گفتار پنجم:معاد باوری در سیره حضرت زهرا سلام الله علیها
مقدمه
1. در روایات آمده است که وقتی حضرت زهرا سلام الله علیها بر رسول خدا صلى الله عليه وسلم وارد می شد، آن حضرت در جهت اکرام مقام صدیقه طاهره علیهاالسلام چند کار انجام میداد: «إِذَا دَخَلَتْ عَلَيْهِ رَحبَ بِهَا، وَ قَبَّلَ يَدَيْهَا، وَ أَجْلَسَهَا فِي مَجْلِسِه»؛(الأمالي (للطوسى)، ص 400) به او خوشامد میگفت، دستش را میبوسید و او را جای خود مینشاند همین اقدام را نیز حضرت زهرا سلام الله علیها در مورد رسول خدا صلى الله عليه وسلم، وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله بر او وارد می شد، انجام میداد: «فَإِذَا دَخَلَ عَلَيْهَا قَامَتْ إِلَيْهِ فَرَجَبَتْ بِهِ، وَ قَبَّلَتْ يَدَيْه»( الأمالي (للطوسى)، ص 400). یا در تعبیری وارد شده است که وقتی حضرت زهرا سلام الله علیها بر رسول صلی الله علیه و آله وارد میگشت از شدت شوقی که پدر به دختر داشت، به سوی او می شتافت: «و ما دخلت عليه قط إلّا قام إليها و رحّب بها. (عوالم العلوم والمعارف ج 11، ص 182)
2. هنگامی که آیه «لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا...»(النور، آیه63) نازل شدکه می فرماید: «صدا کردن پیامبر را در میان خودتان مانند صدا زدن یکدیگر قرار ندهید»، حضرت زهرا سلام الله علیها بر پدر وارد شد در حالی که او را یارسول الله خطاب کرد. پیامبر اکرم صلى الله عليه وسلم فرمودند: «يا بنية، لم تنزل فيك و لا في أهلك من قبل، أنت مني و أنا منك، و إنّما نزلت في أهل الجفاء و البذخ و الكبر؛ قولي: يا أبة، فإنّه أحيى للقلب، و أرضى للرب»؛( عوالم العلوم والمعارف ج11، ص 863.) دخترم این آیه درباره تو و خانواده ات نازل نشده؛ بلکه در مورد اهل ستم و کبر نازل شده است. تو از من هستی و من از تو هستم تو به من بگو: پدرجان؛ قلبم زنده می شود و خدا هم خشنودتر است.
3. روایت دیگری در عظمت مقام صدیقه طاهره حضرت زهرا سلام الله علیها رسیده است که حضرت امام رحمه الله رهبر کبیر انقلاب درباره این روایت فرمودند که «من راجع به حضرت صديقه علیهاالسلام خودم را قاصر میدانم که ذکری بکنم فقط اکتفا میکنم به یک روایت که در کافی شریف هست و با سند معتبر نقل شده و آن ،روایت این است که حضرت صادق علیه السلام میفرماید: فاطمه علیهاالسلام بعد از پدرش 75 روز در این دنیا زنده بود و حزن و شدت برایشان غلبه داشت و جبرئیل امین خدمت ایشان می آمد و به ایشان تعزیت عرض میکرد و مسائلی از آینده را نقل می.کرد ظاهر روایت این است که در این 75 روز، مراوده ای بوده است؛ یعنی رفت و آمد جبرئیل زیاد بوده است و گمان ندارم که غیر از طبقه اول از انبیای ،عظام درباره کسی این طور روابت شده باشد که ظرف 75 روز جبرئیل امین رفت و آمد داشته است و مسائل را در آینده ای که واقع می شده، ذکر کرده است و حضرت امیر علیه السلام هم آنها را نوشته است. مسئله آمدن جبرئیل برای کسی، مسئله ای ساده نیست خیال نشود که جبرئیل برای هرکسی میآید و امکان دارد بیاید. این یک تناسب لازم دارد بین روح آن کسی که جبرئیل میخواهد بیاید و مقام جبرئیل که روح اعظم است».( صحیفه امام، ج20، ص9.) متن روایت چنین است:
كَانَ جَبْرَئِيلُ يَأْتِيهَا فَيُحْسِنُ عَزَاءَهَا عَلَى أَبِيهَا وَ يُطَيِّبُ نَفْسَهَا وَ يُخْبِرُهَا عَنْ أَبِيهَا وَ مَكَانِهِ وَ يُخْبِرُهَا بِمَا يَكُونُ بَعْدَهَا فِي ذُرِّيَّتِهَا وَ كَانَ عَلِيٌّ عَلیه السلام يَكْتُبُ ذَلِكَ فَهَذَا مُصْحَفُ فَاطِمَةَ. (بحارالانوار ج 43 ص 79.)
