مجموعه احادیث ترس از خدا و غیر خدا (3)

نشانه هاى خدا ترس
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن رَجا شَيئا طَلَبهُ ، و مَن خافَ شَيئا هَربَ مِنهُ ، ما أدْري ما خَوفُ رجُلٍ عَرضَتْ لَهُ شَهْوَةٌ فلَم يَدَعْها لِما خافَ مِنهُ ! و ما أدْري ما رَجاءُ رجُلٍ نَزلَ بهِ بَلاءٌ فلَم يَصبِرْ علَيهِ لِما يَرْجو ! .[بحار الأنوار : 78/51/82 .]
امام على عليه السلام : كسى كه به چيزى اميدوار باشد ، در طلب آن بر مى آيد و آن كه از چيزى بترسد ، از آن مى گريزد . من نمى دانم ترس و بيمِ آن كسى كه با خواهشى نفسانى رو به رو شود ، اما آن را ، به سبب آنچه از آن مى ترسد (عذاب و كيفر الهى) ، رها نمى كند، چه معنا دارد؟! و نمى دانم اميدوارى كسى كه به سختى و مصيبتى گرفتار مى شود، اما اميدش [به اجر و ثواب الهى] او را به شكيبايى در برابر آن وا نمى دارد، چه مفهومى دارد؟!

عنه عليه السلام : كُلُّ خَوفٍ مُحَقَّقٌ إلاّ خَوفَ اللّه ِ فإنّهُ مَعلولٌ ••• إنْ هُـو خافَ عَبدا مِن عَبيدِهِ أعْطاهُ مِن خَوفِهِ ما لا يُعْطي رَبَّهُ ، فجَعـلَ خَوفَهُ مِن العِبادِ نَقْدا ، و خَوفَهُ مِن خالِقهِ ضِمارا و وَعْدا .[نهج البلاغة: الخطبة 160.]
امام على عليه السلام : هر ترسى حقيقى است ، جز ترس از خدا كه بيمار است .[مراد حضرت اين است كه: وقتى فردى از كسى بترسد، ترس او حقيقى است زيرا آثارش در اعمال و چهره آن ترسنده آشكار مى شود. اما كسانى كه مدّعى خدا ترسى هستند، ترسشان حقيقت ندارد، بلكه بيمار و آفت زده است؛ زيرا اگر واقعاً از خدا مى ترسيدند نشانه هاى آن در وجود و رفتارشان آشكار مى شد ـ م .]•••اگر كسى از بنده اى از بندگان خدا بترسد ، از روى ترس، به گونه اى با او برخورد مى كند كه با پروردگار خود نمى كند . پس، او ترس از بندگان را نقد قرار داده و ترس از آفريدگارِ خويش را نسيه و وعده .

عنه عليه السلام : إنّ للّه ِ عِبادا كَسَرَتْ قُلوبَهُم خَشْيَةُ اللّه ِ ، فاسْتَكْفَوا عنِ المَنْطِقِ ، و إنّهُم لَفُصَحاءُ عُقَلاءُ ألِبّاءُ نُبَلاءُ ، يَسْبِقونَ إلَيهِ بالأعْمالِ الزّاكِيَةِ ، لا يَسْتَكثِرونَ لَهُ الكَثيرَ ، و لا يَرْضَونَ لَهُ القَليلَ ، يَرَونَ أنفُسَهُم أنّهُم شِرارٌ ، و إنّهُمُ الأكْياسُ الأبْرارُ .[. بحار الأنوار: 69/286/21.]
امام على عليه السلام : همانا خداوند را بندگانى است كه ترس از خدا دلهايشان را شكسته است و از اين رو ، زبان در كام كشيده اند در حالى كه مردمانى سخنور و خردمند و صاحب دل و نجيب هستند، با اعمال پاك به سوى خدا مى شتابند، اعمال زياد را در پيشگاه او زياد نمى شمارند و به عمل اندك خشنود نمى شوند ، خود را بدترين مردمان مى دانند، در حالى كه مردمانى زيرك و نيكو كارند.

