گفتار سوم:اصل معنویت در سیره حضرت زهرا سلام الله علیها
مقدمه
ایام شهادت صدیقه طاهره علیهاالسلام است. روایات متعددی در مقام و منزلت آن بانوی بزرگوار رسیده است که تبرکاً دو روایت را ذکر می کنیم:
1. شخصی از امام صادق علیه السلام پرسید: چرا فاطمه علیهاالسلام را زهرا نامیده اند؟ امام علیه السلام فرمودند: «سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السلام عَنْ فَاطِمَةَ لِمَ سُمِّيَتْ زَهْرَاءَ فَقَالَ لِأَنَّهَا كَانَتْ إِذَا قَامَتْ فِي مِحْرَابِهَا زَهَرَ نُورُهَا لِأَهْلِ السَّمَاءِ كَمَا يَزْهَرُ نُورُ الْكَوَاكِبِ لِأَهْل الْأَرْضِ»؛( بحار الانوار، ج 43، ص13.) زیرا هنگامی که او در محراب می ایستاد پرتو نورش برای اهل آسمان آشکار میشد؛ آن گونه که ستارگان برای اهل زمین می درخشند.
2. موسی بن قاسم میگوید: خدمت امام جواد علیه السلام رسیدم و عرض کردم: من مکه قصد داشتم از طرف پدرتان طواف کنم به من گفتند: نمی شود: «فَقِيلَ لِي إِنَّ الْأَوْصِيَاءَ لَا يُطَافُ عَنْهُم؛ از طرف اوصیا طواف نمی شود. امام علیه السلام فرمودند: «هر چقدر خواستی نیابتی از طرف آنها طواف کن این کار جایز است». او رفت و سه سال ،بعد خدمت امام علیه السلام رسید و عرض کرد من از طرف رسول خدا صلی الله علیه و آله و همه ائمه علیهم السلام و شما طواف نیابتی انجام دادم گاهی هم از طرف مادرتان این عمل را انجام میدادم. امام علیه السلام فرمود: «اسْتَكْثِرُ مِنْ هَذَا فَإِنَّهُ أَفْضَلُ مَا أَنْتَ عَامِلُهُ إِنْ شَاءَ اللهُ؛( الكافي، ج 4، ص314.) این کار (طواف نیابتی از فاطمه علیه االسلام) را زیاد انجام بده که برترین عمل است که انجام میدهی
نهاد خانواده نهاد مقدسی است. در اسلام محبوبتر از این کانون، نزد خدا نداریم خانواده، به تصریح قرآن کانون آرامش و محبت است. مع الأسف، دشمنان نقشه های زیادی برای تزلزل این نهاد مقدس .دارند آمار بالای ،طلاق، اختلاف و کاهش ازدواج گویای این تلاش دشمن است. از مهمترین عوامل سستی کانون خانواده، کاهش معنویت است.
