مجموعه احادیث ترس از خدا و غیر خدا (4)

هركه از خدا بترسد، همه چيزاز او بترسد
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : مَن خافَ اللّه َ عزّ و جلّ خافَ مِنهُ كُلُّ شَيءٍ ، و مَن لَم يَخَفِ اللّه َ أخافَهُ اللّه ُ مِن كلِّ شَيءٍ .[بحار الأنوار : 77/50/3 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هركه از خداوند عزّ و جلّ بترسد، همه اشياء از او بترسند و هركه از خدا نترسد، خداوند او را از همه چيز بترساند .

عنه صلى الله عليه و آله : مَنِ اتَّقى اللّه َ أهابَ اللّه ُ مِنهُ كُلَّ شَيءٍ ، و مَن لَم يَتّقِ اللّه َ أهابَهُ اللّه ُ مِن كُلِّ شَيءٍ .[كنز العمّال : 5883 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه از خدا بترسد، خداوند همه چيز را از او هراسان كند و هركه از خدا نترسد، خداوند او را از همه چيز هراسان سازد .

الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن خافَ اللّه َ آمَنَهُ اللّه ُ سُبحانَهُ مِن كُلِّ شَيءٍ ، مَن خافَ النّاسَ أخافَهُ اللّه ُ سُبحانَهُ مِن كُلِّ شَيءٍ .[غرر الحكم : 9014 ـ 9015 .]
امام على عليه السلام : هركه از خدا ترسد، خداوند او را از هر چيز در امان دارد و هركه از مردم ترسد، خداوند سبحان او را از همه چيز هراسان كند.

الإمامُ الحسنُ عليه السلام : مَن عَبدَ اللّه َ عَبّدَ اللّه ُ لَهُ كُلَّ شَيءٍ .[تنبيه الخواطر : 2/108 .]
امام حسن عليه السلام : هر كه خدا را بندگى كند خداوند همه اشياء را بنده او گرداند .

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : مَن خافَ اللّه َ أخافَ اللّه ُ مِنهُ كُلَّ شَيءٍ ، و مَن لَم يَخَفِ اللّه َ أخافَهُ اللّه ُ مِن كُلِّ شَيءٍ .[الكافي : 2/68/3 .]
امام صادق عليه السلام : هركه از خدا بترسد خداوند همه چيز را از او بترساند و هركه از خدا نترسد خداوند او را از همه چيز ترسان كند .

الأمالي للطوسي عن صفوان الجمّال : ـ قال الصادق عليه السلام للمُعَلّى بنِ خُنَيسٍ ـ : يا مُعلّى ، اعْزِزْ باللّه ِ يُعْزِزْكَ . قالَ : بما ذا يا بنَ رسولِ اللّه ِ ؟ قالَ : يا مُعلّى ، خَفِ اللّه َ تعالى يَخَفْ مِنكَ كُلُّ شَيءٍ .[الأمالي للطوسي : 304/608، بحار الأنوار : 70/382/36 .]
الأمالى للطوسى ـ به نقل از صفوان الجمّال ـ : امام صادق عليه السلام به معلّى بن خنيس فرمود ـ : اى معلّى! از خداوند، عزّت و قدرت بخواه تا تو را قدرتمند و توانا كند . عرض كرد : چگونه ، يا بن رسول اللّه ؟ فرمود : اى معلّى ! از خدا بترس ، تا همه چيز از تو بترسد.

الإمامُ الهاديُّ عليه السلام : مَنِ اتّقى اللّه َ يُتّقى .[بحار الأنوار : 78/366/2 .]
امام هادى عليه السلام : هر كه از خدا پروا كند، همگان از او پروا كنند .

نقش خدا ترسى در ايمنى
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : مَن عَرَضَتْ لَهُ فاحِشَةٌ أو شَهْوَةٌ فاجْتَنَبَها مِن مَخافَةِ اللّه ِ عزّ و جلّ حَرّمَ اللّه ُ علَيهِ النّارَ ، و آمَنَهُ مِن الفَزَعِ الأكْبَرِ ، و أنْجَزَ لَهُ ما وَعدَهُ في كِتابهِ في قَولهِ : «و لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنّتانِ» .[الرحمن : 46 .] .[بحار الأنوار : 70/378/25 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه با عملى زشت يا خواهشى نفسانى رو به رو شود و از ترس خداوند عزّ و جلّ از آن دورى كند، خداوند آتش را بر او حرام گرداند و از آن ترس و وحشت بزرگ (روز قيامت) در امانش دارد و آنچه را در كتاب خود در آيه «و براى آن كه از مقام پروردگارش بترسد دو بهشت است» به او وعده داده است، برايش عملى سازد .

