ عِفَّهٌ وَکِبَرُ هِمَّهٍ؛طمع نداشتن به آنچه در نزد مردم است، (نشان) عزت نفس و بلند همتی است.
غررالحکم، ج1، ص365، ح1387
حدیث112
امام علی (علیه السلام) فرمودند:أَشرَفُ الهِمَمِ رِعایَهُ الذِّمامِ؛شریف ترین همّت ها نگهداری حق وحرمت هاورعایت عهدوپیمان هاست.
غررالحکم، ج2، ص463، ح3305
حدیث113
امام علی (علیه السلام) فرمودند:اَلفِعلُ الجَمیلُ یُنبِئُ عَن عُلُوِّ الهِمَّهِ؛ کردار زیبا از بلندی همّت خبر می دهد.
غررالحکم، ج1، ص365، ح1388
حدیث114
امام علی (علیه السلام) فرمودند:اَلشَّرَفُ بِالهِمَمِ العالیَهِ لا بِالرِّمَمِ البالیَهِ؛ شرافت به همّت های بلند است نه به استخوان های پوسیده.
غررالحکم، ج2، ص106، ح1991
حدیث115
امام علی (علیه السلام) فرمودند:عَلَیکَ بِمُداراهِ النّاسِ وَ اِکْرامِ الْعُلَماءِ وَ الصَّفْحِ عَنْ زَلاّتِ الاِْخْوانِ فَقَدْ اَدَّبَکَ سَیِّدُ الاَوَّلینَ وَ الآْخِرینَ بِقَولِهِ صلی الله علیه و آله : اُعْفُ عَمَّنْ ظَ_لَمَکَ وَ صِلْ مَنْ قَطَعَکَ وَ اَعْطِ مَنْ حَرَمَکَ ؛
تو را سفارش می کنم به مدارای با مردم و احترام به علما و گذشت از لغزش برادران (دینی)؛ چرا که سرور اولین و آخرین، تو را چنین ادب آموخته و فرموده است : «گذشت کن از کسی که به تو ظلم کرده ، رابطه برقرار کن با کسی که با تو قطع رابطه کرده و عطا کن به کسی که از تو دریغ نموده است».
اعلام الدین، ص 96
حدیث116
امام علی (علیه السلام) فرمودند:دارِ النّاسَ تَمَن غَوائِلَهُم وَتَسلَم مِن مَکایِدِهِم؛با مردم مدارا کن، تا از گزندهایشان در امان باشی و از نیرنگهایشان سالم بمانی.
غررالحکم، ج4، ص15، ح128
حدیث117
امام علی (علیه السلام) فرمودند:لَیسَ الحَکیمُ مَن لَم یُدارِ مَن لایَجِدُ بُدّا مِن مُداراتِهِ؛حکیم نیست آن کس که مدارا نکند با کسی که چاره ای جز مدارا کردن با او نیست.
بحارالأنوار، ج78، ص57، ح121
حدیث118
امام علی (علیه السلام) فرمودند:مَن شاوَرَ ذَوِی العُقولِ استَضاءَ بِاَنوارِ العُقولِ؛هر کس با عقلا مشورت کند، از نور عقل ها بهره می برد.
(غررالحکم، ح 8634)
حدیث119
امام علی (علیه السلام) فرمودند:اِذَا احتَجتَ اِلَی المَشوَرَهِ فی اَمرٍ قَد طَرَاَ عَلَیکَ فَاستَبدِهِ بِبِدایَهِ الشُّبّانِ، فَاِنَّهُم اَحَدُّ اَذهانا وَ اَسرَعُ حَدسا، ثُمَّ رُدَّهُ بَعدَ ذالِکَ اِلی رَیِ الکُهولِ وَ الشُیوخِ لِیَستَعقِبوهُ وَ یُحسِنُوا، اَلختیارَ لَهُ، فَاِنَّ تَجرِبَتَهُم اَکثَرُ؛
هرگاه به مشورت نیازمند شدی، نخست به جوانان مراجعه نما، زیرا آنان ذهنی تیزتر و حدسی سریع تر دارند. سپس (نتیجه) آن را به نظر میان سالان و پیران برسان تا پیگیری نموده، عاقبت آن را بسنجند و راه بهتر را انتخاب کنند، چرا که تجربه آنان بیشتر است.
(شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ، ج 20، ص 337، ح 866)
حدیث120
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:من أراد أمرا فشاور فیه امرءا مسلما وفّقه اللَّه لأرشد أموره؛هر که اراده کاری کند و با مرد مسلمانی در باره آن مشورت کند خدایش به معقولترین کارها توفیق دهد.
نهج الفصاحه
حدیث121
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:لا مظاهره أوثق من المشاوره و لا إیمان کالحیاء؛تعاونی بهتر از مشورت نیست و ایمانی چون حیا نیست.
