راههای مبارزه با فساد جلسه پنجم- حجت الاسلام رفیعی

کانال ایتا شیعه کوئست: @shiaquest_net

قال الله تبارک و تعالى: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ (توبه،119)

مقدمه
در جلسات گذشته، بحثی را در رابطه با راههای مبارزه با فساد در جامعه مطرح کردیم. موضوع بحث این بود که چه کنیم تا فساد در جامعه از بین برود؛ همان فسادی که قرآن می فرماید:«ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ»؛( روم، 41) در شب های قبل، چهار راهکار مطرح کردیم.

پنجمین راه مبارزه با فساد: الگوپذیری
پنجمین راه مبارزه با فساد، الگو گرفتن از بزرگان و شخصیت هاست. یکی از روش های مفید و مؤثر، که تأثیرگذاری بسیار سریعی نیز دارد، این است که انسان از دیگران الگو بگیرد.

خدا وقتی می خواست به قابیل بیاموزد چگونه برادرش هابیل را دفن کند، کلاغی را فرستاد و آن کلاغ کلاغی دیگر را کشت و سپس گودال کوچکی کند و کلاغ مرده را در آن دفن کرد. قابیل نگاه کرد و یاد گرفت. در علم جدید و روان شناسی نیز بحث الگوپذیری مطرح است.

مردم در انتخاب الگو سه دسته اند:

1. تقلید کورکورانه بدون آگاهی
قرآن می فرماید: بعضیها تقلید می کنند. تقلید کورکورانه در امور دینی خوب نیست. بت پرستان به پیامبر صلی الله علیه و آله می گفتند: «إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ»؛ ( زخرف، 22) پدرانمان بت پرست بودند، ما هم هستیم. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «كُنْ عَالِماً أَوْ مُتَعَلِّماً»؛ یا عالم باش یا متعلم. یا علم بدان یا علم بیاموز. «وَ لاَ تَكُنْ إِمَّعَةٌ» ( مجمع البحرین، ج 4، ص 297) انسان نباید اینطور باشد که هر کس هر چیزی گفت، بپذیرد.

2. انتخاب الگوی منفی با آگاهی
قرآن می فرماید: «به جهنمیان می گویند: چرا جهنمی شدید؟ می گویند: «وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ »؛ ( مدثر، 45) آدم های بدکار الگوی ما بودند؛ رفيق بد داشتیم.

3.انتخاب الگوی مثبت با آگاهی
قرآن می فرماید: از انبيا تبعیت کنید و آنان را الگو قرار دهید. «أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ»؛ ( انعام، 90) آنها کسانی هستند که خداوند هدایتشان کرده؛ پس به هدایت آنها اقتدا کن!

امیرالمؤمنین علیه السلام در نهج البلاغه درباره انتخاب الگو چه می فرماید و چرا ما پیامبر گرامی اسلام و اهل بیت علیهم السلام را الگو قرار می دهیم؟ اصلا چرا روش و سبک زندگی آنان را جست و جو می کنیم؟
خدا در آیه بیست و یکم سوره احزاب می فرماید:«لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ»؛ پیامبر خدا الگویی نیکو برای شماست.

پیامبران صلی الله علیه و آله برای چه کسانی الگوست؟
پیامبر برای چه کسانی الگوست؟ کسانی که سه ویژگی داشته باشند. این سه ویژگی را در ادامه همان آیه ببینید: «لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا »؛ خدا را پذیرفته باشد، قیامت را پذیرفته باشد و اهل ذکر و یاد خدا باشد. پس الگوپذیری از پیامبر صلی الله علیه و آله مخصوص کسانی است که معتقد هستند؛

وگرنه به طور مثال: افرادی مانند جورج جرداق وجود دارند که امیرالمؤمنین علیه السلام را دوست دارند و درباره اش کتاب نوشته اند اما او را امام نمی دانند. مستشرقان یهودی و مسیحی درباره اخلاق پیامبر کتاب نوشته و از آن تعریف کرده اند ولی رسالت آن حضرت را نپذیرفته اند. حتی هندوها و بت پرستانی هستند که به امام حسین علیه السلام علاقه مندند اما خدا را قبول ندارند؟

