گفتار چهارم:دشمن شناسی در سیره حضرت زهرا سلام الله علیها

مقدمه
روایات فراوانی در مورد شخصیت حضرت زهرا سلام الله علیها رسیده است. ابتدا دو روایت را ذکر میکنیم:
1. رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمودند: «خُلِقَ نُورُ فَاطِمَةَ ع قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ الْأَرْضَ وَ السَّمَاءَ فَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ يَا نَبِيَّ اللهِ فَلَيْسَتْ هِيَ إِنْسِيَّةٌ فَقَالَ فَاطِمَةُ حَوْرَاءُ إِنْسِيَّة».( بحار الانوار، ج 43، ص 4) نور فاطمه علیهاالسلام قبل از آفرینش زمین و آسمان خلق شده است. برخی مردم گفتند: ای رسول خدا! پس او از جنس بشر نیست؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود ،فاطمه حوریه ای انسی است.

در برخی منابع عامه آمده است که وقتی حضرت زهرا سلام الله علیها به دنیا آمد، «فَأَشْرَقَ بِنُورِ وَجْهِهَا الْفَضَاء»؛( عوالم العلوم والمعارف ج11، ص 56) فضا به نور صورتش نورانی شد.

2. حضرت علی علیه السلام کنار بستر ایشان فرمودند: «أَنْتِ أَعْلَمُ بِاللهِ وَ أَبَرُّوَ أَثْقَ وَ أَكْرَمُ وَ أَشَدُّ خَوْفاً مِن اللهِ مِنْ أَنْ أُوتِخَكِ بِمُخَالَفَنِي قَدْ عَزَّ عَلَيَّ مُفَارَقَتُك»( بحار الانوار، ج 43، ص191.) تو عالم ترین افراد به خدا، نیکوکارتر پرهیزکارتر گرامیتر و خداترستر هستی نه اینکه در جایگاهی باشی که من تو را توبیخ کنم.

از ویژگیهای بارز حضرت زهرا سلام الله علیها دشمن شناسی است. موضوع دشمن شناسی به حدی اهمیت دارد که چند سوره قرآن با این موضوع آغاز میشود. صدها آیه در قرآن کریم در این رابطه نازل شده است. در اصلی کلی قرآن کریم می فرماید: «لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ»؛(الممتحنة ، آیه1) دشمن من و خودتان را دوست نگیرید.

انسان دو نوع دشمن دارد: خارجی و داخلی دشمنان خارجی عبارت اند از: شیطان ، کفار ،یهود مشرکان و منافقان و دشمنان داخلی مانند: نفس اماره ،غضب شهوت و حسد

نکات کلیدی در دشمن شناسی
در رابطه با این ،بحث چند نکته قابل توجه است:

1. شناخت دشمن
در روایت داریم: «إِنَّ أَعْقَلَ النَّاسِ عَبْدٌ عَرَفَ عَرَفَ عَدُوَّهُ فَعَصَاهُ»،( بحارالانوار، ج 74، ص179.) خردمندترین مردم، کسی است که دشمن را بشناسد و با او مخالفت کند. نخستین گام در این بحث،
شناخت دشمن است؛ چون ممکن است انسان دشمن را دوست پندارد و از او ضربه بخورد شناخت دشمن از راه شاخصه ها و ویژگیها و رفتارهای اوست. اگر در شناخت دشمن دچار اشتباه شویم و مراقبت نکنیم جبران آن مشکل است. رهبر انقلاب فرمودند: «مهمتر از شناخت ،دشمن شناخت دشمن و روش دشمنی کردن اوست. اگر انسان بداند دشمن از چه راهی وارد میشود حواس خود را جمع خواهد کرد (بيانات مقام معظم رهبری ، 1381/9/1.)

2. کوچک شمردن دشمن
دشمن را نباید ضعیف و کوچک شمرد؛ هر چند به ظاهر ضعیف باشد. اميرالمؤمنین می فرماید: «لَا تَسْتَصْغِرَنَّ عَدُوّاً وَ إِنْ ضَعُفَ؛( عيون الحكم، ص518.) دشمن را کوچک نشمار؛ اگرچه ضعیف باشد» دست کم گرفتن ،دشمن آفت است. علی علیه السلام می فرماید: «آفة الْقَوِي اسْتِضْعَافُ الخصم؛( عيون الحكم، ص182) آسیب افراد نیرومند، ضعیف شمردن دشمن است.