نهج الفصاحه
حدیث122
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:رأس العقل بعد الإیمان باللَّه التّودّد إلی النّاس و ما یستغنی رجل عن مشوره و إنّ أهل المعروف فی الدّنیا هم أهل المعروف فی الآخره و إنّ أهل المنکر فی الدّنیاهم أهل المنکر فی الآخره؛
اساس عقل پس از ایمان به خدا دوستی با مردم است هیچ کس از مشورت بی نیاز نیست: نیکوکاران این جهان نیکوکاران آن جهانند و بدکاران این جهان بدکاران آن جهانند.
نهج الفصاحه
حدیث123
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:دعوا النّاس یصیب بعضهم من بعض فإن استنصح أحدکم أخاه فلینصحه؛بگذارید مردم از یک دیگر فائده برند و وقتی یکی از شما از برادر خویش مشورت خواست رأی خوت را به او بگوید.
نهج الفصاحه
حدیث124
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:حقّ المسلم علی المسلم ستّ: إذا لقیته فسلّم علیه و إذا دعاک فأجبه و إذا استنصحک فانصح له و إذا عطس فحمد اللَّه فشمّته و إذا مرض فعده و إذا مات فاتبعه؛
حق مسلمان بر مسلمان شش چیز است: وقتی او را دیدی، بر او سلام کن و وقتی تو را دعوت کرد، بپذیر و وقتی با تو مشورت کرد، رأی خود را به او بگو و همین که عطسه زد، عافیت باد بگو و همین که مریض شد، او را عیادت کن و همین که مرد، همراه جنازه اش برو.
نهج الفصاحه
حدیث125
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:جالسوا الکبراء و سائلوا العلماء و خالطوا الحکماء؛با بزرگان مجالست کنید و از دانشمندان بپرسید و با حکیمان آمیزش کنید.
نهج الفصاحه
حدیث126
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:جالس الأبرار فإنّک إذا فعلت خیرا حمدوک و إن أخطأت لم یعنّفوک؛
با نیکان مجالست کن که اگر خوبی کردی تو را ستایش کنند و اگر خطا کردی با تو بسختی رفتار نکنند.
نهج الفصاحه
حدیث127
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:ثلاث من حقائق الإیمان: الإنفاق من الإقتار و إنصافک النّاس من نفسک و بذل العلم للمتعلّم؛
سه چیز از حقایق ایمان است: بخشش با تنگدستی و رعایت انصاف در باره مردم بر ضرر خویش و بذل علم برای دانش آموز.
نهج الفصاحه
حدیث128
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:تهادوا فإنّ الهدیّه تضعّف الحبّ و تذهب بغوائل الصّدر؛
به یکدیگر هدیه بدهید زیرا هدیه محبت را فزون می کند و دل گیری ها را از میان می برد.
نهج الفصاحه
حدیث129
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:تهادوا إنّ الهدیّه تذهب و خز الصّدر و لا تحقرنّ جاره لجارتها و لو شقّ فرسن شاه؛
هدیه به یکدیگر بدهید زیرا هدیه دلگیری را از میان می برد و هدیه را اگر چه یک قطعه پارچه بز باشد حقیر نشمارید.
نهج الفصاحه
حدیث130
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:تهادوا تحابّوا فإنّ الهدیّه تضعّف الحبّ و تذهب بغوائل الصّدر؛
هدیه به یکدیگر بدهید تا رشته محبتتان استوار شود زیرا هدیه محبت را بیافزاید و کینه و کدورت را از میان ببرد.
نهج الفصاحه
حدیث131
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:تواضعوا و جالسوا المساکین تکونوا من کبراء اللَّه و تخرجوا من الکبر؛
فروتنی کنید و با فقیران بنشینید تا در پیش خدا بزرگ باشید و از تکبر برکنار مانید.
نهج الفصاحه
حدیث132
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:تنکح المرأه لأربع، لمالها، و لحسبها و لجمالها و لدینها فاظفر بذات الدّین تربّت یداک؛
زن را برای چهار چیز گیرند، مال و شرف و جمال و دین و تو زن دین دار بجوی.
نهج الفصاحه
حدیث133
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:تخیّروا لنطفکم فإنّ النّساء یلدن أشباه إخوانهنّ و أخواتهنّ؛
برای نطفه های خود جای مناسب انتخاب کنید زیرا زنان نظیر برادران و خواهران خود فرزند می آورند.
نهج الفصاحه
حدیث134
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:تخیّروا لنطفکم فأنکحوا الأکفاء و أنکحوا إلیهم؛برای نطفه های خود محل مناسب انتخاب کنید و از اشخاص هم شأن خود زن بگیرید و به آنها زن بدهید.
نهج الفصاحه
حدیث135
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:الاقتصاد فی النّفقه نصف المعیشه و التّودّد إلی النّاس نصف العقل و حسن السّؤال نصف العلم؛میانه روی در خرج یک نیمه معیشت است و دوستی با مردم یک نیمه عقل است و خوب پرسیدن یک نیمه دانش است.
نهج الفصاحه
حدیث136
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:ألا أخبرکم بأفضل من درجه الصّیام و الصّلوه و الصّدقه اصلاح ذات البین فإنّ فساد ذات البین هی الحالقه؛
میخواهید شما را از چیزی که بهتر از روزه و نماز و صدقه است خبر دهم؟ اصلاح میان کسان، زیرا فساد میان کسان مایه هلاک است.
