مجموعه ایی از احادیث ناب در مورد نماز
شیعه کوئست بزرگترین مرجع سخنرانی های مکتوب علماء و بزرگان
کانال ایتا شیعه کوئست: @shiaquest_net
نماز
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : الصَّلاةُ مِن شرائعِ الدِّينِ ، و فيها مَرضاةُ الرَّبِّ عَزَّ و جلَّ، و هي مِنهاجُ الأنبياءِ .[الخصال : 522/11 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : نماز، از شرايع (احكام) دين است و موجب خشنودى پروردگار عزّ و جلّ و آن راه و روش پيامبران است .
عنه صلى الله عليه و آله : لِيَكُن أكثَرُ هَمِّكَ الصَّلاةَ، فإنَّها رَأسُ الإسلامِ بعدَ الإقرارِ بِالدِّينِ .[بحار الأنوار : 77/127/33 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : بايد بيشترين همّ تو نماز باشد ؛ زيرا نماز ، بعد از پذيرفتن دين ، سرآمد اسلام است .
عنه صلى الله عليه و آله : لِكُلِّ شَيءٍ وَجهٌ، و وَجهُ دِينِكُمُ الصَّلاةُ .[دعائم الإسلام : 1/133 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر چيزى چهره اى دارد و چهره دين شما نماز است .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الصَّلاةُ حِصنٌ مِن سَطَواتِ الشَّيطانِ .[غرر الحكم : 2212 .]
امام على عليه السلام : نماز ، دژى در برابر يورشهاى شيطان است .
عنه عليه السلام : الصَّلاةُ تَستَنزِلُ الرَّحمَةَ .[غرر الحكم : 2214 .]
امام على عليه السلام : نماز، رحمت [الهى ]را فرود مى آورد .
عنه عليه السلام : الصَّلاةُ مِيزانٌ، فَمَن وَفّى استَوفى .[بحار الأنوار : 84/264/66 .]
امام على عليه السلام : نماز، ترازوست ؛ پس ، هر كه [حق آن را ]كامل دهد [حق و پاداش خود را ]كامل دريافت مى كند .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : أحَبُّ الأعمالِ إلى اللّه ِ عَزَّ و جلَّ الصَّلاةُ، و هي آخِرُ وَصايا الأنبياءِ .[كتاب من لا يحضره الفقيه : 1/210/ 638 .]
امام صادق عليه السلام : محبوبترين كارها نزد خداوند عزّ و جلّ ، نماز است و آن آخرين سفارش پيامبران مى باشد .
نماز، نور ديده پيامبر صلى الله عليه و آله
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : جَعَلَ اللّه ُ جَلَّ ثناؤهُ قُرَّةَ عَينِي في الصَّلاةِ، و حَبَّبَ إلَيَّ الصَّـلاةَ كما حَبَّبَ إلى الجائعِ الطَّعامَ، و إلى الظَّمآنِ الماءَ، و إنَّ الجائعَ إذا أكَلَ شَبِعَ، و إنَّ الظَمآنَ إذا شَرِبَ رَوِيَ، و أنا لا أشبَعُ مِن الصَّلاةِ .[مكارم الأخلاق : 2/366/2661 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند، جلّ ثناؤه، نور ديده مرا در نماز قرار داد و نماز را محبوب من گردانيد ، همچنان كه غذا را محبوب گرسنه و آب را محبوب تشنه . [با اين تفاوت كه ]گرسنه هرگاه غذا بخورد سير مى شود و تشنه هرگاه آب بنوشد سيراب مى شود ، اما من از نماز سير نمى شوم .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : كانَ رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله لا يُؤثِرُ على الصَّلاةِ عَشاءً و لا غَيرَهُ، و كانَ إذا دَخَلَ وَقتُها كأنّهُ لا يَعرِفُ أهلاً و لا حَمِيما .[تنبيه الخواطر : 2/78 .]
