سخنرانی مکتوب دکتر رفیعی امدادهای غیبی (1)

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

قال الله تبارک و تعالی : يا أَيُّهَا الذین آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عليکم إِذْ جاءَتْكُمْ جُنُودُ فارسلنا عَلَيْهِمْ رِيحاً وَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً (احزاب، 9.)
ای کسانی که ایمان آورده اید! نعمت خدا را بر خود به یاد آورید در آن هنگام که لشکرهایی (عظیم) به سراغ شما آمدند؛ ولی ما باد و طوفان سختی بر آنان فرستادیم و لشکریانی که آنها را نمی دیدید (و به این وسیله آنها را در هم شکستیم)؛ و خداوند همیشه به آنچه انجام می دهید بینا بوده است.

مقدمه
از آیه نهم تا بیست و ششم سوره احزاب درباره جنگ احزاب یا همان جنگ خندق است.
اصلا به دلیل وجود همین آیات، این سوره را احزاب نامیده اند.
جنگ احزاب در سال پنجم هجری اتفاق افتاد و مهم ترین جنگ در تاریخ اسلام است. این جنگ به نوعی آخرین جنگ بزرگ مشرکین با مسلمانان است. بعد از این جنگ بود که مشرکین کم کم از مقابله با اسلام منصرف شدند . جنگ احزاب از جنگ های پرحادثه تاریخ اسلام است؛ جنگی که کمر مشرکین را شکاند. همین مسائل باعث شد هفده آیه در زمینه جنگ خندق نازل شود. (تفسیر نمونه، ج 17، ص 216 و225.)

یهودیان، آغازگر ماجرا
پنج سال پس از هجرت پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) به مدینه، تعدادی از یهودیان مدینه پیش مشرکین مکه رفته، آنها را تحریک کردند و گفتند: ما در داخل مدینه به شما کمک می کنیم، شما هم از بیرون بیایید تا طومار اسلام را درهم بپیچیم.

پنج گروه بزرگ با هم متحد شدند: قبيلة قريش، قبیله بنی سلیم، قبيله بنی اسد، قبیله بنی اشجع و یهودیان مدینه . در حدود ده هزار نیرو آماده حمله به مدينه شدند.

مقابله با چنین لشکر انبوهی در جنگ های اسلام بی سابقه بود. به پیامبر گرامی اسلام (ص) خبر رسید. حضرت شورای مشورتی تشکیل داد و قرار شد دور مدینه را خندق بکنند؛ زیرا اگر این ده هزار نیرو وارد مدینه می شدند مقابله با آنها مشکل بود، زن و فرزند و خانه مردم در خطر می افتاد. خندق، کانال عميق و پهنی بود که در ایران باستان دورتادور شهرها حفر می کردند تا از ورود دشمن جلوگیری شود. پیشنهاد حفر خندق را سلمان مطرح کرد. اما کندن این کانال کار سخت و طاقت فرسایی بود؛ زیرا در بعضی نقاط سنگ های بزرگی قرار داشت که باید برداشته می شد.

پیامبر (ص) سه هزار نیرو جمع آوری کرد و هر بیست متر را به ده نفر سپرد تا آن مقدار را خندق بکنند. حفر خندق با امکانات ابتدایی اجرا شد و کار بسیار سختی بود. به هر حال کار ایجاد خندق تا پیش از رسیدن مشرکین به مدینه پایان یافت و سپاه دشمن در پشت خندق متوقف شد.

آنها اصلا فکر نمی کردند با چنین مانعی مواجه شوند. البته دورتادور مدینه به طور کامل خندق نکنده بودند؛ زیرا در بخش هایی از اطراف مدينه کوه های سنگی قرار داشت و بخش هایی هم قابل نفوذ و حمله نبود. فقط بخش هایی را خندق کنده بودند که احساس می کردند دشمن می تواند ورود پیدا کند.