نهج الفصاحه
حدیث137
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:أفضل الصّدقه إصلاح ذات البین؛بهترین اقسام صدقه آن است که میان دو کس را اصلاح دهی.
نهج الفصاحه
حدیث138
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:أفضل صدقه الّلسان الشّفاعه تفک بها الأسیر و تحقن بها الدّم و تجرّ بها المعروف و الإحسان إلی أخیک و تدفع عنه الکریهه؛
بهترین صدقه زبان، شفاعتی است که به وسیله آن اسیر را آزاد سازی و از ریختن خون جلوگیری کنی و نیکی و احسان را به سوی برادر خویش بکشانی و بدی را از او دفع کنی.
نهج الفصاحه
حدیث139
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:أصلح بین النّاس و لو تعنی الکذب؛میان مردم را به اصلاح آر ا گر چه با دروغ باشد.
نهج الفصاحه
حدیث140
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:استووا و لا تختلفوا فتختلف قلوبکم؛با یکدیگر برابر شوید و مختلف مشوید تا دلهایتان مختلف نشود.
نهج الفصاحه
حدیث141
پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:استرشدوا العاقل ترشدوا و لا تعصوه فتندموا؛از خردمند رهبری جوئید تا به راه راست برسید و وی را نافرمانی نکنید که پشیمانی برید.
نهج الفصاحه
حدیث142
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:إذا حدّث الرّجل بحدیث ثمّ التفت فهی أمانه؛وقتی مردی سخنی گفت و به اطراف خود نگریست آن سخن در پیش شما امانت است.
نهج الفصاحه
حدیث143
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:إذا جاءکم الأکفاء فأنکحوهنّ و لا تربّصوا بهنّ الحدثان؛وقتی اشخاص هم شأن به خواستگاری پیش شما آمدند، دختران خود را شوهر بدهید و در کار آنها منتظر حوادث مباشید.
نهج الفصاحه
حدیث144
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:إذا جاءکم الزّائر فأکرموه؛وقتی کسی به ملاقات شما آمد وی را گرامی دارید.
نهج الفصاحه
حدیث145
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:إذا استشار أحدکم أخاه فلیشر علیه؛وقتی یکی از شما با برادر خود مشورت می کند، وی باید رأی خود را صریح بگوید.
نهج الفصاحه
حدیث146
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:إذا أحبّ أحدکم أخاه فلیعلمه فإنّه أبقی فی الالفه و أثبت فی المودّه؛وقتی کسی آشنای خود را دوست دارد بدو خبر دهد که این کار موجب بقای الفت و دوام مودت است.
نهج الفصاحه
حدیث147
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:إذا اجتمع الدّاعیان فأجب أقربهما بابا فإنّ أقربهما بابا أقربهما جوارا و إن سبق أحدهما فأجب الذی سبق؛
وقتی دو کس تو را با هم دعوت کردند دعوت کسی را که خانه اش نزدیکتر است بپذیر زیرا آن که خانه اش نزدیکتر است در همسایگی مقدم است و اگر یکی زودتر دعوت کرده است دعوت او را بپذیر.
نهج الفصاحه
حدیث148
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:إذا أتاکم من ترضون خلقه و دینه فزّوّجوه إن لا تفعلوا تکن فتنه فی الأرض و فساد عریض؛
وقتی کسی که خلق و دین وی مایه رضایت است به خواستگاری می آید به وی زن بدهید و اگر چنین نکنید فتنه و فساد در زمین فراوان خواهد شد.
نهج الفصاحه
حدیث149
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:بَلِّغُوا حَاجَهَ مَن لا یَستَطِیعُ إبلاغَ حاجَتِه. فَمَن أبلَغَ سُلطاناً حاجَهَ مَن لا یَستَطِیعُ إبلاغَها ثَبَّتَ اللَّهُ قَدَمَیهِ عَلَی الصِّراطِ یَومَ القِیامَهِ؛
حاجت کسی را که از ابلاغ آن ناتوانست به بزرگان برسانید زیرا هر کس حاجت درمانده ای را به بزرگی برساند روز رستاخیز خداوند پاهای وی را بر صراط استوار می سازد.
نهج الفصاحه
حدیث150
امام صادق علیه السلام :ثَلاثَهُ اَشْیاءَ یَحْتاجُ النّاسُ طُرّا اِلَیْها: اَلاَْمْنُ وَالْعَدْلُ وَالْخِصْبُ ؛سه چیز است که همه مردم به آنها نیاز دارند: امنیّت، عدالت و آسایش.
تحف العقول، ص 320.
حدیث151
امام کاظم علیه السلام :مُشاوَرَهُ الْعاقِلِ النّاصِحِ یُمْنٌ وَ بَرَکَهٌ وَ رُشْدٌ وَ تَوفیقٌ مِنَ اللّه ؛مشورت با عاقلِ خیرخواه، خجستگی، برکت، رشد و توفیقی از سوی خداست.