جبرئیل به خدمت حضرت زهرا سلام الله علیها میرسید او را در عزای پدر تسلیت میگفت، به او آرامش میداد از جایگاه پدرش به او خبر میداد و خبرهای فرزندانش را بعد از خبر میداد و علی علیه السلام اینها را می نوشت که مصحف شکل گرفت.
از اصول مهم در زندگی باور به معاد است این باور موجب میشود انسان دست خطا نزند و در صراط مستقیم حرکت کند معاد باوری از اصول همه ادیان الهی است امواج نیرومند ایمان به معاد مانع انحراف و غفلت میشود و روح امید و عدالت را در جامعه میدمد. باور به معاد، حس نوع دوستی را برانگیخته، عامل اصلاح جامعه می شود.
امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: «اجْعَلْ هَمَكَ لِعَادِكَ تَصْلُح»؛( غرر الحکم و درر الكلم ، ص134.) همت خود را در مورد معاد قرار بده تا اصلاح شوی. باور به معاد، دنیا را پیش چشم انسان خوار کرده، روحیه شهادت را تقویت میکند
آثار معادباوری
1. انجام اعمال نیکو
علی علیه السلام می فرماید: «عَجِبْتُ لِمَنْ يَعْلَمُ أَنَّ لِلْأَعْمَالِ أَجْراً كَيْفَ لَا يُحْسِنُ عَمَلَه(غرر الحکم و دررالکلم، ص461) در شگفتم از کسی که میداند اعمال پاداش دارد چرا در نیکو انجام دادن عملش تلاش نمیکند؟!
2. سهولت انفاق
علی علیه السلام می فرماید: «مَنْ أَيْقَنَ بِالْخَلَفِ جَادَ بِالْعَطِيَّة؛( نهج البلاغه، حکمت ،138 ، ص 494) کسی که یقین به پاداش قیامت دارد در بخشش کوتاهی نمیکند»
3. تحمل مشکلات
همسر ،فرعون نماد زنی آخرت گرا در قرآن .است او بین زرق و برق دستگاه فرعونی، به بهشت و ثواب آن میاندیشد و شکنجه ها را تحمل میکند: «رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ...»؛ (التحریم، آیه11) «پروردگارا برای من خانه ای نزد خودت در بهشت بنا کن»!
4. هدف داری
باور به معاد به انسان انگیزه میدهد و پوچی و بیهودگی را از زندگی دور میکند. انسان باورمند به معاد با هدف به زندگی ادامه میدهد و خود را عبث و زاید نمی داند: «أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَيًّا وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ»؛(المؤمنون ، آیه 115) «آیا گمان کرده اید شما را بیهوده آفریده ایم و به سوی ما باز نمی گردید»؟!
5. انجام عمل صالح و توحید
قرآن کریم می فرماید: «فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا»؛(الكهف، آیه110) «پس هرکسی به لقای پرودگارش امید دارد، باید کاری شایسته انجام دهد هرگز در عبارت پروردگارش کسی را شریک نکند
6. پرهیز از ظلم و ستم
معاد باوری برای مسئولان بسیار مهم .است حاکم و مسئولی که به یاد قیامت باشد، اختلاس نمیکند ستم نمیکند و از تندی و سرکشی پرهیز میکند. او میداند ظلم به بندگان بدترین توشه برای قیامت است. امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: «بِئْسَ الرَّادُ إِلَى الْمَعَادِ الْعُدْوَانُ عَلَى الْعِبَاد؛( نهج البلاغة ، ص 507.) بدترین توشه برای قیامت ظلم و تجاوز به بندگان است».
