گفتار اوّل:رضایت الهی در سیره حضرت زهرا علیهاالسلام

قال الله تبارك و تعالى: «يهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ يَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (المائدة ، آیه 16)

مقدمه 

صديقة طاهره علیهاالسلام، شخصیتی است که خدای متعال مدح او را در آیات متعدد قرآن مانند آیه مباهلة مودّت و سوره هل أتی بیان کرده است؛ شخصیتی که رسول خدا صلی الله علیه و آله و ائمه علیهم السلام به تکریم و تجلیل او پرداخته اند. رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود، «إِنَّ ابْنَتِي فَاطِمَةَ مَلَا اللهُ قَلْبَهَا وَ جَوَارِحَهَا إِيمَاناً وَ يَقِيناً إِلَى مُشَاشِهَا، فَتَفَرَّغَتْ لِطَاعَةِ اللهِ (عَزَّ وَجَلَّ»؛( دلائل الإمامة ، ص 139.) همانا خداوند قلب و سراپای وجود دخترم فاطمه را پُر از ایمان کرده است؛ به همین جهت او همواره در بندگی و اطاعت خداست

آن حضرت در سخن بلند دیگری فرمود: «لَوْ كَانَ الحُسْنُ شَخْصَاً لَكَانَ فَاطِمة بَلْ هِيَ أَعْظَمُ إِنَّ فاطمة ابْنَتِي خَيْرُ أَهْلِ الْأَرْضِ عُنْصَرَاً، وَ شَرَفَاً، وَ كَرَمَا»؛( مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد، ج 11، ص 127) اگر نیکویی و زیبایی را منظری ،بود جز به چهره فاطمه نبود؛ بلکه فاطمه برتر از نیکویی است. دخترم ،فاطمه بهترین اهل زمین از حیث اصل و شرافت است.

از اصول حاکم بر زندگی حضرت زهرا سلام الله علیها اصل رضامندی از خداست. این اصل، مبنای تمام حرکات ،سیاسی ،اجتماعی، خانوادگی و معنوی اوست. کسب رضایت الهی در کارها بالاترین ارزش است. صفت رضایت هم به خدا و هم به بنده نسبت داده شده است «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (مائده ،119)

رضایت خدا از بندگان در برابر غضب خداست؛ یعنی خشنودی الهی از اعمال آنان که در ده ها آیه آمده است. قرآن کریم می فرماید «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ» (آل عمران، آیه 162) «آیا کسی که از رضای خدا پیروی کرده، مانند کسی است که به ظلم و خشم و غضب الهی بازگشته است».

نتیجه رضایت الهی از بنده اعطای نعمت جاودان بهشت و مقام کرامت است.

رضایت بنده از خدا یعنی گله نکردن شکوه نکردن صبور بودن راضی بودن به تقدير الهی راضی بودن به تقسیم الهی و راضی بودن به آزمونهای الهی. در دعای سحر میخوانیم: «اللَّهُمَّ رَضِنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي حَتَّى لَا اَسْتَلَ أَحَدَا شَيْئَاً؛(دعای سحر) خدایا! به آنچه نصیبم کردی خشنودم ساز تا چیزی از کسی نخواهم» رضایت و خشنودی خدا ازبندگان و رضایت بندگان از خدا رابطه ای عمیق و محکم است.

آیه ای که در صدر سخن تلاوت شد، می فرماید کسی که هدفش در زندگی کسب رضایت الهی ،باشد خداوند در پرتو ،قرآن سه نعمت به او میدهد:

1. هدایت به سُبُلَ السَّلام؛ راه امن و سلامت؛
 

2. خروج از تاریکی به نور؛
 

3. هدایت به راه مستقیم
 

راه کسب رضایت

جلب رضایت و خشنودی خداوند بالاترین ارزش است. قرآن کریم میفرماید: «وَ رِضْوَانُ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ»( التوبة ، 72). خرسندی خدا از همه نعمت ها بالاتر است.