(تحف العقول، ص 398 . )
حدیث152
امام علی (علیه السلام)می فرمایند:بر شما باد که برای خواستن حاجت نزد مردمان شریف النفس که دارای ریشه و اصلی پاک هستند بروید، که حاجت نزد آنها زودتر بر آورده گردد آنها نزد شما پاکیزه تر از دیگران هستند.
(غررالحمکم ، باب اصل)
حدیث153
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:
حاجت کسی را که از ابلاغ آن ناتوان است به بزرگان برسانید زیرا هرکس حاجت درمانده ایی را به بزرگی برساند روز رستاخیز خداوند پاهای وی را بر صراط استوار می سازد.
(نهج الفصاحه ، حدیث 21)
حدیث154
امام علی(علیه السلام) می فرمایند:با خردمندان مصاحبت کن و با دانشمندان هم نشین شو و بر هوای نفس پیروز شو ، تا با ساکنان ملأ اعلی (جایگاه والا) رفیق و همراه گردی.
غررالحکم ، باب همنشینی
حدیث155
رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرمایند:خیارُ اُمَّتی مَنْ دَعا اِلَی اللّه ِ تَعالی وَحَبَّبَ عِبادَهُ اِلَیْهِ؛
بهترین امت من کسانی هستند که مردم را به سوی خدا دعوت و بندگانش را محبوب او کنند (با اطاعت از امر و نهی خداوند محبت او بدست می آید).
نهج الفصاحه، ح 1471.
حدیث156
پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم می فرمایند :مَن عالَ یَتیما حَتّی یَسْتَغْنیَ عَنْهُ أَوْجَبَ اللّه ُ عَزَّوَجَلَّ لَهُ بِذلِکَ الْجَنَّهَ کَما أَوْجَبَ اللّه ُ لآِکِلِ مالِ الْیَتیمِ النّارَ؛
هر کس یتیمی را سرپرستی کند تا آن که بی نیاز گردد، خداوند به سبب این کار بهشت را بر او واجب سازد، همچنان که آتش دوزخ را بر خورنده مال یتیم واجب ساخته است.
بحارالأنوار، ج 75، ص 4، ح 8 .
حدیث157
پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم می فرمایند :إنَّ أَعْظَمَ النّاسِ مَنْزِلَهً عِنْدَاللّه ِ یَوْمَ الْقیامَهِ أَمْشاهُمْ فی أَرْضِهِ بِالنَّصیحَهِ لِخَلْقِهِ؛
بلند مرتبه ترین مردم نزد خداوند در روز قیامت کسی است که در روی زمین بیشتر در خیرخواهی و ارشاد مردم قدم بردارد.
کافی، ج 2، ص 208، ح 5.
حدیث158
پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم می فرمایند :مُشاوَرَهُ الْعاقِلِ الناصِحِ رُشْدٌ وَیُمْنٌ وَتَوْفیقٌ مِنَ اللّه ِ فَإِذا أَشارَ عَلَیْکَ النّاصِحُ الْعاقِلُ فَإِیّاکَ وَالْخِلافَ فَإِنَّ فی ذلِکَ الْعَطَبَ؛
مشورت کردن با عاقِل خیرخواه مایه هدایت و میمنت است و توفیقی است از جانب خداوند، پس هرگاه خیرخواه عاقل تو را راهنمایی کرد، مبادا مخالفت کنی که موجب نابودی می شود.
محاسن، ج 2، ص 602، ح 25.
حدیث159
امام صادق علیه السلام می فرمایند:صَدَقَهٌ یُحِبُّهَا اللّه ُ: إِصْلاحٌ بَیْنَ النّاسِ إِذا تَفاسَدوا، وَتَقارُبٌ بَیْنَهُمْ إِذا تَباعَدوا؛
صدقه ای که خداوند آن را دوست دارد عبارت است از: اصلاح میان مردم هرگاه رابطه شان تیره شد و نزدیک کردن آنها به یکدیگر هرگاه از هم دور شدند.
کافی، ج 2، ص 209، ح 1.
حدیث160
امام علی علیه السلام :اِنَّ اللّه َ یُحِبُّ اَنْ تَکونَ نِیَّهُ الاِْنْسانِ لِلنّاسِ جَمیلَهً، کَما یُحِبُّ اَنْ تَکونَ نِیَّتُهُ فی طاعتِهِ قَویَّهً غَیرَ مَدخولَهٍ؛
خداوند دوست دارد که انسان نسبت به دیگران خوش نیت باشد، چنانکه دوست دارد نیتش در اطاعت از او محکم و خالص باشد.
غررالحکم، ح 3703.
حدیث161
امام علی (علیه السلام):جالِسِ الْعُلَماءَ یَزْدَدْ عِلْمُکَ وَ یَحْسُنْ اَدَبُکَ وَ تَزْکُ نَفْسُکَ؛با علما هم نشین باش، تا علمت زیاد و ادبت نیکو و جانت پاک گردد.
غرر الحکم ، ح 4786.
