گفتار هشتم:اصل استقامت در سیره حضرت زهرا علیهاالسلام
ايام شهادت أمّ أبيها، صدیقه طاهره حضرت زهرا علیهاالسلام امسال با چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران همزمان شده است.
خداوند همه شهدا و در رأس امام عزیز رهبر کبیر انقلاب را میهمان سفره حضرت زهراعلیهاالسلام بگرداند و این انقلاب را به قیام جهانی حضرت حجت ارواحنا فداه متصل گرداند
یکی از علمای عامه از اهل مصر به نام شبلنجی،(2) که حدود یک قرن قبل می زیسته (اهل شبلنجای مصر از روستاهای مناطق نزدیک قاهره) حدیثی را نقل کرده است. این دانشمند ،شافعی کتابی به نام نورالابصار دارد که در مقدمه آن میگوید میدانید چرا من این کتاب را نوشتم؟ چشم دردی شدید گرفتم؛ به گونه ای که نور چشمم داشت از دست میرفت آمدم کنار قبر نفیسه خاتون، نوه امام حسن مجتبی علیه السلام و عروس امام صادق علیه السلام که در مصر دفن است و 6 هزار ختم قرآن کرده است. به این بزرگوار که با حضرت عبدالعظیم حسنی از یک جد هستند، متوسل شدم و گفتم بانوی بزرگوار اگر چشم من را شفا دهید کتابی را راجع به چهارده معصوم مینویسم شفا گرفت و به برکت این شفا این کتاب را نوشت. کتاب مذکور علاوه بر شرح حال زندگانی چهارده معصوم علیهم السلام و بعضی صحابه، به بیان حالات حضرت سکینه و حضرت زینب علیهاالسلام نیز پرداخته است.
او نقل کرده است: «خَرَجَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ آخِذٌ بِيَدِ فاطمة». (بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج 43، ص54). حضرت رسول صلی الله علیه و آله از خانه بیرون آمدند و در مقابل مردم در و در مقابل مردم دست زهرا علیهاالسلام را گرفت و فرمود: «مَنْ عَرَفَهَا فَقَدْ عَرَفَهَا وَ مَنْ لَمْ يَعْرِفُهَا فَهِيَ فاطمة بِنْتَ مُحَمَّدٍ وَ هِيَ بَضْعَةٌ مِّنِّي، وَ هِيَ قَلْبِي وَ رُوحِيَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْ، مَنْ آذَاهَا فَقَدْ آذَانِي وَ مَنْ آذَانِي فَقَدْ آذَى الله» (بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج 43، ص54).. من معتقدم همان طور که قبر حضرت زهرا علیهاالسلام مخفی است قدر و مصائبش هم مخفی است.
از زیارت هایی که برای امیرالمؤمنین علیه السلام میخوانید این است: «السلام علیک یا الان ركن الأوليا». ركن يعنى ستون وقوام. علی جان تو رکن اولیای خدا هستی. این جایگاه امیرالمؤمنین است با این اوصاف پیغمبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «یا ابا الريحانتین (ای پدر حسن و حسين) فَعَنْ قَلِيلِ يَنْهَدُّ رُكْنَاكَ»؛( الأمالي (للصدوق)، ص135.) علی جان! تو خود رکن الاولیا هستی؛ اما دو رکن داری که به زودی از دست میدهی از این رو وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله از دنیا رفت، حضرت فرمود: «هذا ركن الاوّل»و وقتی حضرت زهرا علیهاالسلام به شهادت رسید، فرمود: «هذا ركنُ الثَّانى». پس شأن حضرت زهرا علیهاالسلام خیلی بالاست.
