۴ فرمولِ پیامبر (ص) برای رسیدن به خواستههای اصلی زندگی!
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ
✍️:حجةالاسلام سیدمحمدموسوی
«قـالَ النّبِيّ صلي الله عليه و آله: اِعْمَلْ بِفَرائِضِ اللّه ِ، تَكُنْ مِنْ اَتْقَى النّاسِ، وَ ارْضَ بِقِسْمِ اللّه ِ، تَكُنْ مِنْ اَغْنَى النّاسِ، وَ كُفَّ عَنْ مَحارِمِ اللّه ِ، تَكُنْ اَوْرَعَ النّاسِ، وَاَحْسِنْ مُجاوَرَةَ مَنْ جاوَرَكَ تَكُنْ مؤمِنا». [امالى مفيد، ص 350]
مقدمه و تبیینِ «چهار رکنِ سعادتِ انسانی»
این روایت از پیامبر اکرم (ص)، در واقع یک «دستورالعملِ چهارگانه برای رسیدن به کمالات چهارگانه» است. حضرت در این کلام، چهار نیاز اصلی بشر (امنیت، ثروت، وقار و آرامش) را با چهار عملِ دینی پیوند میزنند. «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ آمَنُوا» - سوره نحل، آیه ۱۲۸
ما همواره در جستوجویِ چهار چیز هستیم که اگر اینها را داشته باشیم، تمامِ جهان را به پای ما میریزند:
امنیت، ثروت، عزت و آرامش.
اما حقیقتِ تلخ این است که بسیاری از ما، به جایِ حرکت به سویِ اینها، در مسیرِ فرعیِ آنها سرگردان شدهایم. ما به دنبالِ امنیت میگردیم، اما از تقوا غافل هستیم؛ ما به دنبالِ ثروت میگردیم، اما از رضایت تهی هستیم؛ ما به دنبالِ عزت میگردیم، اما در گناه غرق هستیم؛ و ما به دنبالِ آرامش میگردیم، اما در آسیب زدن به دیگران رها شدهایم.
پیامبر اکرم (ص) در این روایتِ بسیار کوتاه اما بسیار پرمحتوا، یک فیزیکِ جدید از زندگی را به ما یاد میدهند.
حضرت میفرمایند: اگر میخواهی به این چهار مقصد برسی، مسیرِ تو باید از این چهار جاده عبور کند. پیامبر میفرمایند:
۱. با انجامِ واجبات، به مقامِ تقوا برس.
۲. با رضایت به تقسیمِ خدا، به مقامِ غنا برس.
۳. با پرهیز از محرمات، به مقامِ ورع برس.
۴. و با خوشرفتاری با همسایه و دیگران، به مقامِ ایمان برس.
امروز میخواهیم این چهار رابطهٔ حیاتبخش را کالبدشکافی کنیم تا ببینیم چرا راهِ رسیدن به ثروت و امنیت، از مسیرِ واجبات و رضایت میگذرد...»
گام اول - امنیتِ برخاسته از تقوا
«اِعْمَلْ بِفَرائِضِ اللّهِ، تَكُنْ مِنْ اَتْقَى النّاسِ»
ببینید عزیزان، اولین گام، عمل به «فرائض» یا همان واجبات است. پیامبر (ص) میفرمایند اگر واجبات را انجام دهی، از اتقای الناس (پرهیزگارترینِ مردم) خواهی بود.
اما چرا عمل به واجب، انسان را به تقوا و در نتیجه به امنیت میرساند؟
چون تقوا، یعنی ساختنِ یک سپرِ حفاظتی در برابرِ آسیبهایِ روحی و اجتماعی. کسی که با خدا پیوند دارد، از ترسِ نان، از ترسِ دشمن و از ترسِ آینده، امنیتِ قلبی دارد.خداوند میفرماید: «وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا» (هر کس از خدا پروا کند، برای او راهِ خروج [از سختیها] میگشاید - سوره طلاق، آیه ۲). این مخرج یعنی همان امنیت و راهِ نجات.
امروزه ما فکر میکنیم امنیت در بانکها، در سلاحها و در دیوارها است. اما حقیقت این است که اگر کسی واجبات را رها کند، حتی در امنترین قصرها هم در اضطرابِ وجودی زندگی میکند. ترس از اینکه اگر این پول را از دست دادم چه میشود؟ یا اگر این مقام را از دست دادم چه میشود؟، نشانهیِ عدمِ تقوا و نبودِ امنیتِ واقعی است.
تقوا، یعنی تو به خدا تکیه کنی، نه به امکانات ؛ و وقتی به مطلق تکیه کنی، از مقیدات نمیترسی...
گام دوم - غنایِ برخاسته از رضایت
«وَ ارْضَ بِقِسْمِ اللّهِ، تَكُنْ مِنْ اَغْنَى النّاسِ» گامِ دوم، یکی از بزرگترینِ چالشهایِ بشر است: «ارْضَ بِقِسْمِ اللّهِ» (به تقسیمِ خدا راضی باش). پیامبر (ص) یک فرمولِ اقتصادی و روانیِ خیرهکننده میدهند: اگر به آنچه خدا به تو داده راضی باشی، از اغنیا (ثروتمندترینِ مردم) خواهی بود.