عنه صلى الله عليه و آله : قالَ اللّه ُ تبارَكَ و تعالى : و عِزَّتي و جَلالي ، لا أجْمَعُ على عَبْدي خَوفَينِ ، و لا أجْمَعُ لَه أمْنَينِ ، فإذا أمِنَني في الدُّنيا أخَفْتُهُ يَومَ القِيامَةِ ، و إذا خافَني في الدُّنيا أمِنْتُهُ يَومَ القِيامَةِ .[بحار الأنوار : 70/379/28 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداى تبارك و تعالى فرمود: به عزّت و جلالم سوگند كه براى بنده ام دو ترس و دو امنيت فراهم نمى آورم : اگر در دنيا خود را از من ايمن بداند در روز رستاخيز او را هراسان كنم و اگر در دنيا از من بترسد در روز قيامت او را ايمن گردانم .

الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الخَوفُ أمانٌ .[غرر الحكم : 75 .]
امام على عليه السلام : ترس، [مايه]امنيت است.

عنه عليه السلام : مَن خافَ أمِنَ .[نهج البلاغة : الحكمة 208 .]
امام على عليه السلام : آن كه ترسيد، در امان مانْد .

عنه عليه السلام : ثَمرَةُ الخَوفِ الأمنُ .[غرر الحكم : 4591 .]
امام على عليه السلام : ميوه ترس ، امنيت است .

عنه عليه السلام : خَفْ تأمَنْ ، و لا تَأمَنْ فتَخَفْ .[غرر الحكم : 5054 .]
امام على عليه السلام : بترس، تا ايمن بمانى ، و خود را در امان مدان، كه گرفتار ترس مى شوى .

عنه عليه السلام : خَفْ رَبَّكَ و ارْجُ رَحمتَهُ؛ يُؤْمِنْكَ مِمّا تَخافُ و يُنِلْكَ ما رَجَوتَ .[غرر الحكم : 5052 .]
امام على عليه السلام : از پروردگارت بترس و به رحمت او اميدوار باش، تا تو را از آنچه مى ترسى، ايمن دارد و به آنچه اميد دارى ، برساند .

عنه عليه السلام : لا يَنْبَغي للعاقِلِ أنْ يُقيمَ على الخَوفِ إذا وَجدَ إلى الأمْنِ سَبيلاً .[غرر الحكم : 10832 .]
امام على عليه السلام : خردمند را نسزد كه چون راه رسيدن به امنيت را بيابد ، باز هم ترس پيشه كند .

الإمامُ الحسينُ عليه السلام ـ و قد قيلَ لَهُ : ما أعْظَمَ خَوفَكَ مِن رَبِّكَ ! ـ : لا يَأمَنُ يَومَ القِيامَةِ إلاّ مَن خافَ اللّه َ في الدُّنيا .[بحار الأنوار : 44/192/5 .]
امام حسين عليه السلام ـ در پاسخ به اين گفته كه : چقدر از پروردگارت ترسانى؟! ـ فرمود : در روز رستاخيز ايمن نيست مگر آن كس كه در دنيا از خداوند ترسان باشد .

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : مِسْكينٌ ابنُ آدَمَ ! لَو خافَ مِن النّارِ كما يَخافُ مِن الفَقْرِ لأَمِنَهُما جَميعا ، و لو خافَ اللّه َ في الباطِنِ كما يَخافُ خَلْقَهُ في الظّاهِرِ لسَعِدَ في الدّارَينِ .[تنبيه الخواطر : 2/112 .]
امام صادق عليه السلام : بيچاره آدميزاد ! اگر همچنان كه از نادارى مى ترسد ، از دوزخ مى ترسيد، از هر دوى آنها در امان مى ماند، و اگر همچنان كه در آشكار از مردم مى ترسد، در نهان نيز از خدا مى ترسيد، در هر دو سراى سعادتمند مى شد .