زندگی دنیا، بنیان تکامل و مقدمه آخرت است. شناخت مهارت های معنوی، موجب استحکام نظام خانواده است تغییرات سریع اجتماعی و فرهنگی، گسترش ارتباطات و سهولت دریافت اطلاعات از سویی و هجوم فرهنگ ابتذال از سوی دیگر، بشر را تهدید میکند معنویت نیاز فطری انسان است معنویت، عامل آرامش روحی پرورش فضایل اخلاقی گسترش روحیه ،اجتماعی هدفمندی در زندگی و تحرک و نشاط است آموزه های دینی ما مجموعه ای کامل و غنی از توصیه های معنوی است نهاد خانواده امروزه آماج نفوذ و گسترش فرهنگ مادی گرایانه قرار گرفته است؛ فرهنگی که میکوشد به نام علم و تمدن بشر را از معنویت حقیقی دور سازد و معنویت کاذب و بیریشه را جایگزین آن کند نهاد خانواده، از ابتدا باید با آموزه های معنوی شکل بگیرد. قرآن کریم می فرماید:
«وَ لَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَ لَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَ لَوْ أَعْجَبَتْكُمْ...» (البقرة، آیه221). «با زنان مشرک، ازدواج نکنید تا زمانی که ایمان بیاورند. قطعاً کنیز باایمان، از زن آزاد مُشرِک بهتر است؛ هرچند شما از او خوشایند باشید». تقویت باورهای دینی، اهتمام به احکام ،اسلامی رعایت واجبات و محرمات و رعایت ارزشهای اخلاقی و آداب اسلامی از نمودهای معنویت دینی است
خانواده در قرآن
خانواده های متعددی در قرآن کریم معرفی شدهاند؛ خانواده های منفی و بد، مانند أبولهب و خانواده های مثبت و خوب مانند خانواده حضرت زکریا علیه السلام. قرآن کریم به ذکر اوصاف خانوادههای مطلوب قرآنی پرداخته است؛ مانند:
1. خانواده حضرت زکریا علیه السلام
قرآن کریم این خانواده را با چند ویژگی معرفی میکند: «إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَ يَدْعُونَنَا رَغَبًا وَ رَهَبًا وَ كَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ»(الأنبیاء، آیه90). آنها در کار خیر سرعت داشتند و در بیم و امید ما را میخوانند و همیشه در برابر ما فروتن بودند. سرعت در کار خیر، خوف و رجا و خشوع سه ویژگی این خانواده بود.
2. خانواده حضرت علی علیه السلام
قرآن کریم در سوره هل أتی به توصیف خانواده حضرت علی علیه السلام و فاطمه علیهاالسلام و فرزندانشان میپردازد که پنج ویژگی داشتند:
1. به نذرخویش وفا میکنند؛
2- از روزی که عذاب و گزند آن فراگیر است می هراساند
3. با این که خود به غذا نیازمندند غذای خود را به مسکین و یتیم و اسیر می بخشند؛
4. توقع هیچ مزدی ندارند و صرفاً برای رضای خدا انفاق میکنند؛
5. خوف از خدا دارند در روزی که عبوس و سهمگین است.
قرآن کریم در اصلی کلی میفرماید: «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»؛(التحریم، آیه 6) ای کسانی که ایمان آورده اید، خود و خانواده خود را از آتشی که هیزم آن مردان و سنگها هستند، حفظ کنید.
ابابصیر میگوید: از امام صادق علیه السلام درباره تفسیر این آیه پرسیدم و گفتم: خود را میدانم چگونه حفظ کنم؛ ولی چگونه اهل بیت و خانواده ام را حفظ کنم؟ امام علیه السلام فرمود: «تَأْمُرُهُمْ بِمَا أَمَرَ اللهُ بِهِ وَ تَنْهَاهُمْ عَمَّا نَهَاهُمُ اللهُ عَنْه؛( الزهد ، النص، باب الأدب والحث على الخير، ص 17) آنها را به آنچه خدا فرمان داده است امر کن و از آنچه خداوند نهی کرده است نهی کن». در آیه دیگر می فرماید: «قَالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ»(الطور، آیه 26) ما ميان اهل خود، خداترس و نگران بودیم این آیه گفت وگوی بهشتیان با یکدیگر است که میگویند ما نگران خانواده بودیم اشفاق یعنی رقت قلبی در برابر غلظت
مصادیق معنویت در زندگی صدیقه طاهره علیهاالسلام
حضرت زهرا سلام الله علیها شخصیتی کامل و چندبعدی است. او در اوج زندگی مادی غرق در معنویت و عرفان بود و در اوج معنویت توجه به پیرامون خود دارد. او در دنیا زندگی میکند؛ اما در عالم دیگر سیر میکند در اوج زندگی انسانی، حوریه ای نورانی است. مهمترین ابعاد زندگی معنوی آن حضرت عبارت اند از:
1. عبادت شب عروسی
هنگامی که حضرت زهرا سلام الله علیها وارد خانه امیرالمؤمنین علیه السلام شد، در شب زفاف به آن حضرت عرض کرد: «فَشَبَّهْتُ دُخُولِي فِي فِراشِي بِمَنْزِلِي كَدُخُولِي إِلى لَحَدِي وَ قَبْرِي، فَأَنْشَدَك اللهُ إِنْ قُمْتَ إِلَى الصَّلاة فَنَعْبُدُ الله تعالى هَذِهِ الَّيْلَة»؛( إحقاق الحق وإزهاق الباطل ، ج 23، ص 489) امروز از خانه پدر به خانه همتای گرانقدرم آمدم و فردا نیز از اینجا به منزلگاه دیگری و به جوار رحمت حق خواهم رفت. از این رو، علیجان به خدا سوگندت میدهم که بیا تا در آغازین لحظات زندگی مشترک به نماز بایستیم و هر دو باهم این شب جاودانه را به پرستش خدا سپری کنیم.
