منشورِ زیستیِ شیعه در کلام امام عسکری (ع)
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ
✍️:حجةالاسلام سیدمحمدموسوی
مقدمه: امامِ در محاصره، پیامِ جهانی
الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا ابوالقاسم المصطفی محمد و علی آله الطیبین الطاهرین المعصومین، سیما بقیة الله فی الارضین.
عزیزان و سروران ارجمند! ما امروز در محضرِ امامی هستیم که نمادِ «صبرِ استراتژیک» است. امام حسن عسکری (ع) در دورانی زیستند که حکومتِ عباسی، تمامِ قدرتِ خود را برای به انزوا کشیدنِ «نورِ امامت» بسیج کرده بود. اما تاریخ ثابت کرد که حقیقت، در حصارِ دیوارهای سامرا نمیماند. امامِ ما در آن خفقانِ شدید، نه تنها از پای ننشستند، بلکه با صدورِ دستورالعملهای دقیقِ اخلاقی و رفتاری، «هویتی» را برای شیعه ساختند که تا به امروز، یعنی ۱۲۰۰ سال بعد، همچنان پابرجا و سربلند است.
قرآن کریم در آیه ۱۰۵ سوره توبه میفرماید: *«وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ»*. یعنی «بگو عمل کنید که خدا و رسولش و مؤمنان، عملِ شما را میبینند.»
امام عسکری (ع) این آیه را در زندگیِ شیعیانِ خود عملیاتی کردند. ایشان به شیعه فهماندند که ایمان، فقط یک اعتقادِ قلبی نیست؛ ایمان، «تولیدِ رفتار» است. امروز میخواهیم آن منشورِ اخلاقی و دستورالعملهای عملیِ امام (ع) را مرور کنیم که برای حیاتِ طیبهی ما در دنیای پرآشوبِ امروز، حیاتی است.»
1.دکترینِ «زینت بودن»؛ اعتبارِ اجتماعیِ مؤمن
«نخستین اصل در سفارشاتِ امام عسکری (ع)، مدیریتِ «چهرهی اجتماعیِ» شیعه است. ایشان در روایتی که شیخ صدوق در *امالی* (ص ۱۸۳) نقل کرده، خطاب به پیروانشان میفرمایند:«اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا لَنَا زَيْناً وَ لا تَكُونُوا عَلَيْنَا شَيْناً، جُرُّوا إِلَيْنَا كُلَّ مَوَدَّةٍ وَ ادْفَعُوا عَنَّا كُلَّ قَبِيحٍ» یعنی: «تقوای الهی داشته باشید، مایه زینتِ ما باشید، نه مایه ننگِ ما. هر دوستی و محبتی را به سوی ما جلب کنید و هر زشتی را از ما دور سازید.»
تأمل کنید! امام نمیگویند فقط نماز بخوانید یا دعا کنید؛ میگویند «زینتِ ما باشید». این یعنی شیعه باید در جامعه، شاخصِ «اعتبار» باشد.
در دنیایِ امروز که رسانهها بهدنبالِ پیدا کردنِ کوچکترین نقطه ضعف از جریانِ دینی هستند، عملِ من و شما، «برندینگِ مکتبِ اهلبیت» است. اگر یک شیعه در بازار، در اداره، یا در فضای مجازی اهلِ دروغ، تهمت و بداخلاقی باشد، مردم نمیگویند «فلانی بد است»؛ میگویند «این مکتبِ شیعه است که چنین تربیت کرده».
امام عسکری (ع) به ما دستورِ «مدیریتِ اعتبار» میدهند. این یعنی اگر در محیطِ کار هستید، باید طوری رفتار کنید که وقتی نامِ دینِ شما را میشنوند، بگویند: «اگر او شیعه است، پس مکتبِ اهلبیت باید مکتبِ صداقت و امانت باشد.» آیا ما امروز زینَتِ اهلبیت هستیم یا خداینکرده، با رفتارهای نسنجیدهی خود، «شین» (ننگ) بر دامنِ این مکتب ؟»
2.منشورِ اخلاقی؛ تقوا در خلوت و امانتداری
«امام عسکری (ع) در یکی از جامعترین توصیههای خود در کتاب *تحفالعقول* (ص ۴۸۷)، یک دستورالعملِ ۸ مادهای برای حیاتِ یک شیعهی واقعی بیان کردهاند. اجازه دهید این منشور را با هم بازخوانی کنیم:ایشان میفرمایند: *«أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ الْوَرَعِ فِي دِينِكُمْ وَ الِاجْتِهَادِ لِلَّهِ وَ صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكُمْ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ وَ طُولِ السُّجُودِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ»*
به این فقره دقت کنید: *«أَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكُمْ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ»*. یعنی امانت را به کسی که تو را امینِ خود قرار داده بازگردان، «خواه آن شخص نیکوکار باشد، خواه بدکار (فاجر)!»