7. پرهیز از تکبر و فساد
قرآن کریم می فرماید: «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا ُيرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»؛( القصص، آیه 83.) «(آری،) این سرای آخرت تو را (تنها) برای کسانی قرار میدهیم که ارادۀ برتری جویی در زمین و فساد را ندارند؛ و عاقبت نیک برای پرهیزکاران است»
امیرالمؤمنین علیه السلام بارها این آیه را در بازار کوفه میخواند و بازاریان را به معاد و قیامت دعوت میکرد امام حسین علیه السلام روز عاشورا عمر سعد را به معاد تذکر داد و فرمود: «يَا ابْنَ سَعْدٍ أَ مَا تَتَّقِي اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ مَعَادُك».( بحار الأنوار، ج 44، ص 388) آیا از معاد خوف نداری؟!
داستان
1. در زمان امام کاظم علیه السلام جنازه ای را به خاک می سپردند. امام علیه السلام کنار قبر آمد فرمود: «إِنَّ شَيْئاً هَذَا آخِرُهُ لَحَقِيقُ أَنْ يُزْهَدَ فِي أَوَّلِهِ وَ إِنَّ شَيْئاً هَذَا أَوَّلُهُ لَحَقِيقٌ أَنْ يُخَافَ آخِرُهُ؛ (بحار الأنوار، ج 70، ص 153.)چیزی که پایانش این است سزاوار است که به ابتدای آن دل بسته نشود و چیزی که ابتدایش این است، سزاوار است که از پایانش ترسیده شود»
2. مرحوم شیخ عباس قمی نیمه شبی بلند بلند گریه میکرد فرزندانش از او پرسید: چه اتفاقی افتاده است؟ فرمود: سوره یس میخواندم که به این آیه رسیدم: «هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ (یس آیه 63).
3. امام صادق علیه السلام فرمود که حضرت علی علیه السلام در کوفه بعد از هر نماز عشا سه مرتبه با صدای بلند، که همه اهل مسجد میشنیدند، می فرمود: «تَجَهَّزُوا رَحِمَكُمُ اللهُ فَقَدْ نُودِيَ فيكُمْ بِالرَّحِيل؛( الأمالي (للصدوق) ، ص 498) آماده باشید؛ خدا شما را رحمت کند؛ ندای مرگ سر داده شده است».
4. مرحوم شیخ جعفر شوشتری بر فراز منبر آیه «وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ»(یس ، آیه 59) را با صدای بلند میخواند و میفرمود: روز ،قیامت فریاد میزنند که مجرمان از هم جدا شوید مردم پای منبر او ضجه میزدند.
از حربه های شیطان کم رنگ کردن یاد معاد است. قرآن کریم می فرماید: «ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمَانِهِمْ وَ عَنْ شَمَائِلِهِمْ....» (یس ، آیه 17). از جهت های متعدد و مختلف به آنها حمله ور میشوم و آنها را از یاد خدا و قیامت غافل میکنم که هرکدام در آیه، (از مقابل و پشت سر و سمت راست و سمت چپ)، کنایه از مفاهیمی است. بنابر روایتی از امام علیه السلام باقر، «ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ» معناه أهون عليهم أمر الاخرة»؛( تفسير نور الثقلين، ج2، ص11.) یعنی امر آخرت را برای آنان سست میکنم
مصادیق معادباوری در سیره حضرت زهرا سلام الله علیها
صدیقه طاهره علیهاالسلام همواره یاد معاد و قیامت بود انگیزه انفاق عظیم او که هجده آیه درباره آن نازل شده است یاد قیامت بود «وَ يَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا»؛(الإنسان ، آیه 7) از روزی که شر و عذابش گسترده است میترسد برخی مصادیق معاد در زندگی آن حضرت عبارت اند از:
1. یاد معاد در شب عروسی
هنگامی که حضرت زهرا سلام الله علیها وارد خانه امیرالمؤمنین علیه السلام شد، حضرت علی علیه السلام او را نگران یافت پرسید از این که از پدر جدا شدی ناراحت هستی؟ عرض کرد: «خیر؛ تَفَكَرْتُ فِي حَالِي عِنْدَ ذِهَابِ عُمْرِي وَ نُزُولِي فِي قَبْرِي فَشَبَّهْتُ دُخُولِي فِي فِرَاشِي بِمَنْزِلِي كَدُخُولِي إِلى لَحَدِي»؛( إحقاق الحق، ج 4، ص481.) به حال خود می اندیشیدیم و پایان عمر و منزلگاه قبر را به یاد آوردم و انتقال از خانه پدر به منزل خودم مرا یاد ورود به قبرم انداخت.