عنه عليه السلام : العَجَبُ مِمَّن يَخافُ العِقابَ فلَم يَكُفَّ ، و رَجا الثَّوابَ فلَم يَتُبْ و يَعْمَلْ ! .[بحار الأنوار: 77/237/1.]
امام على عليه السلام : تعجب است از كسى كه از كيفر مى ترسد ولى از گناه باز نمى ايستد، و به پاداش اميد دارد، اما توبه و عمل نمى كند!

عنه عليه السلام : مَن خافَ رَبَّهُ كَفّ ظُلْمَهُ .[. بحار الأنوار: 75/309/3.]
امام على عليه السلام : كسى كه از پروردگار خويش بترسد از ستمكارى خود دارى كند .

الإمامُ الباقرُ عليه السلام : لا خَوفَ كخَوفٍ حاجِزٍ ، و لا رَجاءَ كرَجاءٍ مُعينٍ .[بحار الأنوار: 78/164/1.]
امام باقر عليه السلام : هيچ ترسى چون ترسِ بازدارنده [از گناه و كيفر شدن] و هيچ اميدى چون اميدِ يارى كننده [بر كار نيك و رسيدن به ثواب الهى] نيست .

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لا يكونُ العَبدُ مؤمنا حتّى يكونَ خائفا راجِيا ، و لا يكونُ خائفا راجِيا حتّى يكونَ عامِلاً لِما يَخافُ و يَرْجو .[. بحار الأنوار: 70/392/61.]
امام صادق عليه السلام : بنده، مؤمن نباشد مگر آن گاه كه بيمناك و اميدوار باشد و بيمناك و اميدوار نباشد مگر آن گاه كه بيم و اميد او را به عمل كشاند .

عنه عليه السلام : الخائفُ مَن لَم تَدَعْ لَهُ الرَّهْبةُ لِسانا يَنْطِقُ بهِ .[بحار الأنوار : 78/244/54 .]
امام صادق عليه السلام : خائف [از خدا] كسى است كه هراس، زبانى برايش نگذاشته كه با آن سخن بگويد .

عنه عليه السلام : إنّ حُبَّ الشَّرَفِ و الذِّكْرِ لا يَكونانِ في قَلبِ الخائفِ الرّاهِبِ .[الكافي : 2/69/7 .]
امام صادق عليه السلام : جاه خواهى و شهرت طلبى در قلبِ انسانِ ترسانِ هراسان [از خداوند و عذاب او ]وجود ندارد .

الإمامُ الكاظمُ عليه السلام : إنّه لَم يَخَفِ اللّه َ مَن لَم يَعْقِلْ عنِ اللّه ِ ، و مَن لَم يَعْقِلْ عنِ اللّه ِ لَم يَعْقِدْ قَلبُهُ على مَعرِفَةٍ ثابِتَةٍ يُبْصِرُها و يَجِدُ حقَيقَتَها في قَلبِهِ ، و لا يَكونُ أحَدٌ كذلكَ إلاّ مَن كانَ قَولُهُ لفِعْلِهِ مُصَدِّقا ، و سِرُّهُ لعَلانِيَتِهِ مُوافِقا .[تحف العقول : 388 .]
امام كاظم عليه السلام : از خدا نترسد آن كه درباره او نينديشد ؛ و كسى كه داراى بصيرت الهى .[براى توضيح اين روايت رجوع شود به دانش نامه عقايد اسلامى : 1 / 426 پاورقى 1 .]نباشد ، دلش با شناخت استوارى كه آن را ببيند و حقيقتش را در دل خويش بيابد پيوند نخورد . و هيچ كس چنين نباشد مگر آن كه گفتارش كردارش را تأييد كند و باطنش با ظاهرش سازگار باشد .

تفسير ترس
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : لا تَخافوا ظُلْمَ رَبِّكُم ، و لكنْ خافوا ظُلْمَ أنْفُسِكُم .[غرر الحكم : 10234 .]
امام على عليه السلام : از ستم پروردگارتان نترسيد [زيرا او به كسى ستم نمى كند] بلكه از ستم خود بر خويش بترسيد .

عنه عليه السلام : لا تَخَفْ إلاّ ذَنْبَكَ ، لا تَرْجُ إلاّ رَبَّكَ .[غرر الحكم : 10161 ـ 10162 .]
امام على عليه السلام : جز از گناه خود مترس و جز به پروردگار خويش اميد مبند .