عزیزان من! با نهج البلاغه بیشتر انس داشته باشید. جورج جرداق مسیحی که به تازگی از دنیا رفته، چهل سال برای امیرالمؤمنین علیه السلام نوشت. ایشان می گوید: من نهج البلاغه را دویست بار از اول تا آخر خواندم. اصلا زیبا نیست که یک غیر مسلمان چنین بگوید اما این کتاب پرمعنا، این قدر میان ما که مسلمان و پیرو اهل بیت هستیم، مهجور باشد.

ابی ابی الحدید در شرح خود بر نهج البلاغه می نویسد: خطبه 221 نهج البلاغه را هزار بار خواندم. شیخ محمد عبده عالم مصرى اهل تسنن می گوید: روزی دلم گرفته و افسرده بود. به کتابخانه ام رفتم و نهج البلاغه را برداشتم. چشمم به دعایی افتاد -امیرالمؤمنین سیزده دعا در نهج البلاغه دارد - که با این جمله آغاز می شود: «اَللَّهُمَّ إِنَّكَ آنَسُ اَلْآنِسِينَ لِأَوْلِيَاكَ»؛ ( نهج البلاغه، خطبه 227) خدایا! تو ازهرکس به آدم نزدیک تری. انسان هر چقدر هم غریب شود اما تو را داشته باشد تنها نیست.

شیخ محمد عبده می گوید: ناگهان نوری در دلم روشن شد و غمم را برد. همان یک دعای امیرالمؤمنین در نهج البلاغه حالم را عوض کرد و تصمیم گرفتم شرحی بر این کتاب بنویسم

معرفی چهار الگو توسط على علیه السلام

1.رسول خدا صلی الله علیه و آله
امیرالمؤمنین علیه السلام در خطبه 160 نهج البلاغه چهار الگو معرفی کرده است، می فرماید: «وَ لَقَدْ كَانَ فِي رَسُولِ صلی الله علیه و آله كَافٍ لَكَ فِي اَلْأَسْوَدِ»؛ (بحارالأنوار، ج 16، ص 154) اولین الگو پیامبر است. پیامبر یک الگوی تام و کامل و کافی برای شماست. علامه طباطبایی درکتاب سنن النبی آورده است که پیامبر چطور راه می رفت، چطور غذا می خورد، چطور می نشست و ...

خوشبختانه زندگی رسول خدا صلی الله علیه و آله به صورت دقیق و با جزئیات ثبت شده است. مرحوم علامه طباطبایی آن جا روایتی می آورد که امام حسن مجتبی علیه السلام فرمود: به دایی ام ابی هاله گفتم: پیامبر را برایم توصیف کن. گفت: پیامبر این طور حرف می زد، این طور راه می رفت و ... جزئیات زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله در روایات ما آمده است. چرا ما باید از سنت رسول خدا صلی الله علیه و آله بی اطلاع باشیم؟! امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: الگوی من پیامبر است؛ شما نیز او را الگو قرار دهید.

2.حضرت موسی
وَ إِنْ شِئْتَ ثَنَّيْتَ بِمُوسِي كَلِيمُ اَللَّهِ »؛ دومین الگو حضرت موسی علیه السلام است. امیرالمؤمنین سپس فرموده است: وقتی موسی از شهر فرعون فرار کرد و به مدین رسید آن قدر گرسنه بود که سبزیجات را از روی زمین می چید و می خورد، به گونه ای که بدنش سبزرنگ شده بود! یعنی تا این حد گرسنه بود و غذا نداشت. پس به دیواری تکیه داد و گفت:«رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ »؛ ( قصص، 24) خدایا! من هیچ ندارم.