حدیث162
امام صادق علیه السلام می فرمایند:اِنَّ مِمّا یُزَیِّنُ الاِْسْلامَ الاَْخْلاقُ الْحَسَنَهُ فیما بَیْنَ النّاسِ؛خوش اخلاقی در بین مردم، زینت اسلام است.
مشکاه الأنوار، ص 422.
حدیث163
امام حسین علیه السلام می فرمایند:مِن دَلائِلِ عَلاماتِ القَبولِ : الجُلوسُ إلی أهلِ العُقولِ؛از نشانه های خوش نامی و نیک بختی ، همنشینی با خردمندان است.
بحارالأنوار، ج 75، ص 119
حدیث164
امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:اِنَّ النّاسَ یَستَغنونَ اِذا عُدِلَ بَینَهُم وَ تُنزِلُ السَّماءُ رِزقَها وَ تُخرِجُ الاَرضُ بَرَکَتَها بِاِذنِ اللّه ِ تَعالی؛
اگر در میان مردم عدالت برقرار شود، همه بی نیاز می شوند و به اذن خداوند متعال آسمان روزی خود را فرو می فرستد و زمین برکت خویش را بیرون می ریزد.
کافی، ج 3، ص 568، ح 6
حدیث165
امام کاظم(علیه السلام) می فرمایند:مُشاوَرَهُ العاقِلِ النّاصِحِ یُمنٌ وَ بَرَکَهٌ وَ رُشدٌ وَ تَوفیقٌ مِنَ اللّه؛مشورت با عاقلِ خیرخواه، خجستگی، برکت، رشد و توفیقی از سوی خداست.
تحف العقول، ص 398
حدیث166
امام علی (علیه السلام) می فرمایند:خَیرُ مَن شاوَرتَ ذَوُوالنُّهی وَالعِلمِ و اُولُو التَّجارِبِ و الحَزم؛ِ
بهترین کسان برای مشورت ، صاحبان خرد و دانش و افراد با تجربه و دوراندیش اند.
غررالحکم و دررالکلم ، ح 4990
حدیث167
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:رَاسُ العَقلِ بَعدَ الایمانِ بِاللّه ِ مُداراهُ النّاسِ فی غَیرِ تَرکِ حَقٍّ ،کمال عقل پس از ایمان به خدا، مدارا کردن با مردم است به شرط آن که حق، ترک نشود
تحف العقول، ص 42
حدیث168
حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند:اِنَّ النّاسَ اِلی صالِحِ الاَدَبِ اَحوَجُ مِنهُم اِلَی الفِضَّهِ وَ الذَّهَبِ؛مردم، به ادب (فرهنگ و تربیتِ) درست ، نیازمندترند، تا به طلا و نقره .
غرر الحکم، ح 3590
حدیث169
امام کاظم (علیه السلام)می فرمایند:طوبی لِلمُصلِحینَ بَینَ النّاسِ، اُولئِکَ هُمُ المُقَرَّبونَ یَومَ القیامَهِ
خوشا به حال اصلاح کنندگان بین مردم، که آنان همان مقرّبان روز قیامت اند.
بحارالأنوار، ج 68، ص 156، ح 11
حدیث170
امام علی (علیه السلام) فرمودند:جالِس العُلَماءَ یزدَد عِلمُک وَ یحسُن اَدَبُک وتَزک نَفسُک؛با علما معاشرت کن تا علمت زیاد، ادبت نیکو و جانت پاک شود.
مطالب السؤول، ص 49
حدیث171
امام باقر (علیه السلام) فرمودند:اِستَشِر فی أمرِک الَّذینَ یخشَونَ اللَّهَ؛در کار خود، [فقط] با کسانی مشورت کن که از خدا می ترسند.
(تحف العقول، ص 293)
حدیث172
امام علی (علیه السلام) فرمودند:اِنَّ النّاسَ اِلی صالِحِ الادَبِ اَحوَجُ مِنهُم اِلَی الفِضَّهِ وَ الذَّهَبِ؛مردم، به ادب (فرهنگ و تربیتِ) درست ، نیازمندترند، تا به طلا و نقره.
(مکارم الأخلاق، ص 17)
حدیث173
امام صادق (علیه السلام) فرمودند:اِنَّ مِمّا یزَینُ الاِسلامَ الاَخلاقُ الحَسَنَهُ فیما بَینَ النّاس؛خوش اخلاقی در بین مردم، زینت اسلام است.
(مشکاه الأنوار، ص 422)
حدیث174
پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:رَاسُ العَقل بَعدَ الایمانِ باللّه ِ مُداراهُ النّاس فی غَیر تَرک حَقٍّ؛کمال عقل پس از ایمان به خدا، مدارا کردن با مردم است به شرط آن که حق، ترک نشود.
( تحف العقول، ص 42)
حدیث175
پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:أسعَدُ النّاسِ مَن خالَطَ کرامَ النّاسِ
خوشبخت ترین مردم کسی است که با مردم بزرگوار معاشرت کند.
