گفتار پانزدهم:ویژگیهای خانواده فاطمی سلام الله علیها

مقدمه

از مشکلات جامعه امروز ما مسئله طلاق و عدم فرزندآوری است. این نکته حائز اهمیت است که همه اینها هم از روی فقر و نداری نیست. اگرچه فقر خود یکی از علل است دلیل اصلی نیست؛ به این دلیل که در بسیاری از خانواده های ثروتمند نیز تعداد فرزند و فرزندآوری کم است و آمار طلاق زیاد مشاهده میشود. بلکه مجموع عواملی است که دست به دست هم داده و میدهد تا این کانون مهر و محبت و نهاد مقدسی را که قرآن برای آن تعبیر به سکینه و آرامش میکند: «لِتَسكُنُوا إِلَيْهَا وَ جَعَلَ بَينَكُم مَّوَدَّةً وَ رَحمَةً»( الرُّوم، آیه 21) از هم بگسلاند و جداکند.

این برداشت اسلام از زن و خانواده دقیقاً در تضاد با برداشت غرب است که به زن به دیده یک وسیله نگاه میکنند و آنها هرگونه ارتباطی را مجاز میدانند که این، خلاف شیوه اسلام است و در غرب، طبق معنای خودشان معنای اصطلاحی ازدواج اسلامی وجود ندارد

قرآن کریم راجع به نهاد مقدس خانواده میفرماید «رَبَّنَا هَب لَنَا مِن أَزْوَجِنَا وَ ذُرِّيَّتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَ اجْعَلْنَا لِلمُتَّقِينَ إِمَامًا».( الفرقان، آیه 74) اگر میخواهیم خانواده نور چشم ما و وسیله هدایت جامعه باشد، باید روابط شرعی و اخلاقی باشد تا تمام واژگان قرآنی مد نظر خدا و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم محقق شود. شخصی میگفت: «بِئْسَ الشّيءُ الوَلَد إِنْ عَاشَ كَدنِي وَ إِنْ مَاتَ مَدَّنِی»؛ بدترین چیز فرزند است؛ چون تا زمانی که زنده است، من را آزار و اذیت میکند (یک روز گرفتار درس و یک روز مریض است....) و یک روز هم که از دنیا ،برود در فراغ او غصه و غم خواهی خورد {این چه قیاسی است؟! ممکن است حالا در جایی یک فرزندی غیرصالح باشد مثل: فرزند حضرت نوح: «إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ.»

اصل مسئله فرزندآوری را که به اصطلاح ما اهل علم موجبة كلية است، به خاطر یک «سالبة جزئيّة»، مورد هدف و نفی قرار میدهند.

یا جایگزینی حیوانات به جای فرزندان. ائمه علیهم السلام برای حیوانات حقوق ویژه ای قائل هستند مثلاً جلوى حيوان حیوان دیگری را ذبح نکنید، غذا جلوى حيوانات گذاشتن هروقت حیوان به آبی رسید به او آب بدهند... اما با این حساب حیوان جای فرزند را نمیگیرد

امام سجاد علیه السلام در جواب او فرمود: «نِعْمَ الشّيء الولد؛ إِنْ عَاشَ فَدَعَاءُ، وَ إِنْ مَاتَ فَشَفِيعٌ سَابِقٌ»؛ اگر زنده باشد و زندگی کند، تو را کمک میکند و اگر از دنیا برود، شفاعت می کند (الدعوات (للراوندی)، ص 285)
فرزندان صالح مثل فرزند حضرت سلیمان فرزند حضرت يعقوب (يوسف)، حضرت اسحاق حضرت زهرا علیها السلام و فرزندانش متأسفانه، عده ای مواردی را که میخواهند مثال بزنند و تعمیم بدهند که از موارد مذموم تاریخی هستند و آنها را مورد نظر قرار میدهند

مثال قرآنی: 1«الَّذِينَ يَحمِلُونَ العَرش» (غافر، آیه 7)که مقام بالایی دارند. دعایی دارند و می گویند: «رَبَّنَا وَ أَدْخِلُهُم جَنَّتِ عَدنٍ الَّتِي وَ عَدتَّهُم وَ مَن صَلَحَ مِن ءَابَآئِهِم وَ أَزْوَجِهِم وَ ذُرِّيَّتِهِم؛ (غافر، آیه 8).

