آثـار كارهاى نيـك

بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـنِ الرَّ‌حِیمِ

✍️:حجةالاسلام سیدمحمدموسوی

«قـالَ النّبِيّ صلي الله عليه و آله: صَنايِعُ الْمَعْرُوفِ يَقى مَصارِعَ السُّوءِ،وَالَصَّدَقَةُ خَفِيّا تُطْفِى ءُ غَضَبَ الرَّبِّ وَ صِلَةُ الرَّحِمِ زيادَةٌ فِى الْعُمْرِ وَ كُلُّ مَعْــرُوفٍ صَدَقَـةٌ». [وسائل الشيعه، ج 11 ص 536]
این روایت یکی از پرمحتواترین سخنان پیامبر اکرم (ص) است که در واقع «قوانینِ پنهانِ جهانِ هستی» را برای انسان تبیین می‌کند. ایشان در این کلام، چهار «وارونگیِ حیات‌بخش» را معرفی می‌کنند: اینکه چگونه یک عملِ کوچک، می‌تواند از یک فاجعه‌ی بزرگ جلوگیری کند، یا چگونه یک عملِ پنهانی، خشمِ پروردگار را فرو نشاند.
من این مطلب را در ۴ بخشِ اصلی (بر اساس چهار جمله روایت) بیان میکنم.

مقدمه :«قوانینِ پاداش و پناهندگی»
«هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ» - سوره رحمن، آیه ۶۰
سرورانِ من، ما همیشه در جست‌وجویِ "امنیت" هستیم. ما می‌خواهیم بدانیم که آیا کارهای ما، در لحظاتِ سختِ زندگی، به کارمان می‌آید یا خیر؟ آیا وقتی در میانِ طوفان‌هایِ زندگی هستیم، چیزی داریم که بتواند ما را نجات دهد؟
پیامبر اکرم (ص) در این روایتِ بسیار عمیق، از ما می‌خواهند که به "سرمایه‌گذاریِ معنوی" فکر کنیم. ایشان از چهار مفهوم صحبت می‌کنند که هر کدام، یک "سپرِ حفاظتی" است. ایشان می‌فرمایند جهان، بر اساسِ عدالتِ الهی اداره می‌شود؛ یعنی هر نیکی که می‌کنی، در واقع داری برای خودت یک "دروازه‌یِ نجات" در آینده می‌سازی.

ما امروز در جامعه‌ای هستیم که فقط به "نتایجِ مادی و فوری" نگاه می‌کنیم. اگر کاری کردیم، می‌خواهیم فوراً نتیجه‌اش را ببینیم. اما پیامبر (ص) به ما یاد می‌دهند که برخی از کارهایِ ما، در "زمانِ نامعلوم" و در "موقعیت‌هایِ بحرانی" به کمکِ ما می‌آیند.
امروز می‌خواهیم این چهار قانونِ نجات‌بخش را کالبدشکافی کنیم تا بدانیم چگونه می‌توانیم در برابرِ "مَصاریعِ سُوء" (اتفاقاتِ بد و مرگ‌های ناگهانی و تلخ) ایستادگی کنیم...

ستون اول - نیکی به عنوانِ سپرِ دفاعی
ببینید عزیزان، اولین قانونِ پیامبر (ص) این است: «صَنايِعُ الْمَعْرُوفِ يَقى مَصارِعَ السُّوءِ» (انجامِ کارهایِ نیک و خیرخواهانه، انسان را از مرگ‌هایِ بد و حوادثِ ناگوار و گرفتار شدن در بلاهایِ سخت، حفظ می‌کند).
این یک قانونِ "انتقامِ معکوس" است! یعنی وقتی تو به کسی کمک می‌کنی، در واقع داری یک "سپر" برای خودت می‌سازی. وقتی به یک یتیم نگاه مهربانی می‌کنی، یا به یک ناتوان کمک می‌کنی، آن عملِ خیر، در روزی که خودت به شدت به کمک نیاز داری، یا در لحظه‌یِ مرگِ تو، به شکلِ یک "فرشته" یا یک "اتفاقِ عجیب" ظاهر می‌شود و تو را از سقوط نجات می‌دهد.

خداوند در موردِ پاداشِ نیکی می‌فرماید: «هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ» (آیا پاداشِ نیکی، جز نیکی است؟ - سوره رحمن، آیه ۶۰). یعنی نیکی، نیکی را جذب می‌کند؛ حتی اگر نیکی تو به یک انسانِ پست باشد، نیکیِ آن عمل، در برابرِ تقدیرِ سخت، به سمتِ تو برمی‌گردد.

داستان :
داستانِ "مردِ نیکی" را در کتبِ روایی بخوانید که در لحظه‌یِ مرگ، به دلیلِ یک کارِ خیری که سال‌ها پیش در پیِ نجاتِ یک حیوان یا یک انسانِ گرسنه انجام داده بود، خداوند از طریقِ آن عمل، مرگِ او را آسان و آرام کرد.
امروزه ما در عصرِ "خودخواهیِ مفرط" هستیم. همه می‌خواهند فقط از "خود" مایه بردارند. اما حقیقت این است که هر چقدر بیشتر "به دیگران" بدهی، در برابرِ بحران‌هایِ زندگی (مثل بیماری، حادثه یا فلاکتِ روحی) "ایمن‌تر" خواهی بود. نیکی، بزرگ‌ترینِ بیمه‌هایِ زندگی است...