اطاعت و بندگی خدا و حرکت در مسیر الهی با اخلاص، موجب کسب خشنودی الهی است در آیات قرآن پاره ای اعمال از جایگاه ویژه ای در بهره مندی از رضایت الهی برخوردارند مانند ایمان به خدا،(المجادله، 22) اطمینان به خدا،(فجر، 28) خشيت از خدا، (بینه، 8)

1-هجرت و جهاد: وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ»؛ (توبه ،100)

2-انفاق، وَ سَيْجَنَّبُهَا الْأَتْقَى»؛ (لیل ،17)

3-پرهیز از دنیا طلبی، فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهَا وَ مِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى»؛  (طه،130)

4-صبر فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ»؛ (صافات ،101)

5-و تقوای الهی وَ سَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى»؛ (لیل، 17)

در روایات مهمترین عامل کسب رضایت الهی خشنودی بنده از تقدیر الهی شمرده شده است.

أمیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: «عَلَامَةُ رِضَا اللهِ سُبْحَانَهُ عَنِ الْعَبْدِ رِضَاهُ بِمَا قَضَى بِهِ سُبْحَانَهُ لَهُ وَ عَلَيْهِ»؛( غرر الحکم و دررالکلم، ص 467) نشانه رضایت الهی از بنده رضایت بنده از آن چیزی است که خداوند برای او مقدر کرده است؛ چه خوشایند و چه ناخوشایند او باشد. 

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: «ثَلَاثَ يَبْلُغُنَ بِالْعَبْدِ رِضْوَانَ اللهِ كَثْرَةُ الِاسْتِغْفَارِ وَ خَفْضُ الْجَانِبِ وَ كَثَرَةُ الصَّدَقَة»؛( كشف الغمة في معرفة الأئمة (ط - القديمة)، ص349.) سه چیز است که رضایت خدا را به بنده می رساند: استغفار فراوان، نرم خو بودن، و زیادی صدقه.

حضرت زهرا سلام الله علیها و رضایت الهی

حضرت زهرا سلام الله علیها متصف به دو ویژگی راضیه و مرضیه است: از خدا راضی است و از او خشنود است. ایشان همه اعمالش در مسیر خشنودی الهی بود و همواره خواست الهی را بر خواستِ خود مقدم می.کرد حضرت تجسّم رضایت الهی بود؛ از این رو خشم و خشنودی او منشأ خشم و خشنودی الهی شد؛ به گونه ای که رضا و غضب الهی به دنبال رضا و غضب فاطمه علیهاالسلام است. این یعنی عصمت و مصونیت محض؛ یعنی هرگز شادی و غم او جنبه شخصی و نفسی نداشت

برخی مصادیق رضایت الهی در زندگی آن حضرت

1. ازدواج و رضایت خدا

روزی که امیرالمؤمنین علی علیه السلام از فاطمه علیهاالسلام خواستگاری کرد نخستین سؤالی که فاطمه علیهاالسلام، پرسید این بود که آیا خدا و پیامبر راضی هستند؟ رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: «أذن الله فيه مِنَ السَّماء»(مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد)، ج 11، ص 408 .) خدا از آسمان اجازه فرموده است، فاطمه علیهاالسلام در حالی که لبخند میزد فرمود: «رَضِيتُ بِمَا رَضِيَ اللهُ لِی»؛( روضة الواعظين و بصيرة المتعظين (ط القديمة)، ج1، ص145.) خشنودم به آنچه خدا و پیامبر راضی هستند».

ای کاش ملاک در ازدواج دخترها و پسرهای ما هم کسب رضایت الهی !باشد آنها نخست باید دین و اخلاق خواستگار را بررسی کنند نه چهره و ثروت و موقعیت اجتماعی نه این که اینها نیست؛ حتماً است؛ اما ملاک اصلی نباشد. اخلاق و دین داری بسیار مهم است.