سختی های حفر خندق
ایجاد کانال در جنگ های امروز دنیا طبیعی و پیش افتاده است. مانع ایجاد می کنند، گودال می کنند و آب می اندازند؛ اما آن زمان در سال پنجم هجری اجرای چینن طرحی، طرح عظیمی بود که مسلمانان برای انجامش خیلی سختی کشیدند. در ماجرای حفر خندق ، روزی حضرت زهرا علیها السلام مقداری نان برای پیامبر (ص) آورد.

پیامبر فرمود: سه روز است که غذایی نخورده ام. این نان کجا بوده است؟ حضرت زهرا علیها السلام عرض کرد : من این نان را از غذای حسنین جدا کردم و برای شما آوردم. (بحارالانوار، ج 16، ص 225).
بعضی از مسلمانان در حال کندن خندق از حال می رفتند. بخشی از کار هم در ماه رمضان انجام شد و همین، وضعیت را سخت تر می کرد؛ ولی
فَانٍ مَعَ الْعُسْرِ یسرا
به یقین با (هر) سختی آسانی است.
همین که ده هزار نیرو پشت دروازه مدينه گیر افتاده خیلی مهم بود.

ورود پنج سرباز دشمن به مدينه
پس از گذشت چند روز بالأخره پنج نفر موفق شدند از خندق عبور کنند. مسلمانان آن روز مدینه را می توان به سه دسته تقسیم کرد:
1- مسلمانان محکم و راستین و ثابت قدم؛ مثل سلمان و ابوذر و عمار و...
2- مؤمنان معمولی که بخشی از آیات قرآن درباره اینهاست. این افراد می ترسیدند و خیلی ثابت قدم نبودند و می گفتند: مبادا شکست بخوریم !
3- منافقین، یعنی کسانی که در ظاهر می گفتند: مسلمان هستیم ولی قلبأ مایل بودند مشرکین پیروز شوند.

پنج نفر به سرگردکی عمرو بن عبدود قسمتی از خندق را که کم عرض تربود انتخاب کردند و با اسب از روی آن پریدند. عمروبن عبدود آدم شجاع و قوی ای بود. طبع شعر هم داشت.
او رجز می خواند و می گفت: مگر شما نمی گویید بهشت در انتظار ماست؟ پس بیایید با من بجنگید تا من شما را بکشم و به بهشت بروید! خیلی تحقیرو تمسخر کرد. فرد دیگری که از روی خندق پرید عکرمه پسر ابوجهل بود. شخص سوم هبيره نام داشت. شخص چهارم نوفل و پنجمی ضرار بود. این پنج نفر از خندق عبور کردند اما جنگاورترین آنها عمرو بن عبدود بود که سرانجام به دست امیرالمؤمنين (علیه السلام) کشته شد.

وقتی حضرت علی (علیه السلام) در مقابل عمرو بن عبدود ایستاد پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود : همه اسلام در مقابل همه کفر قرار گرفته است. (اقبال الأعمال، ج 2، ص 579). مولى الوحدین امیرالمؤمنین (علیه السلام) در آن زمان فقط بیست و چند سال سن داشت و وقتی عمرو را کشت، آن چهار نفر پا به فرار گذاشتند.

پایان جنگ احزاب
در جریان جنگ احزاب، شهر مدینه یک ماه تمام محاصره بود. سرانجام خداوند باد و طوفان شدیدی بر دشمنان فرستاد.
ملائکه نیز آمدند به مؤمنین استقامت و آرامش دادند. در این هنگام مشرکین پشیمان شدند و ابوسفیان گفت: برگردید که این محاصره فایده ندارد. با این فرمان، نیروهای دشمن به طرف مکه برگشتند و پیروزی بزرگی برای مسلمانان به دست آمد. (تفسیر نمونه، ج 17، ص 216.) بعد از این جنگ دیگر جنگ مهمی بين مشرکین و پیامبر صورت نگرفت.