این انقلابیترین دستورِ اخلاقی در روابطِ اجتماعی است. در دنیایِ امروز، ما معمولاً امانتدارِ کسانی هستیم که دوستشان داریم.
اما امام میفرمایند: «اخلاقِ تو نباید تابعِ شخصیتِ طرفِ مقابل باشد.» این یعنی اگر کسی به تو اعتماد کرد، حتی اگر دشمنِ تو باشد، حتی اگر فردِ فاسقی باشد، تو حق نداری در حقِ او خیانت کنی.
چرا امام روی این نکته تأکید دارند؟ چون اگر شیعه در تمامِ تعاملاتِ اقتصادی و اجتماعی، به «صداقتِ مطلق» شناخته شود، تمامِ نگاههایِ جامعه به سمتِ این مکتب تغییر میکند. این «سرمایهی اجتماعیِ» شیعه است که امروز در زیرِ چرخدندههای منافعِ شخصی، گاهی فراموش میشود.»
3.فرهنگِ اصلاحِ فردی؛ هنرِ تذکر
«یکی دیگر از سفارشاتِ امام عسکری (ع) مربوط به فرهنگِ «انتقاد» و «نصیحت» در جامعه است. ایشان میفرمایند:«مَنْ وَعَظَ أَخَاهُ سِرّاً فَقَدْ زَانَهُ، وَ مَنْ وَعَظَهُ عَلانِيَةً فَقَدْ شَانَهُ.»* (تحفالعقول، ص ۴۸۹)
یعنی: «هر کس برادرِ دینیاش را در خلوت نصیحت کند، او را زینت داده است (یعنی شخصیتش را حفظ کرده)، و هر کس او را در جمع نصیحت کند، او را خوار کرده است.»
ببینید امام چه ظرافتی به خرج میدهند! در جامعهی ما، گاهی «افشاگری» و «آبروریزی» به نامِ امر به معروف رواج مییابد. امامِ ما میفرمایند دلسوزی، «آداب» دارد. تذکرِ علنی، گاهی نه تنها اصلاح نمیکند، بلکه فرد را جبههگیر و عنود میکند.
در دنیایِ شبکههای اجتماعی که همهچیز شفاف است و ما عادت کردهایم دیگران را در ملاءعام نقد کنیم، امام عسکری (ع) به ما درسِ «حفظِ حرمت» میدهند. مؤمن، «آینهی» برادرِ مؤمنِ خود است؛ آینه، عیب را در خلوت نشان میدهد، نه در وسطِ میدانِ شهر! اگر میخواهیم جامعهی ما از لحاظِ اخلاقی رشد کند، باید فرهنگِ «تذکرِ خصوصی» را جایگزینِ «تخریبِ علنی» کنیم.»
نتیجهگیری: تداومِ راه، در پرتوِ انتظار
سروران عزیز!
امام حسن عسکری (ع) رنج کشیدند، در خانهی خود محصور شدند، تهمتها شنیدند، اما «هویتِ شیعی» را حفظ کردند. ایشان در آخرین توصیههایشان به شیعیان، مدام بر یک نکته تأکید داشتند: «فرزندم مهدی (عج) خواهد آمد.»
ایشان میدانستند که اگر این ساختارِ اخلاقی و این منشورِ زیستی نباشد، جامعه در عصرِ غیبت متلاشی میشود.
شعر زیبایی است که میگوید:
ای که در بندِ ستم، نوری به عالم دادهای
درسِ صبر و استقامت، بر بنیآدم دادهای
غیبتِ مهدیِ خود را چون که میدیدی عیان
با کلامت، بر دلِ ما قوتِ محکم دادهای
عزیزان! سفارشاتِ امام عسکری (ع) را فقط در کتابها نبینیم.
۱. در محیطِ کارتان، «زینتِ اهلبیت» باشید.
۲. در معاملاتتان، «امانتدارِ مطلق» باشید، حتی برای دشمنتان.
۳. در روابطِ دوستانهتان، «عزتبخشِ یکدیگر» باشید.
این، همان «آمادگی برای ظهور» است. منتظرِ واقعی، کسی است که در «ساختنِ خویش» و «اصلاحِ محیطِ پیرامون»، از امامش الگو میگیرد.
خدایا! به حقِ امام حسن عسکری (ع)، به ما توفیقِ عمل به این آموزهها را عطا بفرما. دلهای ما را در این طوفانِ آخرالزمان، به نورِ ایمانِ مستحکم کن و ما را از یاورانِ مخلصِ فرزندش حضرت مهدی (عج) قرار ده.
«شیعه کوئست؛ همراه شما در مسیر تبلیغ و ترویج دین»
www.shiaquest.net
به کانال سخنرانی های مکتوب و #روضه در ایتا بپیوندید @shiaquest_net