ببینید، ثروتمند (غنی) با دارایِ مالِ زیاد (ثروتمند مادی) فرق دارد. ثروتمند کسی است که نیازش از داراییاش کمتر باشد. اگر تو میلیونی داشته باشی اما همیشه احساس کنی کم آوردهای ، تو فقیر هستی. اما اگر چیزی داشته باشی و قلبت از کمبود پر نباشد، تو غنی هستی.
به زندگیِ امام موسی کاظم (ع) نگاه کنید. در میانِ سختیها، چنان آرام بود که گویی صاحبِ جهاناست. به تقسیمِ خدا راضی بود
در روانشناسیِ مدرن، این همان رضایت از زندگی است. علم میگوید ثروتِ واقعی، در مدیریتِ اشتیاق است. اگر همیشه چشمِ تو به مالِ دیگران باشد، هر چقدر هم مال داشته باشی، در چشمِ خودت فقیر هستی. اما رضایت، یعنی رسیدن به نقطهٔ کفاف و آرامش ...
گام سوم و چهارم - وقار و ایمان در پرهیز و خوشرفتاری
«وَ كُفَّ عَنْ مَحارِمِ اللّهِ... وَ اَحْسِنْ مُجاوَرَةَ مَنْ جاوَرَكَ...»در بخشِ پایانی، پیامبر (ص) به دو لایهٔ دیگرِ شخصیتِ انسان میپردازند: پنهانی و اجتماعی
اول: «وَ كُفَّ عَنْ مَحارِمِ اللّهِ، تَكُنْ اَوْرَعَ النّاسِ» (از گناهان پرهیز کن تا پارسایترینِ مردم باشی). ورع یعنی فراتر از تقوا . تقوا یعنی انجامِ واجبات؛ اما ورع یعنی حتی از آنچه شک داری، دوری کنی. این یعنی بنا کردنِ یک مرزِ امن برایِ روح. وقتی از گناهِ محرمات دوری میکنی، در واقع داری وقار و عزتِ نفس خود را حفظ میکنی.
دوم: «وَ اَحْسِنْ مُجاوَرَةَ مَنْ جاوَرَكَ، تَكُنْ مُؤْمِنًا» (با همسایهات و کسانی که در کنار تو هستند، خوب رفتار کن تا مؤمن باشی).
این یعنی خروج از خود و رسیدن به ایمانِ اجتماعی ایمان فقط در سجده نیست؛ ایمان در خوشرفتاری با همسایه، با همکار و با هر کسی است که در کنارِ تو قرار دارد.
امروز ما در تنهاییِ اجتماعی هستیم. ما با هم زندگی میکنیم، اما با هم غریبه هستیم. ما در شبکههای اجتماعی، گاهی با کلامِ خود، به همسایهیِ مجازیِ خود آسیب میزنیم.
پیامبر (ص) میفرمایند: اگر میخواهی مؤمن باشی، باید خوشرفتار باشی. ایمان، یعنی امنیتِ دیگران در کنارِ تو باشد.
پیامبر (ص) فرمودند: «ایمان، به داشتنِ حسنِ اخلاق و حیا بستگی دارد».
اگر تقوا، امنیتِ خدا را به تو میدهد؛
رضایت، امنیتِ مال را به تو میدهد؛
و خوشرفتاری، امنیتِ جامعه را به تو میدهد...»
نتیجهگیری:
عزیزانِ من، این روایت، یک چرخهیِ کامل است.
ما با واجبات، از تنهایی و ترس نجات مییابیم (تقوا).
با رضایت، از فقر و حرص نجات مییابیم (غنا).
با پرهیز از گناه، از حقارت و بیعزتی نجات مییابیم (ورع).
و با خوشرفتاری، از تنهایی و دشمنی نجات مییابیم (ایمان).
بیایید از امروز، تصمیم بگیریم که زندگیمان را بر پایهٔ این چهار رکن بنا کنیم. نه برای اینکه فقط مال داشته باشیم، بلکه برای اینکه خدا و آرامش داشته باشیم.
خداوندا! ما را از بندگانِ مطیع و اهلِ واجبات قرار بده تا در پناهِ تقوای خود باشیم.
خداوندا! قلبهای ما را از حرص و طمع پاک گردان و ما را از اهلِ رضایت به قسمتِ تو قرار ده تا به غنایِ حقیقی برسیم.
خداوندا! ما را از پرهیزگاران و پارسایانی که از گناهان دوری میکنند، قرار بده.
خداوندا! اخلاقِ ما را در برابرِ دیگران، زیبا و منصفانه گردان تا در زمرهیِ مؤمنانِ حقیقی باشیم...
والحمدلله رب العالمین
«شیعه کوئست؛ همراه شما در مسیر تبلیغ و ترویج دین»
www.shiaquest.net
به کانال سخنرانی های مکتوب و #روضه در ایتا بپیوندید @shiaquest_net