در سال ششم قرارداد صلح حدیبیه امضا شد و در سال هفتم پیامبر (ص) به مکه آمد و عمره انجام داد.
و سرانجام در سال هشتم هجری مکه فتح شد و همین ابوسفیان که در جنگ احزاب فرمانده دشمن بود، پس از فتح مکه مسلمان شد. تعداد زیادی از آن ده هزار جنگجو نیز مسلمانان شدند و همان سال در جنگ حنین شرکت کردند.

جنگ احزاب واقعا برای مسلمانان فتح الفتوح بود؛ زیرا اگر مشرکان پیروز می شدند به عبارتی فاتحه اسلام خوانده شده بود. از این رو بود که رسول خدا (ص) فرمود: تمام اسلام در مقابل کفر قرار گرفته است. با کشته شدن عمرو و پیروزی امیرالمؤمنین (علیه السلام) و نیز عوامل دیگر، جنگ احزاب به پایان رسید.
البته پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) نقش یهودیان در برپایی این جنگ را نادیده نگرفت و پس از رفتن مشرکان، آنان را از مدينه بیرون کرد.

آیه نهم سوره مبارکه احزاب خلاصه ای از جنگ احزاب است که چه شد
مسلمانان پیروز شدند. با توجه به قرائن، معلوم می شود این آیه بعد از جنگ احزاب نازل شده است. می فرماید: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذکروا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ (أحزاب، 9.)
ای کسانی که ایمان آورده اید! نعمت خدا را بر خود به یاد آورید .

ای مؤمنان! این پیروزی، نعمت است؛ از نعمت یاد کنید. چرا ما فتح خرمشهر را مراسم میگیریم؟ چرا عملیات فتح المبین را مراسم می گیریم؟ پیروزی نعمت است. خداوند در این جا به دو تا از عوامل پیروزی جنگ احزاب اشاره کرده است. یکی از آن دو عامل، ملائکه و دیگری طوفانی است که آمد و مشرکین ترسیدند و گفتند: برگردیم.

فارسلنا عَلَيْهِمْ رِيحاً وَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها (أحزاب، 9.)
در آن هنگام که لشکرهایی (عظیم) به سراغ شما آمدند؛ ولی ما باد وطوفان سختی بر آنان فرستادیم و لشکریانی که آنها را نمی دیدید.

سپاه فرشتگان
خدا در سه جای قرآن از لشکر ملائکه سخن گفته است: یکی در آیه 19 سورة انفال که درباره جنگ بدر می فرماید ما هزار فرشته فرستادیم: أَنِّي ممدکم بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُرْدِفِينَ (انفال، 9.)

من شما را با یکهزار از فرشتگان، که پشت سرهم فرود می آیند، یاری می کنم.
دیگری در آیه 124 سورة آل عمران که می فرماید سه هزار فرشته فرستادیم : تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلَّا تخافوا (فصلت، 30.)
فرشتگان بر آنان نازل می شوند که: نترسید و غمگین مباشید.
فرشته ها را فرستادیم که به شما آرامش بدهند و در دل دشمن ترس بیندازند.

سومین مورد نیز همین آیه مورد بحث است که دومین عامل پیروزی جنگ احزاب را یاری رسانی فرشتگان میداند: فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً وَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها
در آن هنگام که لشکرهایی (عظیم) به سراغ شما آمدند؛ ولی ما باد و طوفان سختی بر آنان فرستادیم و لشکریانی که آنها را نمی دیدید .

معنای کل آیه این است که ای پیامبر! به مؤمنان بگو: از نعمت های خدا یاد کنید وقتی که ارتش دشمن آمد و ما با دو چیز شما را یاری کردیم: یکی طوفان و دیگری لشکری که شما نمی دیدید؛ یعنی لشکر فرشتگان. در این جا نمی گوید چقدر فرشته فرستادیم ولی در جنگ بدر می گوید: هزار فرشته فرستادیم.