3.شناخت حربه های دشمن
دشمن ابزاری دارد که باید با دقت شناخت مقابله با دشمن هنگامی ممکن است که شگردهای او را بشناسیم ده ها آیه قرآن به معرفی راهکارها و حربه های شیطان پرداخته است.

مهمترین حربه های دشمنان عبارت اند از:
الف) ایجاد تشکیک و تردید؛
ب) ایجاد اختلاف و تفرقه؛
ج) جنگ روانی و القای یأس و ناامیدی؛
د) ایجاد بی کفایتی درباره دین و ارزشها
ه) القاى رعب و ترس در دلها؛
و) القای ناتوانی و ناکارآمدی؛
ز) تضعیف ایمان و باورها
ح) تضعیف روحیه مقاومت و استقامت؛
ط) دروغ پردازی و شایعه پراکنی؛
ی) سبک جلوه دادن معاد

4. گستره دشمن
دشمن ممکن است در خانه خود انسان باشد قرآن کریم می فرماید: «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»،(التغابن آیه 14) «همانا برخی همسران و فرزندان شما دشمن شما هستند؛ پس از آنها پرهیز کنید
همسران حضرت نوح و لوط دشمن او بودند فرزند نوح در خط پدر نبود عموی ابراهیم علیه السلام دشمن او بود ،ابولهب عموی پیامبر صلی الله علیه و آله دشمن رسول خدا صلی الله علیه و آله بود. در كربلا على بن قرظه در سپاه دشمن بود؛ در حالی که عمرو بن قرظة - برادرش - در سپاه امام حسین علیه السلام بود.

داستان
عدی بن حاتم از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام است. او در نبرد صفین و نهروان شرکت داشت. او پسری به نام زید دارد که در صفین با دیدن جنازه حابس بن ،سعد که دایی ،اوست شمشیر برداشت و یکی از یاران علی علیه السلام را به شهادت رساند و به معاویه پیوست ،پدرش عدی بن حاتم از این ماجرا پریشان و غمگین شد و از پسرش برائت جست. او خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام رسید و گفت: اگر بر او دست یابم، خودم قصاصش میکنم و از مرگ او ناراحت نمی شوم. (وقعه صفین، ص360.)

5. پرهیز از تشبه به دشمن
نکته مهم دیگر آن است که مواظب باشیم در جبهه دشمن قدم نزنیم. فقها در کتب فقهی خود از شباهت مسلمانان به کفار منع کرده اند. حتی اگر به عقاید اسلامی پایبند باشیم بالاخره ظاهر هرکسی گویای شخصیت اوست. از این رو، تشبیه به دشمن، اگرچه بدون قصد پذیرش عقاید او ،باشد جایز نیست؛ مثل این که کسی صلیب بیندازد یا لباسهای یهودیان را بپوشد یا لباسی با ترویج شعار دشمن بر تن کند.

امام رضا علیه السلام از پدرش و ایشان از پدرانشان از پیغمبر خدا صلی الله علیه و اله نقل میکند که رسول خدا صلى الله عليه وسلم می فرماید: «لَا تَلْبَسُوا لِبَاسَ أَعْدَائِي وَ لَا تَطْعَمُوا مَطَاعِمَ أَعْدَائِي وَ لَا تَسْلُكُوا مَسَالِكَ أَعْدَائِي فَتَكُونُوا أَعْدَائِي كَمَا هُمْ أَعْدَائِي»؛( عيون اخبار الرضا، ج 2، ص 23 .) لباس دشمنان مرا تن نکنید و طعام دشمنان مرا نخورید و راه دشمنان مرا نروید؛ زیرا در این صورت جزء دشمنان من به شمار میآیید همان طور که آنان دشمنان من هستند.