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «وَ اَللَّهِ مَا سَأَلَهُ إِلاَّ خُبْزَأً يَأْكُلُهُ»؛ در خواست موسی چیزی جز تکه نانی برای خوردن نبود. این را به جوان هایی می گویم که از ازدواج می ترسند، به افرادی می گویم که تا دستشان خالی می شود، می ترسند. موسی بن عمران در اوج ناامیدی به مدین رسید. دختران شعیب آمدند آب بردارند اما نتوانستند و موسی به آنها کمک کرد. وقتی دختران نزد پدر بازگشتند، سفارش موسی را کردند. خدا مسبب الاسباب است؛ یعنی هر کاری را از طریقش راه می اندازد.

پروردگار گاهی مشکل انسان را از طریق یک دوست حل می کند یا از طریق یک واسطه، همسری شایسته به انسان معرفی می کند و یا...

شعیب پیامبر، حضرت موسی را دعوت کرد و هم دختر به او داد، هم کار. در نهایت نیز موسی پیامبر شد و آن قضايا... فرمود: این را الگو قرار دهید.

3. حضرت داود
الگوی سوم را برای کسانی می گویم که فقط دنبال میز هستند! بیکاری را تحمل می کنند اما حاضر نمی شوند شغلی را انتخاب کنند که نیاز به فعالیت بدنی دارد. حضرت فرمود: « وَ إِنْ شِئْتَ ثَلَّثْتَ بِدَاوُدَ علیه السلام مَلاَ صَاحِبُ اَلْمَزَامِيرِ وَ قَارِئُ أَهْلِ اَلْجَنَّةِ »، الگوی سوم حضرت داود قاری بهشت است. «عَلَيْهِ السَّلاَمُف لَقَدْ كَانَ يَعْمَلُ سَقَائِفُ اَلْخُوصِ بِيَدِهِ» او با دستهایش زنبیل می بافت. داود، پیامبر خدا بود! خدا می تواند به پیامبرش گنج بدهد؛ اما داود زنبیل می بافت و به اصحابش می فرمود: چه کسی این زنبیل ها را از من می خرد؟ امرار معاش حضرت داود از راه زنبیل بافی بود.

آقایی آمده و به من می گوید: من نانوایی دارم؛ پسرم بیکار است اما حاضر نمی شود پیش من کار کند. چه اشکالی دارد؟ انبیای الهی چوپانی و زنبیل بافی کردند؛ امیرالمؤمنین چاه کنده و کشاورزی کرده است. بنده خدا می گوید: در روستا در هکتار زمین دارم. سه تا از بچه هایم بیکار هستند اما سر زمین نمی آیند.

این خطبه خیلی زیباست! اول فرمود: پیامبر کافی بوده و نیازی به دیگران نیست، زیرا:

نام احمدنام جمله انبیاست                چون که صد آمد نود هم پیش ماست

حضرت محمد صلی الله علیه و آله خاتم الأنبیاست و بر همه پیامبران برتری دارد؛ ولی خدا به او نیز می فرماید: «فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ»( انعام، 90) انبیای گذشته را الگو قرار ده. هم چنین می فرماید: «فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ »؛ ( احقاف، 35) پیامبران قبل از تو صبور بودند، تو هم صبور باش.

4.حضرت عیسی
وَ إِنْ شِئْتَ قُلْتَ فِي عِيسَى اِبْنُ مَرْيَمَ علیه السلام فَلَقَدْ كَانَ يَتَوَسَّدُ اَلْحَجَرَ». قابل توجه کسانی که با جهیزیه های سنگین در ازدواج تأخیر می اندازند!
فرمود: عیسی بن مریم، سنگ را بالش می ساخت، لباس خشن می پوشید و نان خشک می خورد. امیرالمؤمنین در پایان می فرماید که: الگوی کامل، همان پیامبر گرامی اسلام است. «قَاسَ بِنَبِيِّكَ اَلْأَطْيَبِ اَلْأَطْهَرِ صلی الله علیه و آله فَإِنَّ فِيهِ أُسْوَةً»؛ به پیامبر اکرم تأسی کنید. هرکه بخواهد پیامبر را الگو قرار دهد، همان برایش کافی است.