!خدایا از مؤمنان پدران و همسران و فرزندانشان (فرزندان دارای صلاحیت) را هم وارد بهشت کن؛ یعنی ملائکه هم دعای دسته جمعی میکنند

2. وقتی بهشتیان وارد بهشت میشوند سراغ پدر و مادر و فرزند را میگیرند و میگویند اینها کجایند؟ (مرحوم علامه طبرسی در مجمع البیان می فرماید: شاید آن آیه که همه از هم فرار میکنند به خاطر حقوق یکدیگر و در صحرای محشر باشد: «يَومَ يَفِرُّ المَرءُ مِن أَخِيهِ...»(عبس، 34-36) به او جواب میدهند رتبه اینها از تو پایین تر بود. اصل ایمان را داشتند و فقط رتبه آنها کمتر بود و به شما ملحق نشدند.

مؤمن میگوید: من در دنیا برای اینها میدویدم و مواظب آنها بودیم «قَالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشفِقِينَ»(الطور، آیه 26)و الآن هم دلم میخواهد کنار آنها باشم ملائکه به خدا میگویند: چه کنیم؟ خدا می فرماید رتبه آنها را ارتقا دهید و به او ملحق کنید «الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ اتَّبَعَتهُم ذُرِّيَّتُهُم بِإِيمَنِ أَلْحَقْنَا بهم ذُرِّيَّتَهُم وَ مَا أَلَتَنْهُم مَّن عَمَلِهِم مِّن شَىءٍ» (الطور، آیه 21) (از درجه آن کمترها، کم نمیکنیم) روایت میگوید: «إِنَّ اللهَ يَرْفَعُ ذُرِّيَةَ الْمُؤْمِن فِي دَرَجَتِهِ وَ إِنْ كَانُوا دُونَهُ لِتَقَرَّبِهِمْ عَيْنه (تفسیر الصافی، ج 5، ص79).

علت پرداختن به این بحث آن است که این موارد بزنگاه های آسیب خانواده است. با توجه به آمار بالای طلاق در جامعه امروز من شهرهایی را برای امر تبلیغ رفتم که مردم آنجا گفتند: در زمان قدیم ما اصلاً در این شهر ثبت طلاق نداشتیم.

البته قابل توجه و ذکر است که برای نهادینه شدن مسئله ازدواج حداکثری و فرزندآوری، فقط با صرف گفتن و موعظه ،واعظ اثرگذاری قطعی حاصل نمی شود. اگرچه مقداری اثرگذار میباشد؛ اثرگذار حقیقی و واقعی، ایجاد فرهنگ ازدواج است با پرداخت تسهیلات و اعطاى تشويقات وإمتيازات ویژه توسط مسئولین به عاملین مسئله مذکور در راستای اعتلا و ایجاد روحیه امید و ترقی در جوانان.

مهمترین ویژگیهای خانواده فاطمی

خانواده ،فاطمی، به عنوان خانواده تراز و الگو، خصوصیاتی دارند که به برخی اشاره میشود:

1. خدامحوری

اگر کانون خانواده، کانون معنویت و خدامحوری شد این خانواده مطلوب است. قرآن کریم می فرماید «قُوا أَنفُسَكُم وَ أَهلِيكُم...» (التحریم، آیه 6) والدین باید مراقب باشند که فرزندانشان گرفتار گناه و معصیت نشوند مرحوم علامه مجلسی از امام صادق علیه السلام در توضیح این آیه نقل میکند اولاد را بر این اساس تربیت کنید:

1. بِدُعَائِهِمْ عَلَى طَاعَةِ الله : آنها را به دین و اطاعت خدا دعوت کنید.