کدام عروسی شب عروسی چنین اندیشیده است؟ خیلیها شب عروسی نماز را هم فراموش میکنند گاه مرتکب گناه میشوند و میگویند یک شب است! این سخن بلند حضرت زهرا سلام الله علیها؛ یعنی شب عروسی هم میشود معنوی باشد. به علاوه،این کلام یعنی استمرار در زندگی؛ یعنی منزلِ بعد از منزل ،شوهر، قبر است نه طلاق و جدایی جوانان عزیز ما مواظب باشند هیچگاه به ویژه در لحظات حساس زندگی خود را به گناه آلوده نکنند. این درس مهم زندگی حضرت زهرا سلام الله علیها باشد.
2. در روایتی دارد آن حضرت هنگام مرگ شیشه ای را به امیرالمؤمنین علیه السلام دادند که با او دفن کنند و فرمودند از پدرم شنیدم اشک چشم غضب پروردگار را خاموش میکند؛ از این رو اشکهای سحر خود را جمع کردم تا ذخیره قبر و حشر من امیرالمؤمنین علیه السلام با شنیدن این خبر گریه کردند: «وَ قَدْ عَلِمَ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ إِنِّي بَكَيْتُ خَوْفَاً بِهِذِهِ الدُّمُوعِ الَّتِي فِي الْقَارُورَةِ عِنْدَ الْأَسْحَارِ وَ جَعَلْتُهَا ذَخِيرَةٌ فِي قَبْرِي، أَجِدُها يَوْمَ حَشْرِي فَبَكَى عَلِيٌّ علیه السلام»؛( فاطمة الزهراء بهجة قلب المصطفى، ج1، ص 769.) خدای عزیز و جبار میداند که از خوف او این اشکها را در سحرها جمع کرده ام و ذخیره در قبرم برای روز حشر قرار داده ام. در این هنگام، حضرت علی علیه السلام گریه کرد.
3. نزول آیه عذاب
هنگامی که آیه: «وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ * لَهَا سَبْعَةُ أَبْوَابٍ لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ»(الحجر، آیه 43 - 44) نازل شد رسول خدا صلى الله عليه وسلم به شدت گریست؛ به گونه ای که احدی از اصحاب نمی توانست با آن حضرت سخن بگوید یکی از اصحاب نزد حضرت زهرا سلام الله علیها رفت تا با آمدن او پیامبر صلی الله علیه و آله آرام بگیرید آن شخص میگوید که آمدم و دیدم فاطمه علیهاالسلام در حالی که آرد آسیاب میکرد؛ آیه شریفه «وَ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَی» را می.خواند. داستان گریه و ناراحتی رسول خدا صلی الله علیه و آله را عرض کردم حضرت فاطمه علیهاالسلام نزد پدر آمد و پرسید: «یا ابت مالذی ابکاک؛ پدرجان چه چیزی شما را گریان کرده است»؟ رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: «چگونه گریه نکنم در حالی که این آیه نازل شده است»؟! حضرت زهرا علیهاالسلام از شنیدن این آیه عذاب، غش کرد: «فَسَقَطَتْ فَاطِمَةُ علیه السلام عَلَى وَجْهِهَا وَ هِيَ تَقُولُ الْوَيْلُ ثُمَّ الْوَيْلُ لِمَنْ دَخَلَ النَّارَ (بحار الأنوار، ج 43، ص88.)