در این حدیث از سه چیز نهی شده است:

الف) پوشیدن لباس دشمن
پوشیدن لباسی که ترویج فرهنگ دشمن باشد زیبنده نیست. بدون تردید، عنصر زمان و مکان در انتخاب نوع لباس تأثیر دارد. امام صادق علیه السلام می فرماید: «فَخَيْرُ لِبَاسِ كُلِّ زَمَانٍ لِبَاسُ أَهْلِهِ»؛( الکافی، ج1، ص411.) پس بهترین لباس برای هر روزگار، لباس همان زمان است لباس باید ساتر باشد مطابق عرف باشد شهرت ،نباشد محرک نباشد و از همه مهم تر، ترویج فرهنگ و شعار دشمن را نکند.

ب) پرهیز از طعام دشمن
غذای دشمن اگر حرام باشد مانند شراب، گوشت خوک و.... باید پرهیز شود. اگر از راه حرام هم ،باشد باید پرهیز شود حلیت و حرمت غذا برای دشمن مهم اما در آموزه های دینی ما توصیه شده است «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»؛(البقرة ، آیه 168) خوردنیها باید حلال و پاکیزه باشند.

ج) پرهیز از روش دشمن
روش دشمن را باید شناخت و از آن پرهیز کرد دشمن اهل خدعه، نیرنگ، خیانت دروغ بدعهدی ظلم و ستم و زیر پا گذاشتن ارزشهاست. اگر مسلمانان هم به این روش ،باشند در زمین دشمن بازی کرده اند.

داستان
طبری در تاریخ خود به نقل از عبدالله بن عوف آورده است که وقتی به منطقه صفین رسیدیم مشاهده کردیم ،شامیان آب را بسته اند. امیرالمؤمنین علیه السلام ابتدا صعصعه را نزد معاویه فرستاد تا آب را باز کند و فرمود: به او بگو اگر آب را باز نکنید ما حمله میکنیم معاویه پس از مشورت با یارانش تصمیم گرفت آب را بسته نگه .دارد لشکر علیه السلام یک شبانه روز در بی آبی به سر بردند. آنگاه به دستور امام علیه السلام حمله کردند و آب را آزاد کردند برخی یاران حضرت پیشنهاد کردند شما هم آب را ببندید؛ اما امام علیه السلام فرمودند: «نه به خدا سوگند با ایشان مقابله به مثل نمیکنم . (تاریخ طبری ، ج 4، ص 571)

دشمن شناسی در اندیشه رهبری
کتابی با عنوان دشمن شناسی از فرمایشهای رهبری معظم منتشر شده است. ایشان معتقدند ،دشمن سه نوع تخریب دارد: 1. تخریب باورها؛ 2 . تخریب روح امید؛ 3.تخريب وحدت ملی

آرزوهای دشمن
قرآن کریم تمایلات و خواسته های دشمن را در چهار سطح مطرح میکند:
1. «وَ دُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَمَا كَفَرُوا»(النساء، آیه 89). دشمن آرزو میکند شما مسلمانان هم مانند آنها کافر شوید خدا از اسرار و نیتهای منافقان پرده برداشته است که آنها به کم راضی نیستند و دشمن باورهای شما هستند

2 «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»(النساء، آیه 102). دشمن آرزو دارد شما از اسلحه و اسباب خود غفلت کنید تا ناگهانی به شما حمله کند مسلمانان باید هشیار باشند و حتی اگر در حال نماز هستند، از خطر دشمن غافل نشوند.

3. «وَ دُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ»(القلم، آیه 9).. دشمن دوست دارد تو سازش کنی تا آنان هم سازش کنند؛ سازش از روی خفت نه مدارا که از موضع قدرت است. دشمن از شما میخواهد از مواضع حق خود عقب نشینی کنید.