ستون دوم - قدرتِ بخششِ پنهانی
گامِ دوم، بسیار حساس و عارفانه است. پیامبر (ص) می‌فرمایند: «وَالَصَّدَقَةُ خَفِيّا تُطْفِى ءُ غَضَبَ الرَّبِّ» (و صدقه و بخششِ پنهانی، خشمِ پروردگار را خاموش می‌کند).
چرا "پنهانی" (خفیّاً)؟ چون در بخششِ پنهانی، "نیت" با "منّت" ترکیب نمی‌شود. وقتی من در برابرِ همه صدقه می‌دهم، گاهی ناخودآگاه به دنبالِ این هستم که مردم بگویند: "فلانی چقدر بخشنده است". این یعنی "ریا"؛ و ریا، تمامِ اثرِ نیکی را می‌سوزاند. اما وقتی آنقدر پنهان کمک می‌کنی که "دستِ چپ" از "دستِ راست" بی‌خبر است، در آن لحظه، تو با خدا در تنهایی هستی.
در روایاتِ اهل‌بیت (ع) آمده است که صدقه، مانندِ آبی است که آتش را خاموش می‌کند. اما این آتش، چیست؟ آتشِ گناهان و آتشِ خشمِ الهی بر سرِ بنده.

داستان:
به زندگیِ "سیدنا علی (ع)" یا "حضرت زهرا (س)" نگاه کنید که در شب‌ها با چنین پنهانی نان و نیکی به فقرایِ مدینه می‌رساندند، که حتی در تاریخ هم کسی نمی‌دانست آن‌ها چقدر بخشنده بودند.
اما، ما در عصرِ "نمایش" هستیم. مردم حتی در کارهایِ خیر هم دنبالِ "لایک" و "بازدید" هستند. اما پیامبر (ص) می‌فرمایند: اگر می‌خواهی اثرِ عمیقی در "سرایتِ رحمتِ خدا" داشته باشی، "خاموش" باش. صدقهٔ پنهانی، همان "دارایِ معنوی" است که وقتی در لحظاتِ سخت، گویی خدا با تو می‌گوید: "بندهٔ من، تو در تنهاییِ خود به من نزدیک شدی، پس من هم در تنهاییِ تو، تو را رحمت می‌کنم"...

ستون 3 و 4 - گسترشِ عمر و مفهومِ وسیعِ خیر
در بخشِ پایانی، پیامبر (ص) به دو موضوعِ بسیار مهم می‌پردازند: "خانواده" و "تعریفِ وسیعِ نیکی".

اول: «وَ صِلَةُ الرَّحِمِ زيادَةٌ فِى الْعُمْرِ» (و پیوند با خویشاوندان، باعثِ افزایشِ عمر می‌شود).
این افزایشِ عمر، هم می‌تواند "فیزیکی" باشد (طولانی شدنِ عمر) و هم "معنوی" (برکت یافتنِ عمر). کسی که با خانواده‌اش خوب است، دچارِ تنهاییِ روحی نمی‌شود، دچارِ استرسِ اجتماعی نمی‌شود و برکت در زندگی‌اش جاری می‌گردد.
امام صادق (ع) می‌فرمایند: «صلة الرحم، برکت در مال و طولِ عمر است».

دوم: «وَ كُلُّ مَعْــرُوفٍ صَدَقَةٌ» (و هر کارِ نیکی، صدقه است).این جمله، قلبِ این روایت است.
پیامبر (ص) دایره‌یِ "صدقه" را از "پول" به "همه کارهایِ خوب" گسترش می‌دهند.
صدقه یعنی: لبخند زدن به یک غمگین، راه باز کردن برای یک پیرمرد، کلمه‌یِ محبت‌آمیز به همسر، و حتی کنار زدنِ خستگی برای کمک به یک همکار.

ما فکر می‌کنیم برای "صدقه دادن" حتماً باید پول داشته باشیم. اما پیامبر (ص) می‌فرمایند: اگر پول نداری، "نیکی" بده. نیکی، ارزان‌ترین و در عین حال گران‌بها‌ترینِ سرمایه‌هاست. در جامعه‌ای که همه از هم بی‌توجه‌اند، یک "معروف" یا همان نیکیِ ساده، می‌تواند یک "معجزه" باشد.

شعر: همان‌طور که سعدی می‌گوید:
به نیرویِ نیکی، جهان را به خیر بکشی              به کارهایِ نیک، پناهِ هر که را بکشی

نتیجه‌گیری نهایی:
عزیزانِ من، این روایت، یک "دستورالعملِ نجات" است.
اگر می‌خواهی در برابرِ بلاها ایمن باشی ⬅️ نیکوکاری کن.
اگر می‌خواهی خشمِ خدا را فرو نشانی ⬅️ پنهانی بخشش کن.
اگر می‌خواهی عمرت پربرکت شود ⬅️ با خانواده‌ات مهربان باش.
و اگر می‌خواهی همیشه در حالِ صدقه دادن باشی ⬅ هر کارِ خوبی را، حتی کوچک‌ترین را، از سرِ اخلاص انجام بده.
خداوندا! ما را از اهلِ معروف و خیرخواه قرار بده تا در برابرِ بلاها ایمن باشیم.
خداوندا! ما را از بخشندگانِ پنهانی قرار بده تا خشمِ تو را فرو نشانی.
خداوندا! پیوند با خویشاوندان را در قلب‌های ما جاری کن و عمرمان را در طاعتِ تو طولانی گردان.
خداوندا! هر کارِ نیکی را در زندگی‌مان سهولت بخش و آن را صدقه‌ای برای رستگاریِ ما قرار ده...

والحمدلله رب العالمین

«شیعه کوئست؛ همراه شما در مسیر تبلیغ و ترویج دین»
www.shiaquest.net
به کانال سخنرانی های مکتوب و #روضه در ایتا بپیوندید @shiaquest_net