عنه عليه السلام : لا يَرْجُوَنَّ أحَدٌ مِنكُم إلاّ رَبَّهُ ، و لا يَخافَنَّ إلاّ ذَنْبَهُ .[نهج البلاغة : الحكمة 82 .]
امام على عليه السلام : هيچ يك از شما نبايد جز به پروردگار خويش اميد بندد و جز از گناه خويش بترسد.

عنه عليه السلام : حَسْبُ المَرءِ مِن كَمالِ المُرُوَّةِ تَرْكُهُ ما لا يَجْمُلُ بهِ ••• و مِن صلاحِهِ شِدَّةُ خَوفِهِ مِن ذُنوبِهِ .[. بحار الأنوار : 78/80/66 .]
امام على عليه السلام : در كمال جوانمردى آدمى همين بس، كه آنچه را زيبنده او نيست فرو گذارد ••• و در كمال پاكى و درستى او همين بس، كه از گناهان خويش بسيار هراسان باشد .

عنه عليه السلام : إذا خِفْتَ الخالِقَ فَرَرْتَ إلَيهِ ، إذا خِفْتَ المَخْلوقَ فَرَرْتَ مِنهُ .[غرر الحكم : 4027 ـ 4028 .]
امام على عليه السلام : هر گاه از آفريدگار بترسى به سوى او گريزى و هرگاه از مخلوق بترسى از وى بگريزى.

التفسير المنسوب إلى الإمامِ العسكريِّ عليه السلام عن محمّد بن زياد و محمّد بن سيّار : نَظرَ أمير المؤمنين عليّ عليه السلام إلى رَجُلٍ فرأى أثّرَ الخَوفُ علَيهِ ، فقال : ما بالُكَ ؟ قالَ : إنّي أخافُ اللّه َ ، قالَ : يا عبدَ اللّه ِ ، خَفْ ذُنوبَكَ ، و خَفْ عَدلَ اللّه ِ علَيكَ في مَظالِمِ عِبادِهِ ، و أطِعْه فيما كَلّفَكَ ، و لا تَعْصِهِ فيما يُصْلِحُكَ ، ثُمّ لا تَخَفِ اللّه َ بعدَ ذلكَ ، فإنّهُ لا يَظْلِمُ أحَدا ، و لا يُعذِّبُهُ فَوقَ اسْتِحْقاقِهِ أبَدا ، إلاّ أنْ تَخافَ سُوءَ العاقِبَةِ بأنْ تُغَيِّرَ أو تُبَدِّلَ . فإنْ أرَدْتَ أنْ يُؤمِنَكَ اللّه ُ سُوءَ العاقِبَةِ فاعْلَمْ أنّ ما تَأتيهِ مِن خَيرٍ فبفَضْلِ اللّه ِ و تَوْفيقهِ ،و ما تَأتيهِ مِن شَرٍّ فبإمْهالِ اللّه ِ و إنْظارِهِ إيّاكَ ، و حِلْمِهِ عَنكَ .[التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام : 265 / 133 ، بحار الأنوار : 70/392/60 .]
تفسير منسوب به امام عسكرى عليه السلام ، از محمّد بن زياد و محمّد بن سيّار ، امام على عليه السلام هنگامى كه مردى را ديد كه آثار ترس در او هويدا بود فرمود : تو را چه شده است؟ عرض كرد: از خدا مى ترسم. حضرت فرمود: اى بنده خدا! از گناهان خويش بترس، و از اين كه بر بندگان او ستم كنى و خداوند به عدل خود با تو رفتار كند هراسان باش، تكاليف او را انجام ده و از فرمانهاى او، كه تو را اصلاح مى كند ، سرپيچى مكن . چون اين كارها را كردى، ديگر از خداوند ترسى به دل راه مده، كه او به هيچ كس ستم نمى كند و هرگز كسى را بيش از آنچه سزاوار باشد، عذاب نمى دهد، مگر آن كه از بد عاقبتى و اين كه اعمال و رفتارت تغيير يابد، ترسان باشى. اگر خواهى كه خداوند تو را از بد فرجامى در امان دارد، اين را بدان كه هر كار خوبى كه مى كنى، از فضل و توفيق خداست و هر كار بدى كه مى كنى، از امهال و فرصت دهى خداوند به تو و بردبارى او نسبت به تو مى باشد.

