هویت واقعی شیعه امیرالمومنین ع در کلام امام عسکری ع

بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـنِ الرَّ‌حِیمِ

الإمامُ العسكريُّ عليه السلام : شِيعَةُ عليٍّ عليه السلام هُمُ الذينَ لا يُبالُونَ في سَبيلِ اللّه ِ أ وَقَعَ المَوتُ علَيهِم أو وَقَعُوا عَلَى المَوتِ ، و شِيعَةُ عَليٍّ عليه السلام هُمُ الذينَ يُؤثِرُونَ إخوانَهُم على أنفُسِهِم و لَو كانَ بِهِم خَصاصَةٌ ، و هُمُ الذينَ لا يَراهُمُ اللّه ُ حيثُ نَهاهُم ، و لا يَفقِدُهُم حيثُ أمَرَهُم ، و شِيعَةُ عليٍّ عليه السلام هُمُ الذينَ يَقتَدُونَ بِعليٍّ عليه السلام في إكرامِ إخوانِهِمُ المُؤمنينَ .[بحار الأنوار : 68/162/11 .]
امام عسكرى عليه السلام : شيعيان على عليه السلام آنانند كه باكشان نيست در راه خدا مرگ به سراغ آنان آيد، يا آنان به پيشواز مرگ روند . شيعيان على عليه السلام آنانند كه برادرانشان را بر خود ترجيح مى دهند ، هر چند خود نيازمند باشند و آنانند كه خداوند ايشان را در آن جا كه نهى كرده، نمى بيند و در آن جا كه امر كرده، هميشه حاضر مى بيند . شيعيان على عليه السلام آنانند كه در گراميداشت برادران مؤمن خويش به على عليه السلام اقتدا مى كنند .

مقدمه و تبیینِ مفهومِ «هویتِ واقعی»
این روایت یکی از عمیق‌ترین «تعاریفِ هویتی» از شیعه است. امام حسن عسکری (ع) در این کلام، از «نام» و «ادعا» فاصله می‌گیرند و به سراغ «جوهر» و «عمل» می‌روند.
ایشان می‌خواهند بفرمایند: «شیعه بودن، یک برچسبِ مذهبی نیست، بلکه یک سبکِ زندگیِ ایثارگرانه و مسئولانه است.»
«إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ» - سوره حجرات، آیه ۱۳

عزیزانِ من، در دنیایِ امروز، ما با واژه‌هایِ زیادی روبرو هستیم. هر کسی ادعا می‌کند که در یک جبهه است، هر کسی ادعایِ یک مذهب را دارد. اما سوالِ بزرگ این است: «معیارِ حقیقت چیست؟» آیا حقیقت در "گفتن" است یا در "بودن"؟ آیا حقیقت در "نام" است یا در "عمل"؟

ما امروز می‌خواهیم درباره‌ی "هویتِ شیعه" صحبت کنیم. اما نه آن شیعه‌ای که فقط در مراسم‌ها و شعارها حضور دارد؛ بلکه از زبانِ امامِ ما، امام حسن عسکری (ع)، می‌خواهیم تعریف کنیم که "شیعه‌یِ واقعی" کیست. ایشان در یک روایتِ بسیار شگفت‌انگیز، چهار ویژگیِ بنیادین را برای شیعه بیان می‌فرمایند که اگر کسی آن‌ها را نداشته باشد، در واقع از مسیرِ اصلی خارج شده است.

ایشان می‌فرمایند: «شِيعَةُ عَلِيٍّ (ع) هُمُ الَّذِينَ...» (شیعیانِ علی، آنانند که...). این یعنی شیعه بودن، یک "نسبتِ خونی" نیست، بلکه یک "نسبتِ رفتاری" است. بیایید این چهار ستونِ هویت را یکی یکی بررسی کنیم و ببینیم ما کجایِ این مسیر ایستاده‌ایم...»

ستون اول - شجاعت در مسیرِ حق
«لا يُبالُونَ في سَبيلِ اللّهِ أ وَقَعَ المَوتُ عَلَيهِم أو وَقَعُوا عَلَى المَوتِ»«اولین ویژگی که امام (ع) بیان می‌کنند، «بی‌باکی در برابرِ مرگ در راهِ خدا» است. ایشان می‌فرماید: شیعه‌یِ واقعی کسی است که نه از مرگِ ناگهانی می‌ترسد و نه از مواجهه با مرگ در میدانِ حق، ابایی دارد.