الإمامُ الكاظمُ عليه السلام : إنّ اللّه َ ••• لَم يُؤمِنِ الخائفينَ بقَدْرِ خَوفِـهِم ، و لكنْ آمَنَهُـم بقَـدْرِ كَرَمِهِ و جُودِهِ .[بحار الأنوار : 78/314/1 .]
امام كاظم عليه السلام : خداوند ••• ترسندگان را نه به اندازه خوف و ترس آنان ، بلكه به اندازه كرم و بخشندگى خود [از عذاب ]ايمن مى گرداند .

انواع ترس
الخصال : أنواعُ الخَوفِ خَمسةٌ : خَوفٌ ، و خَشْيَةٌ ، و وَجَلٌ ، و رَهْبَةٌ ، و هَيْبَةٌ . فالخَوفُ للعاصينَ ، و الخَشْيَةُ للعالِمينَ ، و الوَجَلُ للمُخْبِتينَ ، و الرَّهْبَةُ للعابِدينَ ، و الهَيْبَةُ للعارِفينَ . أمّا الخَوفُ فلأجْلِ الذُّنوبِ قالَ اللّه ُ عزّ و جلّ : «و لِمَنْ خافَ مَقامَ ربِّهِ جَنّتانِ» .[الرحمن : 46 .]و الخَشْيَةُ لأجْلِ رُؤيَةِ التَّقْصيرِ ، قالَ اللّه ُ عزّ و جلّ : «إنَّما يَخْشَى اللّه َ مِن عِبادِهِ العُلَماءُ» .[فاطر : 28 .]و أمّا الوَجَلُ فلأجْل تَرْكِ الخِدْمَةِ ، قالَ اللّه ُ عزّ و جلّ : «الّذينَ إذا ذُكِرَ اللّه ُ وَجِلَتْ قُلوبُهُم» .[الأنفال : 2 .]و الرَّهْبَةُ لرؤيَةِ التَّقْصيِر ، قالَ اللّه ُ عزّ و جلّ : «و يَدْعُونَنا رَغَبا و رَهَبا» .[الأنبياء : 90 .]
و الهَيْبَةُ لأجْلِ شَهادَةِ الحقِّ عِندَ كَشْفِ الأسْرارِ ؛ أسْرارِ العارِفينَ ، قالَ اللّه ُ عزّ و جلّ : «و يُحَذِّرُكُمُ اللّه ُ نَفْسَهُ» .[آل عمران : 28 .]يُشيرُ إلى هذا المَعنى .[الخصال : 281 .]
الخصال : ترس پنج گونه است : خوف ، خشيت ، وَجَل ، رَهْبت ، و هيبت . خوف از آنِ گنهكاران است ، خشيت ويژه دانشمندان ، وَجَل از آنِ فروتنان و خاشعان، رهبت از آنِ عابدان ، و هيبت از آنِ عارفان. اما خوف، به خاطر گناهان است، خداوند متعال فرموده است: «و براى كسى كه از مقام پروردگارش بترسد دو بهشت است» و خشيت، به سبب مشاهده تقصير است، خداوند عزّ و جلّ فرموده است : «از ميان بندگان خدا تنها دانشمندان از او مى ترسند» و وَجَل، به سبب ترك خدمت است ، خداوند عزّ و جلّ فرموده است: «آنان كه چون ياد خدا شود، دلهايشان ترسان گردد»، و رهبت، به خاطر مشاهده تقصير است، خداوند عزّ و جلّ فرموده است : «از روى اميد و بيم ما را مى خوانند» و هيبت، به سبب مشاهده حقّ در هنگام كشف اسرار ، [يعنى ]اسرار عارفان مى باشد، خداوند عزّ و جلّ فرموده است : «خداوند شما را از خويش بر حذر مى دارد» كه اشاره به همين معنا دارد .