حمایت و امداد خدا به ما گاهی امداد غیبی است؛ یعنی ما نمی بینیم و روی آن حساب هم باز نکرده ایم اما خدا ما را به گونه ای در زندگی نجات می دهد. شهید مطهری رحمة الله کتابی به نام امدادهای غیبی دارد که برخی از این موارد را آورده است.

در زندگی افراد عادی نیز حتما امدادهایی از طرف خدا صورت گرفته است که عادی و طبیعی نبوده. امداد غیبی این است که شما در موضوعی به مشکل خورده اید و هیچ امیدی نمی بینید اما ناگهان خدا لطف می کند و به شما یاری می رساند و شما نجات پیدا می کنید.

مثلا: وقتی زلیخا با حضرت یوسف (علیه السلام) در اتاق در بسته بود و ناگهان در باز شد و همسر زلیخا وارد شد، همه چیز به متهم بودن يوسف (علیه السلام) گواهی می داد. امداد غیبی در این جا صحبت کردن غیرطبیعی آن کودک بود که قرآن می فرماید : کودکی به سخن آمد و گفت: ببین لباس یوسف از کجا پاره شده است. اگر از پشت سر پاره شده زلیخا دروغ می گوید. (يوسف، 26،27 )

این همان امداد غیبی است که یوسف (علیه السلام) روی آن حساب نکرده بود.
مریم علیها السلام دختری پاک و متدین بود که از بهشت برایش غذا می آمد. اما وقتی تک و تنها به بیابان رفت و فرزندش عيسى (علیه السلام) را به دنیا آورد، هیچ غذایی با خود نداشت. ناگهان ندا آمد که درخت خشکیده را تکان بده ، خرمای تازه بر زمین می ریزد. (مریم، 25) سپس بچه را در آغوش گرفته و به شهر آمده است و مردم دورش را گرفته اند؛ چه بگوید؟ اولین چیزی که به ذهن می رسد این است که این دختر بی شوهر مرتکب گناهی نابخشودنی شده باشد. خودش هم می گوید: کاش قبلا مرده بودم و همه فراموشم می کردند. (مریم، 23).

بنی اسرائیل هم شروع کرده اند به بدو بیراه گفتن و تهمت زدن. ناگهان بچه در گهواره می گوید: قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا (مریم، 30.)
من بنده خدایم؛ او کتاب (آسمانی) به من داده؛ و مرا پیامبر قرار داده است!
این امداد غیبی است.

انواع امدادهای غیبی
امدادهای غیبی خداوند، گونه های مختلفی دارد :

1_الهام
اولین نوع از امدادهای غیبی، الهام است.

گاهی به دلت می افتد که چیزی بخری یا جایی بروی و یا کاری انجام بدهی، اصلا هم به آن فکر نکرده بودی؛ بعد می بینی عجب اثریداشت. به دلم افتاد خانه فلانی بروم. وقتی به آن جا رسیدم دیدم شوهرش روبه مرگ است و اگر من نمی رسیدم ممکن بود اتفاق بدی بیفتد. این امداد غیبی است که به صورت الهام انجام می شود.
مادر موسی نمی دانست با کودکش چه کند. هرلحظه احتمال می رفت سربازان فرعون از راه برسند و بچه را بگیرند و بکشند. قرآن می فرماید: به دلش انداختیم و گفتیم بچه را به دریا بینداز. (قصص، 7).

2_کمک انسانی
دومین نوع از امدادهای غیبی، کمک کردن توسط دیگران است.
امداد غیبی گاهی توسط شخصی اتفاق می افتد. حضرت موسی (علیه السلام) از همه جا بی خبر بود که ناگهان کسی آمد و گفت: موسی! چرا نشسته ای ؟ فرعون می خواهد تو را بکشد. حضرت موسی (ع) از آن شهر گریخت. (قصص، 21و 22).
این دست غیب است که ناگهان کسی وسیله نجات انسان می شود. شاید حتی انسان نداند این چه کسی است و از کجا آمده.