امام على عليه السلام : رسول خدا صلى الله عليه و آله شام و غير شام را بر نماز مقدّم نمى داشت و چون وقت نماز مى رسيد ، گويى نه خانواده اى مى شناسد و نه رفيق شفيقى .
بحار الأنوار عن عائشةَ : كانَ رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله يُحَدِّثُنا و نُحَدِّثُهُ، فإذا حَضَرَتِ الصَّلاةُ فكأنَّهُ لَم يَعرِفْنا و لَم نَعرِفْهُ .[بحار الأنوار : 84/258/56 .]
بحار الأنوار ـ به نقل از عايشه ـ : رسول خدا صلى الله عليه و آله با ما صحبت مى كرد و ما با ايشان صحبت مى كرديم ، اما همين كه وقت نماز مى رسيد، گويى ما را نمى شناخت و ما او را نمى شناختيم .
نماز، وسيله تقرّب پرهيزگاران به خداست
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إنَ الصَّلاةَ قُربانُ المُؤمِنِ .[كنز العمّال : 18907 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : نماز ، مايه تقرّب مؤمن به خداوند است .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : الصَّلاةُ قُربانُ كُلِّ تَقِيٍّ .[الخصال : 620/10 .]
امام على عليه السلام : نماز ، وسيله تقرّب هر پرهيزگارى به خداوند است .
عنه عليه السلام : الصَّلاةُ أفضَلُ القُربَتَينِ .[غرر الحكم : 1682 .]
امام على عليه السلام : نماز ، بهترين وسيله تقرّب به خداست .
الإمامُ الكاظمُ عليه السلام : صَـلَواتُ النَّوافِلِ قُرُباتُ كُلِّ مؤمِنٍ .[بحار الأنوار : 82/308/6 .]
امام كاظم عليه السلام : نمازهاى نافله ، وسيله تقرّب مؤمنان به خداست .
نماز، بهترين تكليفى است كه وضع شده است
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ـ لَمّا سَـألَهُ أبو ذَرٍّ عنِ الصَّلاةِ ـ : خَيرُ مَوضوعٍ، فَمَن شاءَ أقَلَّ و مَن شاءَ أكثَرَ .[معاني الأخبار : 333/1 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در پاسخ به سؤال ابوذر درباره نماز ـ فرمود : نماز بهترين تكليفى است كه [از جانب خدا] وضع شده است ؛ اينك، هر كه خواهد گو كم [نماز ]بگزارد و هر كه خواهد گو بسيار .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : اُوصِيـكُم بالصَّـلاةِ و حِفظِها، فإنّها خَيرُ العَمَلِ و هِيَ عَمودُ دِينِكُم .[بحار الأنوار : 82/ 209/20 .]
امام على عليه السلام : شما را به نماز و مواظبت بر آن سفارش مى كنم ؛ زيرا كه نماز بهترين عمل است و ستون دين شماست .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إنّ طاعَةَ اللّه ِ خِدمَتُهُ في الأرضِ، فليسَ شَيءٌ مِن خِدمَتِهِ يَعدِلُ الصَّلاةَ .[بحار الأنوار : 82/219/39 .]
امام صادق عليه السلام : اطاعت از خدا، خدمت كردن به او در روى زمين است و هيچ خدمتى به او، با نماز برابرى نمى كند
بعد از شناخت خدا، نماز برترين اعمال است
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ـ لَمّا سُئلَ عن أفضَلِ الأعمالِ بعدَ المَعرِفَةِ ـ : ما مِن شَيءٍ بعدَ المَعرِفَةِ يَعدِلُ هذهِ الصَّلاةَ .[الأمالي للطوسي : 694/1478 .]
امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ به سؤال از بهترين اعمال بعد از معرفت [خدا ] ـ فرمود : بعد از معرفت ، هيچ چيزى با اين نماز برابرى نمى كند .