به این قسمت خطبه توجه کامل داشته باشید که بیان می کند چه کسی محبوب ترین بنده هاست. «أَحَبُّ اَلْعِبَادِ إِلَى اَللَّهِ اَلْمُتَأَسِّي بِنَبِيِّهِ»( نهج البلاغه، خطبه 160) محبوب ترین بندگان در پیشگاه خدا کسی است که پیامبر الگویش باشد.

اعمال محبوب نزد رسول الله صلی الله علیه و آله

رسول خدا و فرمود: دوست دارم چند چیز بعد از من سنت باشد:
1-سلام کردن به کودکان
2- غذاخوردن با بردگان،
3- غذاخوردن و نشست و برخاست با فقرا،
4- پوشیدن لباس پشمینه،
5- سوار شدن بر حمار.

قالَ رَسُولُ الله صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَآلِه : خَمسٌ لاَ أدَعُهُنَّ حَتَّی المَمَاتِ؛ الأکلُ عَلَی الحَضِیضِ مَعَ العَبِیدِ وَ رُکُوبِی الحِمَارَ مُؤکَفاً وَ حَلبِی العَنزَبِیدِی وَ لُبسُ الصُّوفِ وَ التَّسلِیمُ عَلَی الصِّبیانِ لِتَکُونَ سُنَّهً مِن بَعدِی » (وسائل الشیعه، ج 12، ص 62،).

مفهوم سنت پیامبر صلی الله علیه و آله
سنت پیامبر دو قسم است: واجب و مستحبة. سنت واجب، سنتی است که ترک آن حرام است. اما ترک سنت مستحب جایز است. سنت واجب مانند این که نماز را باید آن طور بخوانیم که پیامبر توان خوانده است؛ «صَلُّوْا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي»؛( بحارالأنوار، ج 82 ص 279) همان طور نماز بخوانید که می بینید من می خوانم. کسی حق ندارد سلیقه شخصی خود را در نماز پیاده کند. به امیرالمؤمنین علیه السلام گفتند: دو نفر جلوی بت نماز می خوانند. حضرت هر دو را به حضور خواست و فرمود: یا دست برمیدارید یا می گویم شما را اعدام کنند. این بدعت است.
امام صادق علیه السلام ایستاد، دستانش را روی ران مبارک گذاشت و فرمود: پیامبر این گونه نماز می خواند. وضو گرفت و فرمود: این وضوی پیامبر است.
اما بخشی از سنت پیامبر واجب نیست؛ مثل مسواک زدن، ناخن گرفتن در روز پنجشنبه

نگرانی های پیامبر صلی الله علیه و آله بعد از خودش
عزیزان من! یکی از راههای مبارزه با فساد این است که پیامبر صلی الله علیه و آله در زندگی ما الگو باشد. همین پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «ثَلاَثٌ أَخَاهُ عَلَى أُمَّتِي مِنْ بَعْدِي» بعد از خودم از سه چیز بر امتم نگران هستم.

1.گمراهی بعد از هدایت
فرمود: اَلضَّلاَلَةُ بَعْدَ اَلْمَعْرِفَةِ »: اولین نگرانی پیامبر صلی الله علیه و آله این بود که بعد از این معرفت و شناختی که پیدا کردید و هدایت شدید گمراه شوید. متأسفانه بعضی ها به فرقه های انحرافی می پیوندند یا تحت تأثیر تبلیغات مسیحیت و بهاییت قرار می گیرند. این دعا را زیاد بخوانید:«رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ »؛( أل عمران، 8)

پروردگارا! دل هایمان را بعد از آن که ما را هدایت کردی (از راه حق) منحرف مگردان و از سوی خود رحمتی بر ما ببخش، که تو بخشندهای. چه بسیار کسانی که در خانواده و جو مذهبی رشد کردند، اما مانند افرادی چون شلمغانی، کسروی و ... از راه راست منحرف شدند و علیه تشیع کار کردند؛ همیشه نگران باشید.

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «لَا یَزَالُ الْمُؤْمِنُ خَائِفاً مِنْ سُوءِ الْعَاقِبَهِ» ( بحارالأنوار، ج 68 ص 366؛) مؤمن همیشه باید از پایان کارش بترسد.