2 . ندیدن کمبودها در سایه حضور خدا
هنگامی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم از دخترش درباره کمبودهای زندگی و نیازهایش می پرسد، پاسخی تکان دهنده میشنود: «قَدْ شَغَلَتْنِی لَذَّةُ خِدْمَتِهِ عَنْ مَسْأَلَتِهِ ، لا حَاجَةَ لِي غَيْرُ النَّظَرِ إِلَى وَجْهِهِ الْکریم»؛( فاطمة الزهراء بهجة قلب المصطفى ، ج1، ص 768.) لذتی که از بودن در محضر خدا نصیب من می شود، مرا از خواهش بازداشته است حاجتی ندارم جز این که پیوسته ناظر جمال زیبای خدای کریم باشم.
اینها برای ما درس است که در شب عروسی گناه نکنیم خدا را فراموش نکنیم، ناشکر نباشیم خدا برای ما در رأس امور باشد اصل باشد و همه چیز در طول خدا باشد.
3.رضایت خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله، ملاک انتخاب
هنگامی که امیرالمؤمنین به خواستگاری حضرت زهرا سلام الله علیها آمد و رسول خدا صلى الله عليه وسلم موضوع خواستگاری را مطرح کرد، اولین سؤالی که حضرت زهرا سلام الله علیها پرسید، این بود: «آیا خدا و پیامبر به این ازدواج راضی هستند»؟ تا پیامبر صلی الله علیه و آله پاسخ مثبت داد، حضرت زهرا سلام الله علیها عرض کرد: «وَ قَالَتْ رَضِيتُ بِمَا رَضِيَ اللهُ وَ رَسُولُه؛( بحار الأنوار، ج 43، ص150.) من خشنود و راضی ام به آنچه خدا و پیامبر راضی هستند» واقعاً اگر ملاک ازدواج در درجه نخست، رضای الهى و معصومین باشد و ملاک صرفاً ظواهر ،نباشد چنین ازدواجی استمرار و برکت دارد و متزلزل نیست.
4. قرائت قرآن هنگام کار
افراد مختلفی حضرت را حین کار مشغول تلاوت قرآن دیده بودند در روایتی سلمان گوید که بر حضرت وارد شدم در حالیکه آن حضرت قرآن می خواند و آسیاب، خود می چرخید. سلمان گوید: نزد رسول خدا صلى الله عليه وسلم آمدم و موضوع را عرض کردم. رسول خدا صلى الله عليه وسلم تبسمی کرد و فرمود: «يَا سَلْمَانُ إِنَّ ابْنَتِي فَاطِمَةَ مَلَا اللَّهُ قَلْبَهَا وَ جَوَارِحَهَا إِيمَانَا إِلَى مُشَاشِهَا تَفَرَّغَتْ لِطَاعَةِ الله»؛( بحار الأنوار، ج 43، ص46) همانا خداوند قلب و اعضای دخترم فاطمه را از با ایمان سرشار نموده و ایمان تا درون استخوانهایش نفوذ کرده است. او برای بندگی خدا فارغ شده است.