چگونه فرزندانش شأن و مقام مادر را توصیف کردند. امام باقر فرمود: «لَقَدْ كَانَتْ مَفْرُوضَةَ الطّاعَةِ، عَلَى جَمِيعِ مَنْ خَلَقَ اللُّه، مِنَ الجِنِّ وَ الإِنْسِ وَ اَلْطَّیْرِ وَ الْوَحْشِ وَ اَلْاَنْبِیاءِ وَ اَلْمَلائِکَهِ»؛( عوالم العلوم والمعارف ، ج11، ص172) يعنی اطاعت مادر ما بر همه مخلوقات واجب است
در روایت دیگر دارد که: «کان ابوجعفر يَجِيءُ في كُلِّ يَوْمٍ مَعَ الزَّوَالَ إِلَى الْمَسْجِد»؛ یعنی امام جواد علیه السلام هر روز هنگام زوال به مسجد النبی (الكافى (ط - الإسلامية) ، ج1، ص 493.)می آمد و به قبر پیغمبر صلی الله علیه و آله سلام می.دادند مقصود این است که هر ،روز به خانه مادرشان حضرت زهرا علیهاالسلام میرفتند نعلین از پا در می آورند و دو رکعت نماز در خانه حضرت زهرا علیهاالسلام اقامه می فرمودند.
ایام شهادت حضرت زهرا علیهاالسلام با ایام الله دهه فجر انقلاب اسلامی مصادف شده است. بحثی را تحت عنوان استقامت فاطمی آماده کردم که در دو شب، محضر شما تقدیم کنم؛ اگرچه ظرفیت این بحث، بیش از دو شب است؛
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «الإستقامة الإستقامة ثُمَّ الصَّبْرِ ثُمَّ الصَّبْرِ» (نهج البلاغة (للصبحي صالح)، خطبه ،176، ص 252) معلوم می شود که صبر، جدای از استقامت است. استقامت یعنی مواجه شدن با بحران؛ یعنی طلب قوام؛ ازاین رو فرمود: «السَّلامة مَعَ الإستقامة»( تحف العقول، ص 86)، «يَكْسَبُك الكرامة».(عيون الحكم والمواعظ (الليثى) ، ص 333) جامعه ای که استقامت دارد سلامت ،دارد ،استقامت کرامت میآورد شخصی آمد محضر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله عرض کرد: «أَخْبِرْنِي بِما أَعْتَصِمُ»؛ یعنی به من خبر بده از دستگیره محکمی برای نجاتم که در بلایا و حوادث سقوط نکنم. رسول خدا صلی الله علیه و آله دو کلمه فرمود: «قُلْ رَبِّيَ الله ثُمَّ اسْتَقِمْ (مناقب آل أبي طالب علیهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج2، ص 355.)
قرآن کریم در داستان حضرت موسی و فرعون میفرماید خدا به حضرت موسی و هارون بعد از آن که فرعون اصلاح نشد و قضایایی پیش آمد و قول حضرت موسی به او اثر نکرد میفرماید: جناب موسی و هارون چهار کار برای مردم انجام دهید:
1. «وَ أَوحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَ أَخِيهِ أَن تَبَوَّمَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصرَ بُيُوتًا...» (یونس، آیه 87). برای مردم مسکن
بسازید و نگذارید قومتان آواره شوند. مشکل مسکن بنی اسرائیل را برطرف کنید تا نروند در خانه فرعونیها و آنجا خدمت کنند و مجبور شوند زیر یوغ آنها باشند. به عبارتی در زندگی و اقتصاد استقلال داشته باشند؛
2. «وَ اجعَلُوا بُيُوتَكُم قِبلَةً»،(یونس، آیه 87). قبله یعنی خانه ها را مقابل هم بسازید و میان خانه ها فاصله نیندازید تا اگر قرار شد جلسه ای برگزار شود همه زود جمع شوند. به عبارتی جلسات مشترک زیاد باشد باهم باشید همسایه دار باشید.
3. «وَأَقِيمُوا الصَّلَوةَ»،(یونس، آیه 87). مسكن بی،نماز میشود انسان بدون معنویت. ماشین و خانه و امکانات بدون دین و معنویت میشود کاملاً حیوانی (دو مورد اوّل خطاب به حضرت موسی و هارون بود؛ اما مورد سوّم خطاب به همه مردم است).
4.«وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ»؛ بشارت، امید به مؤمنان است. ناکارآمدی و یأس در مردم القاء نشود.