(الأمالی صدوق، ص 73، ح 41)
حدیث176
امام صادق (علیه السلام) فرمودند:صَدَقَهٌ یحِبُّهَا اللّه ُ: إِصلاحٌ بَینَ النّاسِ إِذا تَفاسَدوا، وَتَقارُبٌ بَینَهُم إِذا تَباعَدوا
صدقه ای که خداوند آن را دوست دارد عبارت است از: اصلاح میان مردم هرگاه رابطه شان تیره شد و نزدیک کردن آنها به یکدیگر هرگاه از هم دور شدند.
(کافی، ج 2، ص 209، ح 1)
حدیث177
امام صادق (علیه السلام) فرمودند:مُجالَسَهُ الصّالِحینَ داعیهٌ إلَی الصَّلاحِ؛همنشینی با صالحان، (انسان را) به سوی صلاح رهنمون می شود.
(بحارالأنوار، ج78،ص 304)
حدیث178
امام علی علیه السلام فرمودند:خالطوا الناس مخالطه ان متم معها بکوا علیکم ، و ان عشتم حنوا الیکم؛
با مردم آن چنان معاشرت کنید که اگر بمیرید بر مرگ شما اشک ریزند و اگر زنده بمانید به شما عشق ورزند.
(نهج البلاغه)
حدیث179
امام حسین علیه السلام فرمودند:
لاتَرفع حاجَتَك إلاّ إلى أحَدٍ ثَلاثة: إلى ذِى دينٍ، اَو مُرُوّة اَو حَسَب
جز به یکی از سه نفر حاجت مبر: به دیندار، یا صاحب مروت، یا کسی که اصالت خانوادگی داشته باشد.
(تحف العقول ، ص 251)
حدیث180
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:آمِرُوا النِّساءَ فِی بَناتِهِنّ؛با زنان در باره دخترانشان شور کنید.
نهج الفصاحه
حدیث181
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:اِئتُوا الدَّعوهَ إذا دُعِیتُم؛وقتی شما را دعوت کردند، بپذیرید.
نهج الفصاحه
حدیث182
قالَ الإمامُ الْحَسَنُ الْمُجتبی - عَلَیْهِ السَّلام - :ما تَشاوَرَ قَوْمٌ إلاّ هُدُوا إلی رُشْدِهِمْ؛امام حسن مجتبی - علیه السلام - فرمودند:هیچ گروهی در کارهای _ اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ... _ با یکدیگر مشورت نکرده اند مگر آن که به رشد فکری و عملی و ... رسیده اند.
بحارالأنوار، ج 75، ص 105، ح 4
حدیث183
قالَ الإمامُ الْحَسَنُ الْمُجتبی - عَلَیْهِ السَّلام - :مَنْ أکْثَرَ مُجالِسَه الْعُلَماءِ أطْلَقَ عِقالَ لِسانِهِ، وَ فَتَقَ مَراتِقَ ذِهْنِهِ، وَ سَرَّ ما وَجَدَ مِنَ الزِّیادَهِ فی نَفْسِهِ، وَکانَتْ لَهُ وَلایَهٌ لِما یَعْلَمُ، وَ إفادَهٌ لِما تَعَلَّمَ؛
امام حسن مجتبی - علیه السلام - فرمودند:هر که با علماء بسیار مجالست نماید، سخنش و بیانش در بیان حقایق آزاد و روشن خواهد شد، و ذهن و اندیشه اش باز و توسعه می یابد و بر معلوماتش افزوده می گردد و به سادگی می تواند دیگران را هدایت نماید.
احقاق الحقّ، ج 11، ص 238
حدیث184
امام علی - علیه السلام - فرمودند:یک ساعت در محضر علماء نشستن _ که انسان را به مبدأ و معاد آشنا سازند _ از هزار سال عبادت نزد خداوند محبوب تر خواهد بود. توجّه و نگاه به عالِم از إعتکاف و یک سال عبادت _ مستحبّی _ در خانه خدا بهتر است. زیارت و دیدار علماء، نزد خداوند از هفتاد مرتبه طواف اطراف کعبه محبوب تر خواهد بود، و نیز افضل از هفتاد حجّ و عمره قبول شده می باشد. همچنین خداوند او را هفتاد مرحله ترفیعِ درجه می دهد و رحمت و برکت خود را بر او نازل می گرداند، و ملائکه شهادت می دهند به این که او اهل بهشت است.
بحارالأنوار، ج 1، ص 205، ح 33
حدیث185
قال رَسُولُ اللّهِ - صلی الله علیه وآله - :مَنْ زارَ عالِماً فَکَأنَّما زارَنی، وَ مَنْ صافَحَ عالِماً فَکأنَّما صافَحَنی، وَ مَنْ جالَسَ عالِماً فَکَأنَّما جالَسَنی، وَ مَنْ جالَسَنی فِی الدُّنْیا أجْلَسْتُهُ مَعی یَوْمَ الْقِیامَهِ؛
رسول خدا - صلی الله علیه و آله - فرمودند:هر کس به دیدار و زیارت عالم و دانشمندی برود مثل آن است که مرا زیارت کرده، هر که با دانشمندی دست دهد و مصافحه کند مثل آن که با من مصافحه نموده، هر شخصی همنشین دانشمندی گردد مثل آن است که با من مجالست کرده، و هر که در دنیا با من همنشین شود، در آخرت همنشین من خواهد گشت.