5. وصیت به تلاوت قرآن هنگام مرگ و دفن
حضرت زهرا سلام الله علیها به امیرالمؤمنین علیه السلام سفارش کرد وقتی مرا به خاک می سپاری، «وَ اجْلِسْ عِنْدَ رَأْسِي قُبَالَةَ وَجْهِي فَأَكْثِرُ مِن تِلاوَةِ الْقُرْآنِ»( بحار الأنوار، ج 79، ص27.) زياد برایم قرآن بخوان
6. اثر پذیری از قرآن
هنگامی که آیه 43 حجر نازل شد: «وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ * لَهَا سَبْعَةُ أَبْوَابٍ لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءً مَقْسُومٌ»،(الحجر، آیه 43 -44) رسول خدا صلی الله علیه و آله با شنیدن ،آیه به شدت گریست. برای آرام کردن رسول خدا صلی الله علیه و آله شخصی نزد حضرت زهرا سلام الله علیها رفت. مشاهده کرد آن حضرت در حال آسیاب کردن جو میباشد و در حال کار قرآن میخواند: «وَ مَا عِنْدَ اللهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى .....» (القصص، آیه60) سلام کرد و جریان گریه پیامبر صلی الله علیه و آله را مطرح کرد فاطمه علیهااسلام به سرعت نزد پدر آمد و علت گریه را جویا شد. هنگامی که آیه را شنید، «فَسَقَطَتْ فَاطِمَةُ عَلیهاالسلام عَلَى وَجْهِهَا وَ تَقُولُ الْوَيْلُ ثُمَّ الْوَيْلُ لِمَنْ دَخَلَ النَّارَ»؛ با صورت روی زمین افتاد؛ درحالیکه میگفت: وای وای بر کسی که وارد جهنم میشود
7. تلاوت قرآن، عشق به پیامبر صلی الله علیه و آله و انفاق
آن حضرت فرمود: «حُبّبَ إِلَيَّ مِنْ دُنْيَاكُمْ ثَلَاثٌ ، تِلَاوَةُ كِتَابِ اللهِ وَ النَّظَرُ فِي وَجْهِ رَسُولِ الله وَ الْإِنْفَاقُ فِي سَبِيلِ الله»؛( نهج الحياة ، ح 164) از دنیای شما محبت سه چیز در دل من نهاده شد: تلاوت قرآن نگاه به چهره پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و انفاق در راه خدا.
8. مناجات با خدا
از نکات مهم در زندگی آن حضرت برنامه دعا و مناجات با خداست؛ به گونه ای که در منابع روایی آمده است آن حضرت کارهای منزل را بین خود و خادم هایش جناب فضه تقسیم میکرد تا در روزهایی که فضه کار منزل را انجام می دهد ایشان به عبادت و مناجات با خدا بپردازد (دلائل الإمامة ، ص 140؛)
9. دعاهای روزانه
مجموعه ای از ادعیه از آن حضرت نقل شده که به صورت مستقل منتشر شده است. آن حضرت در مواقع خاص ادعیه ویژه ای داشت مرحوم مجلسی ادعیه ایشان را در بحار آورده است
در دعای دوشنبه ایشان آمده است:دُعَاءُ يَوْمِ الْإِثْنَيْنِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ قُوَةً فِي عِبَادَتِكَ وَ تَبَضُراً فِي كِتَابِكَ وَ فَهُما فِي حُكْمِكَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لَا تَجْعَلِ الْقُرْآنَ بِنَا مَاحِلًا وَ الصِّرَاطَ زَائِلًا وَ مُحَمَّداً ص عَنَّا مُوَلّیا(بحار الأنوار، ج 87، ص 338.)، پروردگارا از درگاهت قدرتی برای عبادت و بندگی، بینشی برای درک قرآن، و فهم لازم برای درک احکامت را خواستارم! پروردگارا بر محمد و خاندان محمد درود فرست و فهم قرآن را دور از دسترس فکر ما، و صراط را نابودکننده ما و محمد را روی گردان از ما قرار مده
10. دعایی برای هر حاجت مهم
امام سجاد علیه السلام نقل میکند پدرم آخرین لحظات روز عاشورا مرا در آغوش گرفت در حالی که خون از بدنش غلیان میکرد و فرمود:«يَا بُنَيَّ احْفَظْ عَنِّي دُعَاءً عَلَّمَتْنِيهِ فَاطِمَةُ علیهاالسلام وَ عَلَّمَهَا رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه و آله وَ عَلَّمَهُ جَبْرَئِيلُ علیه السلام فِي الْحَاجَةِ وَالْهِمَ وَ الْغَم»؛( بحارالانوار، ج92، ص196.) پسرم دعایی را که مادرم فاطمه به من آموخته است، حفظ کن آن دعایی است که رسول خدا به او آموخت و به پیامبر صلی الله علیه و آله جبرئیل آموخت.