حضرت موسی دو نفرین به فرعون و قوم او کرد (این هم دلیل واضح برای افرادی که میگویند چرا ما مرگ بر آمریکا میگوییم و به دشمن نفرین میکنیم) و گفت: و خدایا اینان که اصلاح نمیشوند، سخن من نیز به آنها اثر نکرد، خدایا به اینها مال و زنیت و... دادی؛ پس «رَبَّنَا اطيس عَلَى أَمولِهِم؛»(یونس، آیه 88) یعنی خدایا! اموالی را که به آنان دادی از آنها بگیر و نابود کن «وَ اشدُد عَلَى قُلُوبِهِم»؛(یونس، آیه 88) یعنی خدایا! قلبهای آنها را قسی و شدید کن اینها دیگر از حرف خوب اثر نمیپذیرند و به سان میت، قلوب اینها نیز مرده است: «إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ المَوتَى (نمل، آیه 80)
خدا به حضرت موسی و هارون فرمود دعوتتان را اجابت کردم «قد أُجِيبَت دَّعوَتُكُمَا فَاستَقِيمَا»(یونس، آیه 89). چرا دعوتكما؟ دوتایی دعا نکردند اما روایت داریم حضرت موسی دعا کردند و حضرت هارون آمین گفت(الأشعثيات)، كتاب الجهاد، ص76).. مقصود این است که میدانید وقتی خدا این حرف را زد چند سال بعد فرعون نابود شد؟ امام صادق علیه السلام فرمود: چهل سال طول کشید»(الكافى (ط - الإسلامية)، ج2، ص 489). عجله نکنید دشمن از بین میرود ،اسرائیل دشمن کشور ایران نابود میشود (ان شاء الله)!
قرآن کریم در جای دیگر میفرماید «فَاستَقِم كَمَا أُمِرتَ»؛(هود، آیه 112). «استقامت کن؛ همانگونه که امر شدی»؛ یعنی ابتدا «أَقِمِ وَجهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا»(یونس، آیه 105). قبلاً گفتم: «اَقِمْ» و حالا هم«فَاسْتَقِم». این آیه سخت ترین آیه واشد الآيه و مشکل ترین آیه (اشقُ الآیه) بر پیامبر صلى الله عليه و آله است(بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج 17، ص 52). از روزی که این آیه بر پیغمبر صلی الله علیه و آله نازل شد، ما رأى ضاحکا کسی پیغمبر صلى الله عليه وآله و سلم را خندان ندید(لسان العرب ج 7 ص 339.)؛ چنان که فرمود: «این آیه و این سوره مرا پیر کرد: «شَيَّبَتْنِی سورة هود(سفينة البحار، ج 7، ص 384)
تو را مجنون و کاهن خطاب میکنند، سنگت میزنند، یاسر، سمیه و یاران تو را شهید میکنند در شعب ابی طالب تحریم میشوی، باید هجرت کنی، در صفه عده ای باید بمانند صُعوبت و سختی و...؛ اما «وَ مَن تَابَ مَعَكَ»؛(هود، آیه 112.) استقامت کن ای پیغمبر و نه فقط خودت؛ بلکه آنهایی هم که با تو مسلمان شدند، باید استقامت کنند و «وَ لَا تَطغَوا»؛(هود، آیه 112.) طغیان نکنند.
بعد در ادامه آیه خداوند می فرماید: «وَ لَا تَرَكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ»(هود، آیه 113.) در ذیل آیه مرحوم علامه طباطبائی فرمودند که یعنی نزد کسانی که ظلم کردند، نروید؛ یعنی اگر کسی به ظالم قایل باشد و به او اعتماد کند، اگر کسی اجازه دهد ظالمی در امور مسلمانها دخالت کند اگر کسی خیال کند که ظالم، خیر ما را می خواهد اشتباه میکند (ترجمه المیزان ، ج11، ص 67.)
قرآن کریم در جای دیگری تصریح می دارد: «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ استَقْمُواْ تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ المَلَّئِكَةُ(فصلت، آیه 30).