این یعنی "ایمانِ بی‌محابا". یعنی وقتی حق و باطل روبرو می‌شوند، شیعه در محاسباتِ مادی و ترسِ از دست دادنِ زندگی، دچارِ لرزش نمی‌شود. او می‌داند که مرگ، پایانِ زندگی نیست، بلکه دره‌یِ ورود به سویِ خداست.
خداوند می‌فرماید: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ» (و از رنج و ضعف دچار نشوید، که اگر مؤمن باشید شما برتری هستید - سوره آل عمران، آیه ۱۷۱).

داستان:
بیایید به سیمایِ اباذر غفاری نگاه کنیم؛ کسی که در میانِ جبهه‌یِ حق، چنان ایستاد که مرگ برای او همچون یک "شربتِ شیرین" بود. یا نگاه کنید به کربلا؛ جایی که یارانِ امام حسین (ع) نه برایِ زنده ماندن، بلکه برایِ "حضور در میدانِ حق" حرکت کردند. آن‌ها می‌دانستند که اگر مرگ بر آن‌ها فرود آید، یا خودشان به سوی مرگ بروند، این تنها راهِ رسیدن به مقصود است.

اما عزیزان، امروز ما در کجا ایستاده‌ایم؟ امروز، ترس از "بی‌نام و نشان شدن"، ترس از "از دست دادنِ موقعیت‌های اجتماعی" و ترس از "نقد شدن" در برابرِ حق، ما را دچارِ سکوت کرده است. شیعه‌یِ واقعی، کسی است که در برابرِ ظلم، "ساکت" نمی‌ماند؛ حتی اگر این سکوت، به قیمتِ از دست دادنِ منافعِ شخصی‌اش باشد. اگر ما در برابرِ کلامِ حق، لرزش داریم، باید از خودمان بپرسیم: آیا ما واقعاً شیعه‌یِ علی (ع) هستیم؟»

ستون دوم - ایثار
«يُؤثِرُونَ إِخْوَانَهُم عَلَى أَنْفُسِهِم وَ لَوْ كَانَ بِهِم خَصَاصَةٌ»ستونِ دوم، یکی از زیباترینِ صفاتِ انسانی و الهی است: «ایثار و گذشت».
امام (ع) می‌فرمایند: شیعه‌یِ واقعی کسی است که برادرانِ مؤمنِ خود را بر خودِ خویش مقدم می‌دارد، حتی اگر خودش در تنگنا و فقر باشد (خصاصة).

این یعنی گذشتن از "منیت". یعنی وقتی من نیاز دارم، اما برادرم بیشتر نیاز دارد، من از نیازِ خود می‌گذرم تا او را سیراب کنم. این همان معنایِ حقیقیِ « وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ » (سوره حشر، آیه ۹) است.

داستان:
به داستانِ انصارِ مدینه نگاه کنید؛ کسانی که وقتی مهاجران از راه رسیدند، خانه‌ها و اموالشان را با خودشان تقسیم کردند، در حالی که خودشان در سخت‌ترین روزها بودند. یا نگاه کنید به امام صادق (ع) که در میانه‌یِ سختی‌ها، حتی وقتی خودش نیاز داشت، نانِ خود را به درویشان می‌داد.

امروز ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که "خودخواهی" (Selfishness) حکمفرما شده است. هر کس به دنبالِ این است که "بیشتر داشته باشد". ما در خانواده‌ها، در کسب‌وکارها و در روابطِ اجتماعی، به جایِ "ایثار"، شاهدِ "تقابل" و "رقابت" هستیم.
شیعه‌یِ واقعی، کسی است که در جامعه‌یِ امروز، "تکیه‌گاه" باشد، نه "بارِ اضافه". کسی است که وقتی سختی به جامعه می‌رسد، در میانِ آن، اولین کسی باشد که می‌گوید: "من از نیازِ خود می‌گذرم تا این جامعه و این برادرِ مؤمن من، از بحران عبور کند". ایثار، یعنی فراتر رفتن از مرزهایِ "من" و رسیدن به مرزهایِ "ما"...»