این دعا برای هر حاجت مهم و رفع اندوه، موثر است:
بِحَقِّ يس وَ الْقُرْآنِ الْحَكِيمِ وَ بِحَقِ طه وَ الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ يَا مَنْ يَقْدِرُ عَلَى حَوَائِجِ السَّائِلِينَ يَا مَنْ يَعْلَمُ مَا فِي الضَّمِيرِ يَا مُنَفِّسُ عَنِ الْمَكْرُوبِينَ يَا مُفَرِّجُ عَنِ الْمَعْمُومِينَ يَا رَاحِمَ الشَّيْخِ الْكَبِيرِ يَا رَازِقَ الطِفْلِ الصَّغِيرِ يَا مَنْ لَا يَحْتَاجُ إِلَى التَّفْسِيرِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْعَلْ بِي كَذَا وَ كَذَا (الدعوات ، ص 54) به حق یاسین و قرآن حکیم، به حق طه و قرآن عظیم، ای خدایی که بر حاجتهای حاجتمندان قدر و توانا هستی ای آن که اسرار پنهان همه را می دانی ای برطرف کننده مشکل آنان که دچار گرفتاری شده اند، ای برطرف کننده غمهای مردم ،اندوهگین ای رحم کننده به پیرمردان، ای روزی دهنده به کودکان ،صغیر، ای خدایی که بی نیاز از هر ،تفسیری بر محمد و خاندان محمّد درود فرست و... (در این قسمت دعا هر حاجتی که دارید بخواهید)
11. دعا برای گناهکاران و خطاکاران
اسماء بنت عمیس گوید: در لحظه های پایانی عمر حضرت فاطمه علیهاالسلام، دیدم آن حضرت غسل کرد لباس عوض کرد رو به قبله نشست و چنین دعا کرد: «إلهي وَ سَيّدِي، أَسْتَلْكَ بِالَّذِينَ اصْطَفَيْتَهُمْ وَ بِبُكَاءِ وَلَدِي فِي مُفَارَقَتِي أَنْ تَغْفِرَ لِعُصَاةِ شِيعَتِي وَ شِيعَةِ ذُرِّيَّتِي؛( كوكب الدرى ، ج1، ص 254) پروردگارا به حق پیامبرانی که برگزیدی و به گریه های دو فرزندم در فراق من از تو میخواهم از گناهکارانِ پیروانِ من و پیروان فرزندان من در گذری»
12. دعا کردن در غروب جمعه
ایشان عصر جمعه به دعا می پرداخت و فرمود پدرم سفارش کرد در روز جمعه، ساعتی هست که هر دعا و خواسته ای در آن ساعت به اجابت میرسد: «إِنَّ في الْجُمُعَةِ لَسَاعَةً لَا يُوَافِقُهَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ يَسْأَلُ اللهَ عَزَّوَ جَلَّ فِيهَا خَيْراً إِلَّا أَعْطَاهُ إِيَّاهُ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ سَاعَةٍ هِيَ قَالَ صلی الله علیه و آله إِذَا تَدَلَّى نِصْفُ عَيْنِ الشَّمْسِ لِلْغُرُوبِ»؛( بحار الانوار، ج 86 ، ص 269) در روز جمعه ساعتی هست که هر خواسته خیر و درخواستی در آن به اجابت میرسد. پرسیدم: یا رسول الله کدام ساعت؟ فرمود: آنگاه که نصف قرص خورشید در افق پنهان شود.