همه میگویند خدا!! خداخدا گفتن راحت است؛ اما قسمت دوم که بعد از آن است، خیلی مهم و سخت است. پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود: «قد قاله النَّاسُ ثم كَفَرُوا» (منهاج البراعة فى شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 10، ص208.) میدانید چه کسانی مصداق این آیه هستند؟ کسانی که «مَنْ قَالَهَا حَتَّى يَمُوت»(منهاج البراعة فى شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 10، ص208.) تا روزی که عزرائیل جانش را بگیرد میگوید خدا اگر گفتید: خدا و پای خدا گفتن استقامت کردی و ایستادگی داشتی ملائکه نازل میشوند بعد از جنگ بدر، کسی نزد ابولهب آمد ابولهب میگفت شما که تعدادتان بیشتر بود؛ اما چه شد که شکست خوردید :گفت نفهمیدیم از کجا خوردیم از کجا ضربه می آمد؛ ما را در هم پیچیدند. تعبیر قرآن است: «بِخَمْسَةِ ءالْفِ مِّنَ المَلَّئِكَةِ». (آل عمران، آیه 125). خدا می فرماید: (پنج هزار ملک، ما در جنگ بدر برای یاری شیعیان فرستادیم». آیه 30 سوره فصلت فقط برای انبیا نیست؛ بلکه برای هر مرد و زن مؤمن است. ببینید امام راحل چقدر صبور و آرام و در عین حال مستحکم و با استقامت بودند که انقلاب پیروز شد. «أَلَّا تَخَافُوا وَ لَا تَحْزَنُوا» نترسید؛ دشمن پوشالی است. «وَ أَبشِرُوا بِالجَنَّةِ»؛ شما بهشت داريد. «نَحنُ أُولِيَاؤُكُم فِي الحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ فِي الأَخِرَة»؛(فصلت، آیه 31). نحن (اگر به معنای خدا یا ملائکه باشد)؛ یعنی اولیای شما در دنیا و آخرت هستیم
نمونه های تاریخی «استقامت»
1. حضرت آسیه
یک زن تنها به حضرت موسی ایمان آورد، شکنجه شد و به شهادت رسید قرآن او را الگو معرفی میکند «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لَّلَّذِينَ ءَامَنُواْ امْرَأَتَ فِرعَونَ».(تحریم، آیه 11). ای اهل ایمان! (چه مرد، چه زن) الگو میخواهید؟ حضرت آسیه (در الگو بودن، زن و مرد مطرح نیست. زن و مرد اقتضائات جسمیشان متفاوت است به این که یکی میتواند جهاد برود و دیگری نمیتواند یکی میتواند کار سنگین کند و دیگری نمیتواند؛ اما وقتی بحث اسلام و دین و ارزشها ،شد دیگر زن و مرد ندارد) حضرت آسیه در استقامت الگوی هر مرد و زن با ایمان شد.
2. اصحاب أخدود
«قُتِلَ أَصحَبُ الأُخدُودِ».(بروج، آیه 4). یهودیها گودال کنده بودند و در آن آتش ریخته بودند.
آنها مسیحی ها را لب گودال میآوردند و میگفتند دست از اعتقادتان بردارید؛ و الا شما را در این اخدود (چاله) میاندازیم آنها به زن بچه به دوش گفتند: یا دست از . عقیده ات بردار یا تو را در آتش میاندازیم(تفسیر القمی، ج2، ص413؛) پس اولین کوره های آدم سوزی را یهودی ها به راه انداختند و هزاران انسان مظلوم را سوزاندند
این ،دین راحت به دست ما نرسیده است که ،هرکس راحت و در هرکجا برای این دین پیشنهادی بدهد و بگوید گوشه ای از دین را حذف کنید برای این دین سميه ، ياسر و بلکه بالاتر و در رأس همه حضرت ابا عبد الله علیه السلام و اصحابش به شهادت رسیدند آن قدر برای قرآن شهید دادند سیلی خوردند، شکنجه شدند و....