مستدرک الوسائل، ج 17، ص 300، ح 21406
حدیث186
پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله و سلم ) می فرمایند :شیطان گرگ انسان است همانند گرگ گوسفندان که همیشه میش های دورافتاده وکناره گیر را می گیرد. پس از دسته بندیها (گروه گرایی و خط بازی ) بپرهیزید و برشما باد به حضور در جماعت و مجالس عمومی و مسجد.
کنز العمال ، ج 7، ص 581
حدیث187
امام علی (علیه السلام ) می فرمایند:مروه الحضر، قراءه القران ومجالسه العلماء و النظر فی الفقه و المحافظه علی الصلاه فی الجماعات؛
از علی بن ابی طالب (علیه السلام ) نقل شده که فرمود: جوانمردی در حضور در وطن ،قرآن خواندن و همنشینی با علماء و نگریستن در احکام دین و مواظبت بر نمازخواندن در جماعتهاست .
( بحار الانوار، ج ,88 ص 10 )
حدیث188
قال الامام الصادق ( علیه السلام) :صدقه یحبها الله اصلاح بین الناس إذا تفاسدوا و تقارب بینهم إذا تباعدوا.
امام صادق( علیه السلام) فرمودند: ایجاد وحدت هنگام پیدایش اختلاف، و تباهی امت و نزدیک کردن آنها در هنگام جدائی، صدقه ایست که خداوند آن را دوست دارد.
الکافی، جلد 2، ص209
حدیث189
قال الامام علی ( علیه السلام) :صلاح ذات البین أفضل من عامه الصلاه و الصیام.
امام علی ( علیه السلام) فرمودند:اصلاح اختلافها، از تمامی نمازها و روزه ها برتر است.
نهج البلاغه
حدیث190
قال النبی ( صلی الله علیه و آله و سلم) :إسمعوا و أطیعوا لمن ولاه الله الأمر، فإنه نظام الإسلام.
پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:از حاکمان الهی اطاعت کنید و گوش بفرمان باشید زیرا اطاعت از رهبری مایه وحدت امت اسلام است.
امالی مفید، جلد 1 ص 14 مجلس 2 حدیث 2
حدیث191
امام صادق علیه السلام می فرمایند :کونوا دُعاهً لِلنّاسِ بِغَیْرِ اَ لْسِنَتِکُمْ، لِیَرَوا مِنْکُمْ الْوَرَعَ وَ الاِْجْتِهادَ وَ الصَّلاهَ وَ الْخَیْرَ، فَاِنَّ ذلِکَ داعیَهٌ؛
مردم را به غیر از زبان خود، دعوت کنید، تا پرهیزکاری و کوشش در عبادت و نماز و خوبی را از شما ببینند، زیرا اینها خود دعوت کننده است.
کافی، ج 2 ، ص 78، ح 14.
حدیث192
پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم می فرمایند :اَلا اُخْبِرُکُمْ بِاَفْضَلَ مِنْ دَرَجَهِ الصّیامِ وَ الصَّلاهِ وَ الصَّدَقَهِ؟ صَلاحُ ذاتِ الْبَیْنِ، فَاِنَّ فَسادَ ذاتِ الْبَیْنِ هِیَ الْحالِقَهُ؛
آیا به چیزی با فضیلت تر از نماز و روزه و صدقه (زکات) آگاهتان نکنم؟ و آن اصلاح میان مردم است، زیرا تیره شدن رابطه بین مردم ریشه کن کننده دین است.
نهج الفصاحه، ح 458.
حدیث193
امام علی علیه السلام می فرمایند :مَنْ شاوَرَ ذَوِی الْعُقولِ اسْتَضاءَ بِاَنْوارِ الْعُقولِ؛هر کس با عقلا مشورت کند، از نور عقل ها بهره می برد.
غررالحکم، ح 8634
حدیث194
امام کاظم علیه السلام می فرمایند:طوبی لِلْمُصْلِحینَ بَیْنَ النّاسِ، اُولئِکَ هُمُ الْمُقَرَّبونَ یَوْمَ الْقیامَهِ؛خوشا به حال اصلاح کنندگان بین مردم، که آنان همان مقرّبان روز قیامت اند.
تحف العقول، ص 393 .
حدیث195
تنها کسی باید در صدر مجلس بنشیند که سه ویژگی داشته باشد:
1- هر گاه از او پرسش کنند پاسخ دهد.
2- هر گاه دیگران از سخن گفتن درماندند، او سخن بگوید.
3- نظری بدهد که خیر و صلاح اهل آن مجلس در آن باشد.
هر کس این ویژگیها را نداشته باشد و درصدر مجلس بنشیند، احمق است.
بحارالانوار، ج78، ص 304.