13. دعا در بستر شهادت
آن حضرت در آخرین لحظات عمر شریفشان در بستر شهادت چنین دعایی کرد: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ فَأَغِثْنِي وَ لَا تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ أَبَداً وَ أَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ»( بحارالانوار، ج91، ص210.) نجات از جهنم، عدم واگذاری به خود، و اصلاح امور آخرین درخواستهای آن حضرت است.
14. حضور بی نظیر در حال نماز
رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: هنگامی که دخترم فاطمه علیهاالسلام به نماز می ایستد، خدا به فرشتگان می فرماید:
انْظُرُوا إِلَى أَمَتِي فَاطِمَةَ سَيِّدَةِ إِمَائِي قَائِةٌ بَيْنَ يَدَيَّ تَرْتَعِدُ فَرَائِصُهَا مِنْ خِيفَتِي وَ قَدْ أَقْبَلَتْ بِقَلْبِهَا عَلَى عِبَادَتِي أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ آمَنْتُ شِيعَتَهَا مِنَ النَّارِ. (الأمالي، ص 113.)
به بنده ام و سرور بندگانم فاطمه نگاه کنید که چگونه در برابر من ایستاده است و از خوف من بدنش میلرزد و با تمام وجودش به پرستش من ایستاده است. شما را گواه میگیرم که شیعیان و پیروانش را از آتش جهنم در امان قرار دادم.
15. دعا بهترین هدیه برای فاطمه علیهاالسلام
سويد بن غفله نقل میکند که فشار اقتصادی و فقر بر امیرالمؤمنین علیه السلام عارض شد. حضرت فاطمه علیهاالسلام نزد پدر آمد تا کمکی از او دریافت کند. پیامبر اکرم صلى الله عليه وسلم که چیزی نزدشان نبود، فرمود: دخترم پنج کلمه به تو می آموزم که جبرئیل به من آموخته است
حضرت زهرا سلام الله علیها :پرسید آن کلمات چیست؟ رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: «يَا رَبَّ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ يَا خَيْرَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ يَا ذَا الْقُوَّةِ الْمَتِينَ وَ يَا رَاحِمَ الْمَسَاكِينِ وَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ». حضرت زهرا سلام الله علیها نزد امیرالمؤمنین علیه السلام بازگشت. امام پرسیدند: پدر و مادرم به فدایت، چه خبر آوردی؛ «بِأَبِي وَ أُتِي مَا وَرَاءَكِ يَا فَاطِمَةُ قَالَتْ ذَهَبْتُ لِلدُّنْيَا وَ جِئْتُ [بِالْآخِرَةِ]» ؟ على علیه السلام فرمود: «خَيْرُ أَيَّامِكِ خَيْرُ أَيَّامِكِ»؛( الدعوات ، ص 48) با این که به ظاهر دست خالی ،برگشت دریافت که یک دعا بهترین هدیه است و علی علیه السلام این ایام را بهترین ایام میداند که در آن از رسول خدا صلى الله عليه وسلم ذکری فرا گرفته اند.
16. مراقبت از فرزندان در احیای شب قدر
حضرت زهرا سلام الله علیها به اجازه نمیداد که شب ،قدر بچه ها و اهل خانه بخوابند. ایشان سفارش میکرد که کمتر غذا بخورند و در طول روز مقداری استراحت کنند و می فرمود: «مَحْرُومٌ مَنْ حُرِمَ خَيْرَهَا؛( بحار الأنوار، ج 94 ، ص10.) هرکسی از خیر امشب باز ماند، محروم است».