نکته:
بعضی میگویند در بحث استقامت فرق مشرکین با ما چیست؟ زیرا ابوجهل هم میگفت من روی عقیده ام پافشاری میکنم یا همین داعشیها میگویند ما پای عقیده مان می ایستیم؛ حتی با ریختن خونمان و فدا شدن جانمان. مگر خوارج این همه کشته ندادند پس فرقش چیست؟! واژه های ارزشی و ضد ارزشی، خیلی به هم نزدیک اند. یک کسی چاقو میزند او را زندان میکنند و یکی هم چاقو میزند، از او تقدیر میکنند و جایزه میدهند اوّلی چاقو زده از روی ظلم و دومی چاقو زده است از روی حق؛ اما چرا یکی تشویق و دیگری تنبیه؟! واژه های ارزشی و ضد ارزشی خیلی به هم نزدیک هستند مانند: فرق بخل و قناعت؛ که تفاوت میان آن دو چیست وهر دو خرج نکردن است یا فرق اسراف با سخاوت چیست هر دو خرج کردن است. یکی خرج میکند و تقدیر می شود؛ اما دیگری خرج میکند و تحقیر می شود.
پاسخ خیلی روشن است؛ تفاوت در مبناست فرق استقامت با استبداد، در یک کلمه است. اگر ،عقیده ،صحیح عالمانه و با تحقیق ،بود استقامت است؛ اما اگر تقلید کورکورانه بود روی آن ایستاد و تکیه کرد این استبداد و لجاجت میشود. لذا ابوجهل روی عقیده اش ایستاد؛ اما لجاجت است و ابوذر هم روی عقیده اش ایستاد؛ اما استقامت .است ،بنابراین فرق استقامت و استبداد در مبناست میباید انتخاب هایمان در عقیده عالمانه و از روی شناخت باشد؛ نه اینکه بگوییم: «إِنَّا وَجَدنَا ءَابَاءَنَا»(زخرف، آیه 22). قرآن کریم می فرماید: جهنمی ها می گویند: «وَ قَالُوا لَو كُنَّا نَسْمَعُ أَو نَعقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصحُبِ السَّعِير(ملک ، آیه 10).
استقامت برخاسته از کتاب ،سنت ،عقل درک و فهم است؛ اما استبداد و لجاجت برخاسته از تقلید ،گمان تعصب و لجاجت است.
استقامت گاه در راه تبلیغ است گاه در جبهه جنگ است، گاه در تهذیب نفس است گاه در عرصه ،اقتصادی و گاهی در تحصیل علم ......
استقامت عقیدتی
جانم فدای حضرت زهرا علیهاالسلام، که تشخیص داد ،غدیر حق است و سقیفه، اشتباه، بدعت و بحرانی است که میخواهد جلوی غدیر را بگیرد وقتی حضرت تشخیص داد، به میدان آمد و دفاع کرد با هر هزینه ای هم که بود دفاع کرد. همه را به جان خرید و از راه حق دفاع کرد کتک خورد؛ اما دفاع کرد در خانه مهاجر و انصار رفت و هم فردی فرمود و هم اجتماعی ما هم امروز بعد از چهل سال انقلاب باید از زهرای مرضیه علیهاالسلام درس بگیریم که اگر تشخیص دادیم چیزی صحیح است روی آن بایستیم مقاومت و استقامت کنیم.
اگر این استقامت در زندگی ما اجرا شود، تكون معه السلامة.
یکی از نویسندگان هزار سال قبل به نام محمد بن على خَزّاز، هم عصر شیخ صدوق، کتابی به نام کفایه الاثر دارد که در مقدمه آن می نویسد: می دانید چرا من این کتاب را نوشتم؟ او میگوید: من بعضی شیعیان را دیدم که در اعتقاداتشان شست میشوند و سراغ فرقه های انحرافی میروند (جوانهای عزیز! پشتوانه علمی خودتان را قوی ،کنید کتاب ،بخوانید مطالعه کنید تا اگر حرفی مطلبی فیلمی صوتی در فضای مجازی علیه مذهب شیعه شنیدید، متحیر و سردرگم نمانید. پرسشگری و شبهه عیبی ندارد؛ ماندن در پرسش و شبهه، عیب است).
او میگوید: آقایی به نام محمود بن لبید میگوید من از کنار قبر حمزه سیدالشهدا عبور میکردم شنیدم صدای گریه می.آید جلو رفتم دیدم حضرت زهرا علیهاالسلام است، فَوَجَدَتهَا تَبكِي؛ دیدم ایشان گریه میکند».