حدیث196
حضرت امام کاظم (علیه السلام) می فرمایند:همنشینی با اهل دین شرف دنیا و آخرت است و مشاورت با خردمند خیر خواه، محنت و برکت و هدایت است و توفیقی است از خداوند. پس چنانچه شخص عاقل و خردمند تو را راهنمایی کرد، مبادا سرپیچی کنی که هلاک خواهی شد.
بحارالانوار، ج78، ص 313.
حدیث197
حضرت امام علی(علیه السلام) می فرمایند:تنها کسی باید در صدر مجلس بنشیند که سه ویژگی داشته باشد:
1- هر گاه از او پرسش کنند پاسخ دهد.
2- هر گاه دیگران از سخن گفتن درماندند، او سخن بگوید.
3- نظری بدهد که خیر و صلاح اهل آن مجلس در آن باشد.
هر کس این ویژگیها را نداشته باشد و درصدر مجلس بنشیند، احمق است.
بحارالانوار، ج78، ص 304.
حدیث198
حضرت امام کاظم (علیه السلام) می فرمایند:همنشینی با اهل دین شرف دنیا و آخرت است و مشاورت با خردمند خیر خواه، محنت و برکت و هدایت است و توفیقی است از خداوند. پس چنانچه شخص عاقل و خردمند تو را راهنمایی کرد، مبادا سرپیچی کنی که هلاک خواهی شد.
بحارالانوار، ج78، ص 313.
حدیث199
حضرت امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:در کارت با کسانی مشورت کن که از خدا می ترسند.
بحارالانوار، ج75، ص 58.
حدیث200
حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:کسی از خدا طلب خیر کند، سرگردان نشود و کسی که مشورت کرد، پشیمان نگشت.
امالی شیخ طوسی، ص 136.
حدیث201
حضرت امام علی (علیه السلام) می فرمایند:کوشش در راه اصلاح توده ی مردم، از کمال خوشبختی است.
غررالحکم، ح 9361.
حدیث202
امام علی (علیه السلام):جالِسِ الْعُلَماءَ یَزْدَدْ عِلْمُکَ وَ یَحْسُنْ اَدَبُکَ وَ تَزْکُ نَفْسُکَ؛با علما هم نشین باش، تا علمت زیاد و ادبت نیکو و جانت پاک گردد.
غرر الحکم ، ح 4786.
حدیث203
پیامبر صلی الله علیه و آله :مَنْ اُلْهِمَ الصِّدْقَ فی کَلامِهِ وَ الاِنْصافَ مِنْ نَفْسِهِ وَ بِرَّ والِدَیْهِ وَ وَصلَ رَحِمِهِ، اُنْسِی ءَ لَهُ فی اَجَلُهُ وَ وُسِّعَ عَلَیْهِ فی رِزْقِهِ وَ مُتِّعَ بِعَقْلِهِ وَ لُ_قِّنَ حُجَّتَهُ وَقْتَ مُساءَلَتِهِ ؛
به هر کس، راستگویی در گفتار، انصاف در رفتار، نیکی به والدین و صله رحم الهام شود، اجلش به تأخیر می افتد، روزیش زیاد می گردد، از عقلش بهره مند می شود و هنگام سئوال [مأموران الهی] پاسخ لازم به او تلقین می گردد.
اعلام الدین ، ص 265 .
حدیث204
حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند:من استبد برأیه هلک و من شاور الرجال شارکها فی عقولها.
هر که خود رایی کند، نابود شود و هر که با بزرگان مشورت کند، در خردهایشان شریک گردد.
نهج البلاغه، حکمت 161
حدیث205
امام باقر(علیه السلام)می فرمایند:فرمان دادن به خوبی و باز داشتن از زشتی، راه پیامبران و شیوه ی نیکوکاران است. فریضه ی بزرگی است که دیگر فرایض به واسطه ی آن برپا می شود و راه ها و روش ها امن می گردد، در آمدها حلال، حقوق و اموال به زور گرفته شده به صاحبانش بر می گردد، زمین آباد شده، از دشمنان انتقام گرفته می شود و کارها سامان می پذیرد.
اصول کافی، ج5، ص 56.
حدیث206
حضرت امام رضا(علیه السلام) می فرمایند:لَتَأمُرَنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنَهَنَّ عَنِالْمُنْکَرِاَوْلَیَسْتَعْمِلَنَّ عَلَیْکُمْ شِرَارُ کُمْ فَیَدْعُوخِیَارُکُمْ فَلاَیُسْتَجَابُ لَهُمْ .
حتماً امربه معروف ونهی ازمنکرکنید، وگرنه اشرارتان برشما مسلط وحاکم می شوند آنگاه خوبانتان هم دعا می کنند، امّا دعایشان مستجاب نمی شود.
وسایل الشیعه، ج11، ص394
حدیث207
پیامبراسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند:فَنَیرِزُوا إن قَدَرتُم کُلَّ یَومٍ یَعنی تَهادَوا و تَواصَلُوا فِی اللَّهِ؛
اگر می توانید هر روز را نوروز کنید ؛ یعنی در راه خدا به یکدیگر هدیه بدهید و با یکدیگر پیوند داشته باشید.
دعائم الإسلام ، ج 2 ، ص 326