2. انفاق و رضایت الهی

آن حضرت بارها برای رضایت خدا انفاق کرد با دست خود نان تهیه کرد؛ در حالی که روزه بود. فقط برای رضایت الهی هنگام افطار، یک شب یا سه شب، نان را به مسکین و يتيم و اسیر داد و خود و خانواده با آب افطار کردند که هجده آیه سوره هل أتى نازل شد «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا ُيرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ  (الإنسان ، 9).

رسول خدا صلی الله علیه و آله هنگام بازگشت از هر ،سفری ابتدا به خانه دخترش می آمد مدتی میماند و سپس به منزل خود میرفت در یکی از سفرها وقتی به منزل فاطمه علیهاالسلام آمد مشاهده کرد فاطمه علیهاالسلام دستبند و گوشواره ای برای خود تهیه کرده و پرده ای بر در خانه خود آویخته است. رسول خدا صلی الله علیه و آله زود از نزد دخترش رفت حضرت فاطمه علیهاالسلام متوجه ناراحتی پدر شد؛ از این رو بلافاصله این زینتها را نزد پدر فرستاد و عرض کرد اینها را در راه خدا انفاق کنید. رسول خدا صلی الله علیه و آله سه مرتبه فرمود: «آنچه را میخواستم، فاطمه انجام داد. پدرش به فدای او باد»! (بحارالأنوار، ج 43، ص 83.)

3.مصائب و رضایت الهی

هنگامی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم حوادث تلخ آینده را برای دخترش شرح میداد، سخن به ماجرای کربلا کشید. فاطمه علیهاالسلام پرسید چه کسی حسینم را به شهادت میرساند؟ رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: «بدترین فرد از افراد امّت من» حضرت زهرا سلام الله علیها عرض کرد: «قَالَتْ يَا أَبَهُ سَلَّمْتُ وَ رَضِيتُ وَ تَوَكَّلْتُ عَلَى الله؛ ای پدر در برابر خواسته های پروردگار تسلیم و راضی ام و بر خدا توکل میکنم (بحارالأنوار، ج 44، ص 265.)

4. دفاع از امامت و رضایت الهی

آن حضرت بعد از رحلت رسول خدا صلى الله عليه وسلم در تمام عمر باقی مانده اش همواره به دفاع از ولایت و امامت پرداخت و خطبه خواند. حتی در خانه مهاجر و انصار رفت و خود را سپر قرار داد. انگیزه این دفاع، صرفاً حرکت در مسیر وظیفه و تکلیف و کسب خشنودی الهی بود. او امام علیه السلام را مانند کعبه میدانست(بحار الأنوار، ج 36، ص253.) و دفاع از امام علیه السلام را دفاع از اسلام و توحید تلقی می کرد.

جمع بندی

باید از زندگی حضرت زهرا سلام الله علیها الگو بگیریم و همه کارهایمان ، به ویژه کارهای عبادی ما برای کسب رضایت الهی باشد اگر کاری برای خدا بود ماندگار می شود؛ آن گونه که مسجد قبا برای خدا بنیان شد و ماند؛ اما مسجدی که برای ضربه زدن به مسجد قبا بود مسجد ضرار نام گرفت و از بین رفت. اگر کسی برای رضایت خدا گام بردارد، خدای متعال سه خصلت در زندگی او قرار میدهد در حدیث معراج آمده است:

فَمَنْ عَمِلَ بِرِضَايَ أُلْزِمُهُ ثَلَاثَ خِصَالٍ أُعَرِفُهُ شُكراً لَا يُخَالِطُهُ الْجَهْلُ وَ ذِكْراً لَا يُخَالِطُهُ النِّسْيَانُ وَ مَحَبَّةَ لَا يُؤْثِرُ عَلَى مَحَبَّتِي مَحَبَّةَ الْمَخْلُوقِين (بحار الأنوار، ج 74، ص28.)

هر که برای خشنودی من عمل کند سه ویژگی به او میدهم: شکری که با جهل نباشد ذکری که با فراموشی آمیخته نباشد و محبتی که محبت مخلوق را بر محبت من ترجیح ندهد.