ستون 3 و 4 - حضور در فرمان و تکریم مؤمن
«لَا يَرَاهُمُ اللَّهُ حَيْثُ نَهَاهُمْ، وَ لَا يَفْقِدُهُمْ حَيْثُ أَمَرَهُم، وَ يَقْتَدُونَ بِعَلِيٍّ فِي إِكْرَامِ الْمُؤْمِنِينَ» ستون‌هایِ سوم و چهارم، به «انضباطِ رفتاری و اخلاقِ اجتماعی» مربوط می‌شود.
امام (ع) می‌فرماید: شیعه‌یِ واقعی، کسی است که خداوند او را در جایی که "نهی" کرده، نبیند و در جایی که "امر" کرده، مفقود و غایب نیابد.

این یعنی «حضورِ آگاهانه». یعنی ما در برابرِ گناه، "پنهان" نیستیم؛ ما در برابرِ وظیفه، "غایب" نیستیم. بسیاری از ما می‌گوییم: "ما در مسجد هستیم"، اما وقتی در تنهایی، در برابرِ نافرمانیِ خدا، پنهان می‌شویم. یا وقتی در میدانِ خدمت به خلق، غایب هستیم! شیعه‌یِ واقعی، با خدا در "همه‌یِ حالات" یکی است.

و در نهایت، امام (ع) به اوجِ اخلاق می‌رسد: «يَقْتَدُونَ بِعَلِيٍّ فِي إِكْرَامِ الْمُؤْمِنِينَ». یعنی آن‌ها در "احترام گذاشتن به برادرانِ مؤمن"، از علی (ع) پیروی می‌کنند.
احترام به مؤمن، در واقع احترام به "خلقِ خدا" و "آثارِ هدایتِ او" است. وقتی من به یک مؤمنِ ساده، با تندی برخورد می‌کنم، در واقع به "ایمانی" که در دلِ اوست بی‌احترامی کرده‌ام.

امروز ما شاهدِ "بی‌احترامی‌هایِ کلامی" و "تحقیرِ دیگران" در فضاهایِ مجازی و واقعی هستیم. اما شیعه‌یِ واقعی، همان است که با کلامِ خود، "آبرو" می‌سازد، نه اینکه "آبرو" ببرد. او از الگویِ علی (ع) پیروی می‌کند؛ علی که حتی با دشمنانش هم، با "عدل و کرامت" رفتار می‌کرد...»

نتیجه‌گیری:
عزیزانِ من، از این روایتِ شگفت‌انگیزِ امام حسن عسکری (ع)، یک درسِ کلی می‌گیریم: «هویتِ ما، در کلامِ ما نیست؛ در عملِ ماست.»
اگر می‌خواهیم ادعایِ شیعه بودن کنیم، باید در میدانِ حق، "بی‌باک" باشیم؛ در سختی‌ها، "ایثارگر" باشیم؛ در برابرِ فرمانِ خدا، "حاضر و آگاه" باشیم؛ و در برخورد با دیگران، "بزرگوار و محترم" باشیم.
بیایید از امروز، این چهار ستون را در زندگیِ خود بنا کنیم تا روزی که با امام زمان (عج) روبرو می‌شویم، بتوانیم با افتخار بگوییم: "ما از شیعیانِ واقعیِ علی (ع) بودیم"...

خداوندا! به حقِ این کلامِ قدسی، ما را از کسانی قرار بده که در کلام و عمل، شیعه‌یِ واقعیِ علی (ع) هستیم.
خداوندا! به ما توفیقِ ایثار و شجاعت و حضور در فرمانِ خودت را عطا فرما.
خداوندا! قلب‌های ما را از "منیت" و "خودخواهی" پاک گردان و ما را به "عشق به برادرانِ مؤمن" مجهز کن.
خداوندا! در این روزهایِ سختی، بر شیعیانِ خود استواری و عزت عطا فرما و با ظهورِ مصلحِ بزرگ، جهان را از ظلم و بی‌عدالتی نجات بده...

«والحمدلله رب العالمین.»

✍️:حجةالاسلام سیدمحمدموسوی

«شیعه کوئست؛ همراه شما در مسیر تبلیغ و ترویج دین»
www.shiaquest.net
به کانال سخنرانی های مکتوب و #روضه در ایتا بپیوندید @shiaquest_net