بر حذر داشتن از ترسيدن از غير خدا
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : ما سلّطَ اللّه ُ على ابنِ آدَمَ إلاّ مَن خافَهُ ابنُ آدَمَ ، و لَو أنّ ابنَ آدَمَ لَم يَخَفْ إلاّ اللّه َ ما سَلّطَ اللّه ُ علَيهِ غَيرَهُ و لا وُكِلَ ابنُ آدَمَ إلاّ إلى مَن رَجاهُ ، و لَو أنّ ابنَ آدَمَ لَم يَرْجُ إلاّ اللّه َ ما وُكِلَ إلى غَيرِهِ .[كنز العمّال : 5909 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند بر آدمى مسلّط نكرد مگر كسى را كه آدمى از او مى ترسد . اگر آدمى از كسى جز خدا نمى ترسيد خداوند جز خود كسى را بر او مسلط نمى كرد . و آدمى وا گذار نشد مگر به كسى كه به او اميد بست . اگر آدمى جز به خدا اميد نمى بست به غير خدا وا گذار نمى شد.

الإمامُ عليٌّ عليه السلام ـ في حقِّ مَن ذَمَّهُ ـ : جَعلَ خَوفَهُ مِن العِبادِ نَقْدا ، و خَوفَهُ مِن خالِقِه ضِمارا و وَعْدا .[نهج البلاغة : الخطبة 160 .]
امام على عليه السلام ـ درباره كسى كه او را نكوهش مى كرد ـ فرمود : ترس از بندگان را نقد مى شمارد و ترس از آفريدگارش را نسيه و وعده .

عنه عليه السلام : لَم يُوجِسْ موسى عليه السلام خِيفَةً على نَفْسِهِ ، بَلْ أشْفَقَ مِن غَلَبَةِ الجُهّالِ و دُوَلِ الضَّلالِ .[نهج البلاغة : الخطبة 4 .]
امام على عليه السلام : موسى عليه السلام هرگز برخود نترسيد ، بلكه از چيره گشتن نادانان و پيروز شدن گمراهان ترسيد .

عنه عليه السلام : شَرُّ النّاسِ مَن يَخْشى النّاسَ في رَبّهِ ، و لا يَخْشى رَبَّهُ في النّاسِ .[غرر الحكم : 5740 .]
امام على عليه السلام : بدترين انسان كسى است كه در كار پروردگارش، از مردم بترسد ولى نسبت به مردم ، از پروردگار خويش نترسد .

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إنَّ المؤمنَ وَليُّ اللّه ِ ، يُعينُهُ و يَصْنَعُ لَهُ ، و لا يَقولُ علَيهِ إلاّ الحقَّ ، و لا يَخافُ غَيرَهُ .[الكافي : 2/171/5 .]
امام صادق عليه السلام : همانا مؤمن دوست خداست، ياريش مى رساند و براى او كار مى كند ، و درباره او جز حقّ نمى گويد، و از غير او نمى ترسد.

آن جا كه نبايد ترسيد
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : طُوبى لِمَن شَغَلَهُ خَوفُ اللّه ِ عَن خَوفِ النّاسِ .[بحار الأنوار : 77/126/32 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خوشا آن كه ترس از خدا او را از ترس از مردم باز داشته باشد .

عنه صلى الله عليه و آله : لا تَخَفْ في اللّه ِ لَوْمَةَ لائمٍ .[الخصال : 526/13 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در راه خدا از سرزنش هيچ سرزنش كننده اى پروا به دل راه مده .

الخصال عن أبي ذرٍّ : أوْصاني رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله أنْ لا أخافَ في اللّه ِ لَوْمَةَ لائمٍ .[. الخصال : 345/12 .]
الخصال ـ به نقل از ابو ذرّ ـ : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به من سفارش فرمود كه در راه خدا از سرزنش هيچ سرزنشگرى نهراسم .

الإمامُ عليٌّ عليه السلام : لا تَخافوا في اللّه ِ لَوْمَةَ لائمٍ ، يَكْفِكُم مَن أرادَكُم و بَغى علَيكُم .[بحار الأنوار: 78/100/2.]
امام على عليه السلام : در راه خدا از سرزنش هيچ نكوهشگرى مترسيد، كه او شما را در برابر هر كس كه بخواهد به شما گزندى برساند و ستمى روا دارد، محافظت مى كند .