امداد غیبی به علامه امینی
مرحوم علامه امینی نزدیک به بیست سال و بلکه بیشتر برای کتاب الغدير زحمت کشید. ایشان سرسختانه کوشید تمام کتاب های مرتبط با امیرالمؤمنین (ع) را ببیند. می گوید: شنیدم کتابی به نام الصراط المستقيم وجود دارد که درباره حضرت على (ع) است ولی چاپ نشده، بلکه نسخه خطی است. می گفتند فقط یکی- دو نسخه از آن موجود است.

گفتم بروم آن را پیدا کنم. به حرم امیرالمؤمنین (علیه السلام) رفتم. دیدم شخصی در ایوان نشسته است. گفتند: یک نسخه از آن کتاب را ایشان دارد. نزدش رفتم و گفتم: امکان دارد کتاب الصراط المستقیم را به من امانت بدهی؟ گفت: نمیدهم. اشک در چشمانم حلقه زد. آمدم صورتم را روی ضریح امام علی (علیه السلام) گذاشتم و گفتم: تو چقدر مظلومی! همین طور که اشک می ریختم ناگهان به دلم افتاد به کربلا بروم. حرکت کردم. تا کربلا اشک می ریختم.

وقتی وارد حرم امام حسین (علیه السلام) شدم شخصی مرا دید و گفت: وسط هفته به کربلا آمدی؟ گفتم: به دلم افتاد بیایم. گفت: حالا که آمدی، به خانه من بیا. پدرم از دنیا رفته و تعدادی کتاب از ایشان مانده است. ما این کتاب ها را نمی خواهیم. شما بیا و ببین، شاید شما بخواهید. علامه امینی می گوید: گفتم: اول باید امام حسین (علیه السلام) را زیارت کنم. سرانجام وقتی به اصرار آن شخص رفتیم و وارد زیرزمین شدیم اولین کتابی که برداشتم دیدم همان کتابی است که دنبالش بودم! این امداد غیبی است.

امداد غیبی به آیت الله گلپایگانی
وقتی مرحوم آیت الله العظمی بروجردی از دنیا رفت، امور حوزه های علمیه روی زمین ماند، طلاب اوضاع مناسبی نداشتند. علما از جمله مرحوم امام خمینی، مرحوم آیت الله مرعشی، مرحوم محقق داماد و دیگران در خانه آقا شیخ عبدالكريم حائری رحمة الله - که البته سال ها قبل از دنیا رفته بود- جمع شدند و گفتند: چه کنیم؟

چند طرح مطرح شد. بالأخره به این نتیجه رسیدند که هزینه حوزه های علمیه و شهریه را دو - سه نفر از علما برعهده بگیرند. یکی از آنها آیت الله العظمی گلپایگانی بود که به ایشان گفتند شما یک سوم شهریه طلاب را بدهید. ایشان فرمود: من دوتا یک تومانی در جیبم نیست؛ چطور شهریه بدهم؟ درحالی که شهریه طلاب حداقل ده هزار تومان در ماه بوده است. آیت الله گلپایگانی می فرمود: مبلغ شهریه چند ماه را از بازاری های قم قرض گرفتم و بدهی سنگینی روی دوشم افتاد. روزی در مسجد حسین آباد قم نماز خواندم و با حال آشفته و ناراحت گفتم: خدایا ! من با این قرض چه کنم؟

فرمود: در مسیر بازگشت به خانه، دیدم پیرمردی روستایی به دنبالم می آید و هیچ چیزهم نمی گوید. نزدیک در منزل، برگشتم و گفتم: فرمایشی دارید؟ گفت: مقداری پول دارم که می خواهم به شما بدهم. پول را به من داد و رفت. همین طور که می رفت به او گفتم: اسمت چیست؟ گفت: اسم من غیبعلی است. او رفت و من دیگر او را ندیدم. به درون خانه رفتم و پول را شمردم. دیدم تمام مبلغ قرض یک جا در آن دستمال است. الحمدلله از آن به بعد هم شهريه طلاب تأمین شد و مشکلی پیش نیامد. اینها الطاف الهی است.