گفتم: يَا سَيِّدَةَ النِّسوان؛ ای بزرگ زنهای عالم، والله قَطَعْتُ نِيَاطَ قَلبي؛ (گریه شما، قلب ما را آتش میزند طاقت دیدن ندارم) چرا گریه میکنید؟ حضرت فرمود: «محمود بن لبید چرا گریه نکنم؟ بهترین پدر را از دست دادم. اذا مات يوم ميت قَلَّ ذِكْرُه و ذِكْرُ ابى مُنْذُ مات والله اكثر؛ هرکسی میمیرد کم کم فراموش میشود؛ ولی پدر من روزی که از دنیا رفت مرتب داغ او برای من تجدید و تازه میشود».
محمود بن لبید میگوید که من فرصت را مغتنم شمردم و گفتم: بانوی بزرگوار، مطلبی در سینه من است؛ میشود آن را بپرسم؟؛ یا سيّدتى إِنِّي سائلك عن مسألتي تَلَجْلَجُ فِي صَدْرِي (اين ماجرا هفتاد روز بعد از غدیر و چند روز بعد از رحلت پیغمبر صلی الله علیه و آله بوده است) حضرت فرمودند: «بپرس» ! قلتُ: هل نَصَّ رسول الله صلی الله علیه و آله قبل وَفاتِهِ عَلى عَلِيّ بالامامة!! حضرت فرمودند: «واعجبا أنسيتُم يوم غديرِ خُمّ».( بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج 36، ص353.) غدیر، یک حقیقت فراموش ناشدنی است اگر حدیثی را پنج یا ده نفر از اصحاب پیغمبر صلی الله علیه و آله نقل کنند آن وقت ما افتخار میکنیم که ده نفر ناقل این حدیث بودند.
گفت: سؤال دیگری بپرسم؟ حضرت فرمود: «بپرس» گفت: قد کان ذلک! قبول کردم پاسخ شما را؛ ولكن اخبرينى بِما أَشِيرَ إِلَيْک؛ اما آن سخنانی را که پیغمبر صلی الله علیه و آله در جمع های خصوصی به شما میفرمود به من بگویید حضرت فرمود: «اشهد الله تعالى لقد سَمِعْتَهُ يقول عَلِيٌّ خَيْرُ مَن أَخَلَّفَهُ فيكم و هو الامام و الخليفةُ بَعدى و سِبْطايَ و تِسْعَةٌ مِن صُلْبِ الحُسَين ائمة ابرارٌ».
باز این شخص خواست سؤال دیگری از حضرت بپرسد (ببینید؛ بحث بحث علمی است گفت وگوی علمی است. از گفت وگو نباید ترسید. رهبر معظم انقلاب بارها فرمودند: تخریب و حمله کار را درست نمیکند نمیشود شما کسی را با توهین به اعتقاداتشان به اعتقادات خودتان جذب کنید خدا رحمت کند علمای گذشته را کتابهایی مثل: المراجعات گفت وگوها روش ائمه علیهم السلام و امثالهاهم را بیان میکردند، که مطالعه کننده را اقناع کند با دلیل باید قانع کرد «إنا أبناء الدليل؛ ما فرزندان دليل هستیم». این جمله کنایه از آن است که هر سخنی را با دلیل می پذیریم).
او گفت: عام را فرمودی خاص را هم فرمودی؛ اکنون یک سؤال: چرا علی در خانه، نشسته است؟ چرا قیام نمیکند و به دفاع از خود نمی پردازد؟؛ فما باله قَعَدَ عَنْ حَقِّهِ ؟ حضرت فرمود: «لقد قال رسولُ الله مَثَلُ الامام مَثَلُ الكعبة إِذْ تُؤْتَى وَ لاتَأتِي؛ امام، همچون کعبه است که مردم سراغ او میروند»( بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج 36، ص353.) ،امام قطب است؛ کعبه است؛ امام میان مردم با مهربانی حکومت میکند نه با شمشیر؛ امام بر قلب مردم میخواهد حکومت کند؛ امام ،انیس ،مونس والد و شفیق است.