4. «وَدُّوا مَا عَنِتُمْ»(آل عمران، آیه 118). دشمن دوست دارد شما به زحمت بیفتید وابسته باشید و استقلال نداشته باشید

مصادیق دشمن شناسی حضرت فاطمه علیهاالسلام
از محورهای کلیدی خطبه تاریخی حضرت زهرا سلام الله علیها در مسجد، که در کهن ترین تان منابع مانند بلاغات النساء آمده، به موضوع معرفی دشمن اختصاص یافته است. زهرای مرضیه علیهاالسلام با بینش و بصیرت ژرف خود ابعاد مختلف حادثه غصب خلافت و کنار زدن امیرالمؤمنین علیه السلام از صحنه حکومت را به بهانه داستان فدک، تشریح کرد. مهمترین محورهای خطبه عبارت اند از:

الف) نفاق دشمن
«فَلَمَّا اخْتَارَ اللهُ لِنَبِيِّهِ دَارَ أَنْبِيَائِهِ، وَ مَأْوَى أَصْفِيَائِهِ، ظَهَرَ فِيكُمْ حَسِيكَةُ النِّفَاقِ»؛( بحار الأنوار، ج 29، ص225.) آن گاه که خدا برای پیامبرش خانه انبیا را برگزید خار و خاشاک نفاق در شما ظاهر شد. از بیماری های خطرناک که بیش از سیصد آیه به آن اختصاص یافته، پدیده نفاق است.

قرآن کریم می فرماید: «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ».(التوبه آیه 101) و گروهی از بادیه نشینان که پیرامون تو هستند، منافق اند و نیز گروهی از اهل مدینه، سخت به نفاق پایبندند. تو آنان را نمی شناسی؛ ولی ما آنان را میشناسیم. به زودی آنان را دوبار مجازات میکنیم: مجازاتی با رسوایی در دنیا و مجازاتی هنگام مرگ.

رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمودند: «أَخَافُ عَلَيْكُمْ كُلَّ مُنَافِقِ عَالِمِ اللِّسَانِ يَقُولُ مَا تَعْرِفُونَ وَ يَعْمَلُ مَا تُنْكِرُونَ؛( الغارات ، ج1، ص 157) من بر شما از منافق آگاه به بیان میترسم؛ کسی که سخنانش رامی شناسید؛ اما علمش مورد انکار شماست».

ب) کهنه شدن دین داری
سَمَلَ جِلْبَابُ الدّين»(كفاية الأثر في النص على الأئمة الإثنى عشر، ص 37) اگر دین داری نزد مردم به حاشیه رفت، ارزشهای دینی و شخصیتهای دینی هم به فراموشی سپرده میشوند.

ج) پیروی از شیطان
وَ أَطْلَعَ الشَّيْطَانُ رَأْسَهُ مِنْ مَغْرَزِهِ هَاتِفاً بِكُمْ، فَأَلْفَاكُمْ لِدَعْوَتِهِ مُسْتَجِيبِينَ»( بحار الأنوار، ج 29 ، ص 225). شيطان سرش را از مخفیگاه خود بیرون آورد شما را فراخواند و دید شما پاسخ گوی دعوت او هستید».

دشمن بر دو قسم است: داخلی مانند هوای نفس غضب، و شهوت، و بیرونی مانند شیطان که دشمن قسم خورده است حضرت زهرا سلام الله علیها دیگر شاخصه پیروان سقیفه را عبور از خط الهی و پیروی از شیطان میداند

د) پشت کردن به قرآن
وَ أَنَّى تُؤْفَكُونَ؟ وَ كِتَابُ اللهِ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ، أُمُورُهُ ظَاهِرَةٌ، وَ أَحْكَامُهُ زَاهِرَةٌ، وَ أَعْلَامُهُ بَاهِرَةٌ، وَ زَوَاجِرُهُ لَائِحَةُ، وَ أَوَامِرُهُ وَاضِحَةٌ»( بحار الأنوار، ج 29 ، ص 225). چرا بیراهه میروید درحالیکه کتاب خدا میان شماست؟! مطالبش ،روشن، احکام آن درخشان، و نشانه های هدایت آن اشکار است.

حضرت زهرا سلام الله علیها در جمع زنان مهاجر و انصار هم به معرفی شاخصه های دشمن پرداخت ایشان با توجه به حضور مستمر در کنار پیامبر صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام، که هر دو شاخص حق هستند به خوبی جریان نفاق و توطئه های ایشان را میشناخت