امداد غیبی به سید بحرالعلوم
مرحوم سید بحرالعلوم آمد صورتش را روی خاک امیرالمؤمنین (علیه السلام) گذاشت و گفت: کتابی می خواهم که موعظه باشد و به دردم بخورد تا بتوانم از طریق آن رشد کنم.
می گوید: از حرم امیرالمؤمنین (علیه السلام) بیرون آمدم. شخصی در آن جا کتاب فروشی داشت و به نام معصومعلی معروف بود. ایشان بدون هیچ مقدمه ای مرا صدا زد و گفت: بیا کتابی به تو بدهم که به دردت می خورد. کتاب را گرفتم؛ دیدم غررالحکم است.

3_ فرشته
سومین نوع از امدادهای غیبی، توسط فرشته است.

4_ پرنده
چهارمین نوع از امدادهای غیبی، پرنده است.
وقتی سپاهیان ابرهه می خواستند خانه خدا را خراب کنند مردم مکه به عبدالمطلب گفتند: شما چه می کنید؟ گفت: دویست شتر از من بردند؛ اینها را به من برگردانند. وقتی آمد شترهایش را بگیرد فرمانده لشکر دشمن حیرت زده شد و گفت: ما می خواهیم به کعبه حمله کنیم؛ آن وقت این سراغ شترهایش را می گیرد!!

مردم مکه به ایشان گفتند: درباره کعبه چیزی نگفتيد؟ گفت: من صاحب شترهستم. خانه هم خودش صاحب دارد. (لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه، ج 7، ص 241.) آن لشکر پرندگان که خدا فرستاد نیز امداد غیبی است:
وَ أَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْراً أَبابِيلَ * تَرْمِيهِمْ بِحِجارَةٍ مِنْ سِجِّيلٍ (فیل، 3 و 4)
و بر سر آنها پرندگانی را گروه گروه فرستاد، که با سنگهای کوچکی آنان را هدف قرار می دادند.
پس گاهی یک حیوان واسطه امداد غیبی است. یک هدهد به حضرت سليمان (علیه السلام) خبر می دهد و باعث می شود ملتی خداپرست شوند.

یک کلاغ می آید راهنمای میلیاردها انسان می شود و شیوه دفن میت را به قابیل می آموزد.
گاهی یک عصا به دریا می زند و دریا می شکافد، به کوه می زند و آب جاری می شود. همه اینها امداد غیبی است.
آیه نهم سوره احزاب به دو نوع از امدادهای غیبی اشاره دارد: یکی طوفانی که فرستادیم و دیگری لشکرفرشتگان.
این امدادهای غیبی فقط مخصوص معصومین علیهم السلام نیست؛ امکان دارد شامل هرکسی بشود.

قرآن می فرماید: إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِ الْمَلائِكَةُ أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا (فصلت، 30.)
به یقین کسانی که گفتند: پروردگارما خداوند یگانه است! سپس استقامت کردند، فرشتگان بر آنان نازل می شوند که: نترسید و غمگین مباشید، و بشارت باد بر شما به آن بهشتی که به شما وعده داده شده است !

طوفان شن
آن حادثه ای که در طبس برای آمریکایی ها پیش آمد حضرت امام (علیه السلام) درباره اش فرمود: امداد غیبی بود. هیچ کس خبر نداشت قرار است به تهران حمله شود. طوفان شن بود که نیروهای آمریکایی را در طبس از بین برد. آنها آمده بودند تا حمله نظامی کنند اما گرفتار امداد غیبی خدا به مردم ایران شدند.

کتاب های پرتعداد جنگ ایران و عراق را ببیند که چه کمک هایی صورت گرفت. رزمنده ها هرگز تصور نمی کردند که مشمول چه امدادهای غیبی ای شده اند.

کاری کنیم که خداوند مدد غیبی اش را شامل ما گرداند.