4. پرسش فاطمه علیهاالسلام از قیامت ها
حضرت علی علیه السلام نقل میکند که فاطمه علیهاالسلام نزد پدر آمد و عرض کرد:
يَا أَبَتَاهُ أَيْنَ أَلْقَاكَ يَوْمَ الْمَوْقِفِ الْأَعْظَمِ وَ يَوْمَ الْأَهْوَالِ وَ يَوْمَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ قَالَ يَا فَاطِمَةُ علیهاالسلام عِنْدَ بَابِ الْجَنَّةِ وَ مَعِي لِوَاءُ الْحَمْدِ وَ أَنَا الشَّفِيعُ لِأُمَّتِي إِلَى رَبِّي قَالَتْ يَا أَبَتَاهُ فَإِنْ لَمْ أَلْقَكَ هُنَاكَ قَالَ الْقَيْنِي عَلَى الْحَوْضِ وَ أَنَا أَسْقِي أُمَّتِي قَالَتْ يَا أَبَتَاهُ إِنْ لَمْ أَلْقَكَ هُنَاكَ قَالَ الْقَيْنِي عَلَى الصِّرَاطِ وَ أَنَا قَائِمٌ أَقُولُ رَبِّ سَلَّمْ أُمَّتِي قَالَتْ فَإِنْ لَمْ أَلْقَكَ هُنَاكَ قَالَ الْقَيْنِي وَ أَنَا عِنْدَ الْمِيزَانِ أَقُولُ رَبِّ سَلّمْ أُمَّتِي قَالَتْ فَإِنْ لَمْ أَلْقَكَ هُنَاكَ قَالَ الْقَيْنِي عَلَى [عِنْدَ] شَفِيرِ جَهَنَّمَ أَمْنَعُ شَرَرَهَا وَ لَهَبَهَا عَنْ أُمَّتِي فَاسْتَبْشَرَتْ فَاطِمَةُ بِذَاك (الأمالي (للصدوق)، ص 276)
ای پدر شما را روز قیامت کجا ملاقات کنم؟ همان روزی که روز ترس و جزع و فریاد بزرگ است پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ای ،فاطمه آن روز مرا نزد خود در بهشت ملاقات خواهی کرد، در حالی که پرچم الحمد لله با من است و من نزد خدا برای امت شفاعت خواهم کرد. حضرت فاطمه علیهاالسلام عرض کرد: ای پدر، اگر آنجا تو را ملاقات نکنم، چه باید کرد؟ رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: نزد حوض کوثر که امت خود را آب میدهم حضرت فاطمه علیهاالسلام عرض کرد: اگر آنجا شما را ملاقات نکردم؟ رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: نزد صراط که من ایستاده ام و میگویم پروردگارا امت مرا سلامت بدار. حضرت فاطمه علیهاالسلام عرض کرد اگر آنجا هم ملاقات نکردم؟ رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: مرا نزد میزان خواهی دید که میگویم خداوندا امت مرا سلامت بدار پس حضرت زهرا علیهاالسلام عرض کرد اگر در آنجا نیز شما را نبینم؟ :فرمود مرا لبه جهنم خواهی دید که شعله و زبانه های آن را از امتم دور مینمایم. حضرت فاطمه علیهاالسلام از این خبر مسرور شد.
5. لحظات آخر عمر حضرت زهرا علیهاالسلام
حضرت در لحظات آخر عمر شریفشان چنین دعا کردند: «فَكَانَ مِنْ دُعَائِهَا فِي شَكْوَاهَا يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ فَأَغِثْنِي اللَّهُمَّ زَحْزِحْنِي عَنِ النَّارِ وَ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ وَأَلْحِقْنِي الجنة والحقني بأبي مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله (بحارالانوار، ج 43، ص 217 .)