یک داستان آموزنده از شیخ جعفر کاشف الغطاء

مرحوم شیخ جعفر كبير كاشف الغطاء (در نجف مدفون است) در یکی از شبها که برای تهجد برخاست فرزند جوانش را از خواب بیدار کرده فرمود: برخیز به حرم مطهر مشرف شویم و در آنجا نماز بخوانیم فرزند جوان که برخاستن از خواب در آن ساعت شب برایش دشوار بود، در مقام اعتذار برآمد و گفت: من فعلاً مهیا نیستم؛ شما منتظر من نشويد بعداً مشرّف میشوم فرمود ،نه من اینجا ایستاده ام. برخیز، مهیا شو که با هم برویم.

آقازاده به ناچار از جا برخاست و وضو ساخت و با هم راه افتادند. کنار در صحن مطهر که رسیدند آنجا مرد فقیری را دیدند که نشسته و دست نیاز به طرف مردم دراز کرده است. آن عالم بزرگوار ایستاد و به فرزندش فرمود این شخص در این وقت شب برای چه اینجا نشسته است؟ :گفت برای تکدی از مردم فرمود: چه مقدار ممکن است از رهگذران عاید او گردد؟

گفت احتمالاً یک تومان (به پول آن زمان) مرحوم كاشف الغطاء :فرمود: فرزندم درست فکرکن و ببین این آدم برای مبلغ بسیار اندک و کم ارزش دنیا آن هم محتمل در این وقت شب از خواب و آسایش خود دست برداشته و آمده در این گوشه نشسته و دست تذلّل به سوی مردم دراز کرده است! آن وقت آیا تو به اندازه این ،شخص به وعده های خدا درباره شب خیزان و مجتهدان اعتماد نداری که فرموده است «فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِي لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْین»؛ «هیچ کس نمیداند چه که مایه روشنی چشمهاست برای آنها نهفته شده است (السجدة ، آیه 17).

می خواست همین مطلب مهم شب زنده داری را به او بفهماند.( نوادر و متفرقات ، ج 3، ص 410-409.)

دنیا پلیست بر گذر راه آخرت *** اهل تمیز خانه نگیرند بر پلی
(دیوان سعدی، ص365)

صاحب بن عباد وزیر معروف و باسواد ایرانی در زمان شیخ صدوق، در اصفهان مدفون است انسانِ شفيق كثير الانفاق و الاحسان همه لباسهای شب عروسی را انفاق کرد شب ماه مبارک رمضان به هزاران نفر انفاق می کرد .گفتند: تو از کجا به این خصلت رسیدی؟ گفت: مادرم صبح به صبح پول را زیر بالشم میگذاشت و میگفت به اوّلین فقیر که رسیدی به او انفاق کن(روضات الجنّات ، ج 2، ص 23)

2 . وَ تَعْلِيمِهِم الْفَرَائِض؛

3. وَ نَهْيِهِمْ عَنِ الْقَبَائِح: (بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج71، ص86) امام حسن و امام حسین علیهما السلام در سنین کودکی و طفولیت مریض میشوند حضرت زهرا علیها السلام روزه نذر میکند تا بچه ها را در مشکلات با معنویت آشنا کند. در اوج گرسنگی و سختی و تنگ دستی نان و افطار را به یتیم و اسیر و مسکین انفاق میکند(انسان، آیه 8) آنچه را برای خود میپسندد، برای دیگران نیز می پسندد: «إِنَّمَا نُطْعِمُكُم لِوَجهِ اللهِ ».( انسان، آیه 9)( تفسير فرات الكوفی، ص528)

2 . رعایت حقوق

از عوامل اختلافات خانواده ها تحکم بهانه جویی و ترک حقوق است. هریک از اعضا خانواده حقوق جداگانه ای دارند مرد خانواده وظیفه پرداخت نفقه دارد. زن خانواده هم حق اطاعت در چارچوب مقرّر خود را دارد حضرت رسول خدا صلى الله عليه وآله و سلم شبی که وارد خانه حضرت زهرا علیها السلام شدند تقسیم کار کردند کار بیرون منزل علی جان با شماست و کار درون منزل زهرا جان با شماست. البته چون محیط خانه، محیط مشترکی است حضرت علی علیه السلام خانه را هم جارو میزند «يَكْنُسُ في البيت»، کمک کار حضرت زهر است حضرت زهرا علیها السلام میفرماید «چقدر خوشحال شدم از این که حقوق تقسیم شده است.»(بحار الأنوار، ج 43، ص151)