از مكر خدا نبايد ايمن بود
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن أمِنَ مَكْرَ اللّه ِ بَطَلَ أمانـهُ .[. غرر الحكم : 7764 .]
امام على عليه السلام : هركه از مكر خدا ايمن نشيند، ايمن نمانَد .

الإمامُ الحسينُ عليه السلام : إيّاكَ أنْ تكونَ مِمَّن يَخافُ على العِبادِ مِن ذُنوبِهِم و يَأْمَنُ العُقوبَةَ مِن ذَنبِهِ ، فإنَّ اللّه َ تباركَ و تعالى لا يُخْدَعُ عَن جَنّتِهِ ، و لا يُنالُ ما عِندَهُ إلاّ بطاعَتِهِ ، إنْ شاءَ اللّه ُ .[بحار الأنوار : 78/121/3 .]
امام حسين عليه السلام : از آنان مباش كه بر بندگان از گناهانشان مى ترسند، اما خويشتن را از كيفر گناهان خويش ايمن مى شمارند؛ زيرا خداوند تبارك و تعالى در [اعطاى] بهشت خود، فريب نمى خورد و جز با طاعتِ خداوند به آنچه [از ثواب و بهشت ]نزد اوست نتوان رسيد. اگر خدا خواهد.

برحذر داشتن از گستاخى
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن أصَرَّ على ذَنبِهِ اجْتَرى على سَخَطِ ربِّهِ .[. غرر الحكم : 8764 .]
امام على عليه السلام : كسى كه بر گناهان خويش اصرار ورزد، در برابر خشم پروردگارش گستاخ و بى پروا شده است .

عنه عليه السلام : تعالى اللّه ُ مِن قَوِيٍّ ما أحْلَمَهُ ! و تَواضَعْتَ مِن ضَعيفٍ ما أجْرَأكَ على مَعاصيهِ ! .[غرر الحكم : 4537 .]
امام على عليه السلام : وه كه چه بردبار است آن خداى نيرومند ! و تو موجود ناتوان چه گستاخى بر نافرمانى او!

عنه عليه السلام : إنّ اللّه َ سُبحانَهُ لَيُبْغِضُ الوَقِحَ المُتَجَرّئَ على المَعاصي .[. غرر الحكم : 3437 .]
امام على عليه السلام : همانا خداوند سبحان، انسان وقيحِ گستاخ بر گناهان را دشمن دارد .

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إنّ قَوما أذْنَبوا ذُنوبا كثيرةً فأشْفَقوا مِنها و خافُوا خَوفا شَديدا ، و جاءَ آخَرونَ فقالوا : ذُنوبُكُم علَيْنا ، فأنْزَلَ اللّه ُ عزّ و جلّ علَيهِمُ العَذابَ ، ثُمّ قالَ تباركَ و تعالى : خافوني و اجْتَرَأتُم ؟! .[بحار الأنوار : 70/386/49 .]
امام صادق عليه السلام : مردمى گناهان بسيار كردند و بر اثر آن هراسان شدند و [از عذاب خدا ]سخت بيمناك گشتند . عدّه اى آمدند و گفتند : گناهان شما به گردن ما . پس خداوند عزّ و جلّ بر آنان عذاب فرستاد و آن گاه خداوند متعال فرمود : آنان از من ترسيدند ، و شما گستاخى كرديد؟!

رفتار مناسب در هنگام ترساز چيزى
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : إذا خِفْتَ صُعوبَةَ أمْرٍ فاصْعُبْ لَهُ يَذِلَّ لكَ ، و خادِعِ الزَّمانَ عَن أحْداثِهِ تَهُنْ علَيكَ .[غرر الحكم : 4108 .]
امام على عليه السلام : هرگاه از سختى كارى ترسيدى در برابر آن سرسختى نشان ده ، رامت مى شود، و در برابر حوادث روزگار چاره انديشى كن ، بر تو آسان مى شوند .

عنه عليه السلام : إذا هِبْتَ أمْرا فقَعْ فيهِ ، فإنّ شِدَّةَ تَوقّيهِ أعْظَمُ مِمّا تَخافُ مِنهُ .[نهج البلاغة : الحكمة 175 .]
امام على عليه السلام : هر گاه از كارى ترسيدى خود را به كام آن بينداز ؛ زيرا ترس از آن كار زيانبارتر از اقدام به آن كار است .