امام کاظم علیه السلام به يونس بن عبدالرحمن فرمود: این دعا را زیاد بخوان: «اَللَّهُمَّ لاَ تَجْعَلْنِي مِنَ اَلْمُعَارِينَ وَ لاَ تُخْرِجْنِي مِنَ اَلتَّقْصِيرِ»؛ ( الکافی، ج 2، ص 73؛) خدایا! دین ما عاریه ای نشود و همیشه خودمان رامقصر بدانیم.

چرا حضرت على علیه السلام با آن که معصوم است اما در دعای کمیل طلب مغفرت می کند؟چون می خواهد همیشه خودش را در نزد خدا پایین ببیند.

جوانان! توجه داشته باشید که استغفارهای ائمه برای آمرزش گناه نیست. دقت کنید که فریب سخنان منحرف کننده را نخورید!

2.فتنه های گمراه کننده
دومین موردی که پیامبر اسلام تا نگرانش بودند، فرمودند: «و مضلات الفتن»؛ فتنه های گمراه کننده است. فتنه، گاهی فتنه سیاسی است - مثل همین فتنه هایی که بعد از انقلاب در کشورمان رخ داد - اما گاهی فتنه اعتقادی است.

3.شکم پرستی و قوای جنسی
سومین نگرانی رسول خدا نان شکم پرستی و قوای جنسی بود. فرمود: «وَ شَهْوَةُ اَلْبَطْنِ وَ اَلْفَرْجِ»،( الكافی، ج 2، ص 79؛) دو شهوت داریم: شکم پرستی و قوای جنسی که دشمن هم امروز روی هر دوی این ها دست گذاشته است؛ هم ترویج شکم بارگی و هم ابتذال و روابط نامشروع جنسی پس چه کنیم فساد در جامعه ایجاد نشود؟ آگاهی بدهیم، دین داری مان را تقویت کنیم،
زمینه ها را از بین ببریم، غرایز را تعدیل کنیم و الگوهایمان را از دست ندهیم.

سفارش به ازدواج
خانمی نزد امام باقر علیه السلام آمد و خواست اظهار فضل کند. گفت: من متبتله هستم. امام فرمود: متبتله یعنی چه؟ گفت: یعنى «لاَ أُرِيدُ اَلتَّزْوِيجَ أَبْدَأُ»؛ قصد دارم تا آخر عمر ازدواج نکنم. و «ذَلِكَ فَضْلاً»؛ فکر می کنم این یک فضیلت است.

امام باقر علیه السلام بلافاصله پاسخ داد: اگر این کار فضیلت بود، زهرای مرضیه آن را انجام میداد. مگر فاطمه دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله ازدواج را تعطیل کرد؟ تو که مسلمان و پیرو هستی، به چه دلیل این ذهنیت را برای خودت ایجاد کرده ای؟ (الأمالی للطوسی، ص 370)

مذمت کردن گوشه نشینی
عثمان بن مظعون زن و بچه را رها کرد و برای عبادت به غار رفت؛ ترک دنیا کرده بود. به رسول خدا صلی الله علیه و آله خبر رسید و پیامبر او را خواست. فرمود: من که پیامبر شما هستم این کار را نمی کنم؛ ( الكافی، ج 5، ص 494؛) چرا از پیامبر پیش می افتید؟«يَا أَلَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ (حجرات، 1)

اعتدال روش اهل بیت علیهم السلام
اگر روش و رفتار اهل بیت را مطالعه کنیم و در زندگی ملاک قرار دهیم خیلی از این فسادها ایجاد نمی شود؛ ضمن این که راه استفاده از حلال را نیز به ما یاد می دهند. اسلام نمی گوید قوه جنسی ات را سرکوب کن؛ ازدواج را توصیه می کند. نمیگوید غذا نخور؛ غذای حلال را توصیه می کند. اگر کسی سیره اهل بیت علیهم السلام را الگو قرار دهد دنيا و آخرتش حفظ می شود. امیرالمؤمنین در نهج البلاغه می فرماید: به سنت پیامبر و سنت اهل بیت پیامبر ملتزم باشید.