3. ساده زیستی

اسلام با زینت مخالفتی ندارد «خُذُواْ زِينَتَكُم عِندَ كُلَّ مَسجِد» (الأعراف آیه 31)در وسائل الشيعة ، چندین روایات را در موضوع زینت مطرح میکند (؛مثل: عطر زدن، لباس نو پوشیدن، مسواک زدن )

حضرت رضا علیه السلام در توصیه ای به مؤمنان فرمودند مؤمن از پنج چیز نباید خالی باشد یکی از آنها مسواک زدن است. (مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج 2، ص 735).این امر مهم مورد تأکید ائمه علیهم السلام قرار گرفته است و این نشان میدهد که ،اسلام دین کامل است اگرچه غرب امروز به این مسئله رسیده است اسلام و ائمه علیهم السلام 1400 سال قبل این را مطرح کردند

كتاب مفاتیح الحیاه در کنار مفاتیح الجنان نوشته شده است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله هنگام بازگشت از غزوة ذات الرقاع مشاهده کردند شخصی با لباس مُنْخَرِق(دریده و پاره پاره) و بسیار دارای سوراخ زیاد آمده است. حضرت به او فرمود: برو لباس دیگری بپوش و از فردا با این لباس هنگام ورود به منزل داخل شو تا همسرت از تو لذت برد. بعد رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «أليس هذا أحسن»؟! بعد حضرت فرمود: «خدا گردنت را بزند؛ ضرب الله عنقک» مرد تعجب کرد و گفت: یا رسول الله ! عمل کردم؛ اما شما میفرمایید خدا گردن من را بزند! بعد چون حضرت اهل مزاح بودند، فرمودند: «فی سبیل الله (بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج20، ص181).

می شود در مخارج روزانه فردی و خانوادگی تعدیل کرد. حتی درباره خانواده های مرفه که هنر در اعتدال برای کسی است که داراست.

نمونه کامل یک خانواده ساده زیست خانواده حضرت زهرا علیها السلام می باشد؛ خانواده ای که در اوج ،سادگی خوشحال و راحت هم بودند در روایت هست که حضرت زهرا و امیرالمؤمنین و امام حسن و امام حسین علیهما السلام همراه هم برای تفریح زیر درخت خرمایی نشسته بودند، میگفتند و می خندیدند؛ مقداری هم میوه تناول میکردند. (الفضائل ( لابن شاذان القمى)، ص80.)

اما تجمل گرایی انسانها را از خود دور میکند؛ طوری که نسلهای دوم و سوم و به بعد گاه فامیل همدیگر را نمی شناسند!

4. حاکمیت ارزشهای اخلاقی

صداقت، امانت وفاء . امام صادق علیه السلام فرمود چهار خصلت انسان را بالا میبرد:«أربع خصالٍ يسود بها المرء ! 1. العفّة؛ 2. و الأدب؛ 3. والجود؛ 4. و العقل (الإختصاص، ص244).

در باب عفت خانوادگی حضرت زهرا علیها السلام مظهر عفت بود. ایشان به امیرالمؤمنین علیه السلام عرض کرد: «علی جان! سه چیز در زندگی مشترک من و شما نبود: 1. دروغ؛ 2. خیانت؛ 3. مخالفت».

5. اصل محبت ورزی

پدر به دختر بگوید: «فِداها أبوها»( الأمالى (للصدوق)، ص 234) زهرا علیها السلام به شوهر بگوید: «روحی لِرُوحِک الفداء».( الكوكب الدرى ، ج1، ص196.) علی علیه السلام در فقدان همسر بگوید: «نَفْسِى عَلَى زَفَرَاتِها مَحْبُوسَةٌ ...» (مناقب آل أبي طالب (لابن شهر آشوب) ، ج1، ص 240)