ثمرات ترس
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : لَو خِفْتُمُ اللّه َ حقَّ خِيفَتِهِ لَعَلِمْتُمُ العِلمَ الّذي لا جَهلَ مَعهُ ، و لَو عَرَفْتُمُ اللّه َ حقَّ مَعرِفَتِهِ لَزالتْ بِدُعائكُمُ الجِبالُ .[كنز العمّال : 5881 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : اگر از خدا چنان كه بايد و شايد بترسيد هر آينه دانشى به دست آوريد كه از هر گونه جهل و نادانى به دور است، و اگر خداى را چنان كه بايد و شايد بشناسيد، هر آينه با دعاى شما كوهها از جاى كنده شود.

عنه صلى الله عليه و آله : مَن خافَ أدْلَجَ ، و مَن أدْلَجَ بَلغَ المَنزِلَ . ألاَ إنَّ سِلْعَةَ اللّه ِ غالِيَةٌ ، ألاَ إنّ سِلْعَةَ اللّه ِ الجَنّةُ .[كنز العمّال : 5885 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : آن كه [از خطر راه و راهزنان ]بترسد شبانه حركت كند و كسى كه شَب رو باشد ، به منزل رسد . بدانيد كه كالاى خدا گرانبهاست ، بدانيد كه كالاى خدا بهشت است .

الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن خافَ أدْلَجَ .[غرر الحكم : 7726 .]
امام على عليه السلام : آن كه بترسد، شبانه راه پيمايد.

عنه عليه السلام : الخَوفُ سِجْنُ النّفْسِ عَن الذُّنوبِ ، و رادِعُها عنِ المَعاصي .[غرر الحكم : 1987 .]
امام على عليه السلام : ترس ، بازداشتگاه نفس از گناهان و جلوگيرنده آن از نا فرمانيهاست .

عنه عليه السلام : نِعْمَ الحاجِزُ عنِ المَعاصي الخَوفُ .[غرر الحكم : 9913 .]
امام على عليه السلام : ترس، بازدارنده خوبى است از گناهان.

عنه عليه السلام : خَفِ اللّه َ خَوفَ مَن شَغَلَ بالفِكْرِ قَلْبَهُ، فإنّ الخَوفَ مَظِنَّةُ الأمْنِ و سِجْنُ النّفْسِ عنِ المَعاصي .[غرر الحكم : 5058 .]
امام على عليه السلام : از خداوند چونان كسى بترس كه دل خويش را با انديشه [درباره خدا ]مشغول داشته است؛ زيرا ترس، جايگاه امن و بازداشتگاه نفس از گناهان است .

عنه عليه السلام : مَن كَثُرَتْ مَخافَتُهُ قَلّتْ آفَتُهُ .[غرر الحكم : 8036 .]
امام على عليه السلام : آن كه ترسش [از خدا] زياد باشد كمتر آسيب بيند .

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ـ في قولهِ تعالى : «و لِمَنْ خافَ مَقامَ ربِّهِ جَنَّتانِ» ـ : مَن عَلِمَ أنّ اللّه َ يَراهُ و يَسْمعُ ما يَقولُ و يَعلَمُ ما يَعمَلُهُ مِن خَيرٍ أو شَرٍّ ، فيَحْجِزُهُ ذلكَ عنِ القَبيحِ مِن الأعْمالِ فذلكَ الّذي خافَ مَقامَ رَبِّهِ ، و نَهى النّفسَ عنِ الهَوى .[الكافي : 2/70/10 .]
امام صادق عليه السلام ـ درباره آيه «و براى آن كه از مقام پروردگار خويش بترسد دو بهشت است» ـ فرمود : كسى كه بداند خداوند او را مى بيند و گفته هايش را مى شنود و هر كار خوب و بدى بكند، خدا از آن آگاه است، و بدين سبب از زشت كارى باز ايستد ، او همان كسى است كه از مقام پروردگار خويش ترسيده و نفْس را از هوى و هوس باز داشته است .