احکام واجبات روزه

مسأله ۸۰۲) آنچه باید در روزه مراعات شود، دو چیز است:
۱. نیّت
۲. پرهیز از مبطلات.

روزه / واجبات روزه / ۱. نیّت

۱. نیّت

مسأله ۸۰۰۳) روزه مانند همه عبادت های دیگر باید با نیت همراه باشد، یعنی خودداری از خوردن و آشامیدن و سایر چیزهای باطل کننده روزه، برای اطاعت از دستور خداوند باشد. البته صرف تصمیم و چنین عزمی کافی است و لازم نیست آن را بر زبان آورد.

مسأله ۸۰۴) در روزۀ ماه رمضان تعیین نوع روزه لازم نیست، بلکه نیت روزه به تنهایی کافی است ولی در غیر ماه رمضان لازم است نوع روزه؛ هرچند به صورت اجمالی معین شود؛ مثلا کسی که فقط روزه قضا بر او واجب است، باید یا به طور مشخص نیّت روزه قضا کند یا به صورت مجمل (یعنی مافی الذمه) نیت کند روزه ای که بر عهده اوست انجام می دهد. و اگر چند نوع روزه بر عهده اش باشد؛ مانند روزه قضا و نذر، باید معین کند روزه ای که می گیرد کدام یک از آنها است.

مسأله ۸۰۵) اگر مکلّف می داند روزه ای بر عهده اش است اما نوع آن را نمی داند، می تواند نیّت مافی الذمه کند.

مسأله ۸۰۶) روزی که معلوم نیست آخر شعبان است یا اول ماه رمضان (که به آن یوم الشّک گفته می شود)۱ روزه اش واجب نیست و اگر کسی بخواهد در آن روز روزه بگیرد، نمی تواند نیت روزه رمضان کند، بلکه می تواند روزه مستحبی آخر شعبان یا روزه قضا و مانند آن را قصد کند و اگر بعداً معلوم شود که رمضان بوده، به عنوان روزه رمضان حساب می شود و قضای آن روز لازم نیست و اگر در بین روز بفهمد که ماه رمضان است، باید از همان لحظه، نیت روزه رمضان کند.

۱. هرگاه در غروب روز بیست‌ و نهم ماه قمری، هلال ماه، به علت ابری بودن هوا یا علت دیگری دیده نشود، یا در مورد رؤیت ماه اختلاف شود، آن روز، یوم الشک نامیده می‌شود. پس اگر شک بین روز آخر ماه شعبان و اول ماه رمضان باشد، روز آخر شعبان حساب شده و روزه آن به نیت روزه مستحبی یا قضا جایز است ولی به نیّت روزه ماه رمضان، حرام می­ باشد و اگر شک بین آخر ماه رمضان و روز اول شوال باشد، روز آخر ماه رمضان حساب شده و روزه واجب است.

 أ. نيّت روزه ماه رمضان

مسأله ۸۰۷) از آنجا که شروع روزه از اول فجر است، نیت آن هم باید از آن لحظه به تأخیر نیفتد و بهتر است پیش از فرا رسیدن طلوع فجر، نیت روزه کند.

مسأله ۸۰۸) انسان می تواند در هر شب از ماه رمضان برای روزۀ فردا، نیّت کند ولی بهتر است که شب اول ماه، روزۀ همه ماه را نیّت کند و هر شب نیز نیّت خود را تجدید کند.

مسأله ۸۰۹) اگر اول شب نیت کند فردا روزه بگیرد و پس از آن به خواب رود و تا بعد از اذان صبح بیدار نشود یا سرگرم کاری شده و از فرا رسیدن صبح غافل شود و پس از آن متوجه شود، روزه او صحیح است.

مسأله ۸۱۰) در ماه رمضان نمی توان غیر از روزه رمضان را نیت کرد، مگر در مورد مسافر که نمی تواند روزه رمضان را بگیرد ولی نذر کرده است در سفر روزه مستحبی بگیرد که در این صورت روزه نذر او در ماه رمضان صحیح است۱.

مسأله ۸۱۱) اگر کسی در شب ماه رمضان، عمداً تا طلوع فجر، نیت روزه نکند، هر چند در اثنای روز نیت کند، روزه اش صحیح نیست. البته باید تا مغرب آن روز از همه چیزهای باطل کننده روزه اجتناب کند و بعد از ماه رمضان، قضای آن روز را به جا آورد.

مسأله ۸۱۲) کسی که در ماه رمضان از روی فراموشی یا بی اطلاعی، نیت روزه نکند و در بین روز متوجه شود، چنانچه کاری که روزه را باطل می کند انجام داده باشد، نمی تواند نیت روزه کند؛ چه قبل از ظهر متوجه شود یا بعد از ظهر. اما اگر کاری که روزه را باطل می کند، انجام نداده باشد در صورتی که بعداز ظهر متوجه شود، نیت روزۀ او صحیح نیست و در هر دو صورت تا مغرب باید از کارهای باطل کننده روزه خودداری کند، و اگر پیش از ظهر متوجه شود، بنابر احتیاط واجب باید نیت روزه کند و بعداً نیز روزه آن روز را قضا کند.

۱. البته روزه نذر در ماه رمضان، روزه رمضان حساب نمی شود و باید بعداً آن را قضا کند.

 ب. نيّت روزه غير ماه رمضان

مسأله ۸۱۳) اگر روزۀ واجب معینی غیر از روزۀ ماه رمضان بر انسان واجب باشد، مانند اینکه نذر کرده باشد که روز معینی را روزه بگیرد، در صورتی که عمداً تا طلوع فجر نیّت نکند، روزه اش باطل است ولی چنانچه فراموش کند و تا پیش از ظهر یادش بیاید، می تواند نیت روزه کند.

مسأله ۸۱۴) اگر برای روزه واجب غیر معین؛ مانند روزه کفاره یا قضا تا قبل از ظهر (عمداً یا سهواً) نیت نکند، چنانچه تا آن وقت کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده باشد، می تواند نیت کند و روزه اش صحیح است ولی از ظهر به بعد نیت روزه صحیح نیست.

مسأله ۸۱۵) روزه مستحبی را هر وقت از روز می توان نیت کرد، مشروط بر اینکه تا آن لحظه، کاری که موجب باطل شدن روزه است انجام نداده باشد.

استمرار در نیت

مسأله ۸۱۶) در روزۀ واجب معین؛ مانند روزه ماه رمضان و نذر معین، واجب است نیت از طلوع فجر تا مغرب، استمرار داشته باشد. بنابراین اگر بین روز از نیت روزه برگردد و قصد ادامه روزه نداشته باشد، روزه اش باطل می شود و قصد دوباره برای ادامه روزه فایده ای ندارد، البته تا اذان مغرب باید از مبطلات روزه خودداری کند.

مسأله ۸۱۷) اگر در روزۀ واجب معین بین روز مردد شود که روزه را ادامه دهد یا نه و یا تصمیم بگیرد یکی از مبطلات روزه را انجام دهد ولی آن را انجام ندهد، بنابر احتیاط واجب باید روزه را تمام کند و بعداً قضای آن را بگیرد.

مسأله ۸۱۸) اگر در روزه مستحب و واجب غیر معین (که وجوب آن مخصوص به روز معینی نیست) تصمیم بر قطع روزه بگیرد، یا مردد شود، چنانچه کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده باشد، می تواند دوباره تا پیش از ظهر نیت روزه واجب غیر معین و تا پیش از غروب نیت روزه مستحبی کند.