عنه عليه السلام ـ لَمّا سُئلَ عن أفضَلِ الأعمالِ و أحَبِّها إلى اللّه ِ ـ : ما أعلَمُ شَيئا بعدَ المَعرِفَةِ أفضَلَ مِن هذِهِ الصَّلاةِ، أ لا تَرى أنّ العَبدَ الصالِحَ عيسَى بنَ مريمَ قالَ : «وَ أوْصانِي بِالصَّلاةِ» .[مريم : 31 .]؟! .[الكافي : 3/264/1 .]
امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ به سؤال از برترين اعمال و محبوبترينِ آنها نزد خداوند ـ فرمود : بعد از معرفت [خدا ]چيزى برتر از اين نماز نمى شناسم . مگر نمى بينى كه بنده صالح ، عيسى بن مريم ، گفت : «و [خدا] مرا به نماز سفارش كرد » ؟!
نماز، ستون دين است
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : مَثَلُ الصَّلاةِ مَثَلُ عَمودِ الفُسطاطِ ؛ إذا ثَبَتَ العَمودُ نَفَعَتِ الأطنابُ و الأوتادُ و الغِشاءُ، و إذا انكَسَرَ العَمودُ لم يَنفَعْ طُنُبٌ و لا وَتِدٌ و لا غِشاءٌ .[الكافي : 3/ 266/9 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : مَثَل نماز، مَثَل ستون خيمه است ؛ اگر ستون محكم باشد، طنابها و ميخها و چادر كارآيى دارند ، امّا اگر ستون بشكند، نه طنابى به كار مى آيد و نه ميخى و نه چادرى .
عنه صلى الله عليه و آله : الصَّلاةُ عِمادُ الدِّينِ .[كنز العمّال : 18889 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : نماز ، ستون دين است .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : اللّه َ اللّه َ في الصَّلاةِ؛ فإنّها عَمودُ دِينِكُم .[نهج البلاغة: الكتاب47.]
امام على عليه السلام : خدا را ، خدا را ، به نماز اهميت دهيد ؛ زيرا نماز ستون دين شماست .
الإمامُ الباقرُ عليه السلام : الصَّلاةُ عَمودُ الدِّينِ، مَثَلُها كَمَثَلِ عَمودِ الفُسطاطِ؛ إذا ثَبَتَ العَمودُ يَثبُتُ الأوتادُ و الأطنابُ، و إذا مالَ العَمودُ و انكَسَرَ لَم يَثبُتْ وَتِدٌ و لا طُنُبٌ .[المحاسن : 1/116/117 .]
امام باقر عليه السلام : نماز ستون دين است ، مَثَل آن مَثَل تيرك خيمه است، اگر تيرك محكم باشد ميخها و طنابها محكم مى مانند و اگر تيرك كج شود و بشكند ، نه ميخى استوار مى ماند و نه طنابى .
لقمان عليه السلام ـ لابنِهِ و هو يَعِظُهُ ـ : يا بُنَيَّ أقِمِ الصَّلاةَ، فإنّما مَثَلُها فِي دِينِ اللّه ِ كَمَثَلِ عَمودِ فُسطاطٍ؛ فإنَّ العَمودَ إذا استَقامَ نَفَعَتِ الأطنابُ و الأوتادُ و الظِّلالُ، و إن لَم يَستَقِمْ لم يَنفَعْ وَتِدٌ و لا طُنُبٌ و لا ظِلالٌ .[بحار الأنوار : 82/227/51 .]
لقمان عليه السلام ـ در اندرز به فرزند خود ـ فرمود : فرزندم! نماز را بر پاى دار، كه [جايگاه ]آن در دين خدا ، همانند تيرك خيمه است ؛ اگر تيرك استوار باشد طنابها و ميخها و پرده خيمه كار آمدند و اگر تيرك استوار نباشد، نه ميخ فايده دارد، نه طناب و نه پرده خيمه .
نماز از كار زشت و ناپسند باز مى دارد
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : مَن لم تَنهَهُ صلاتُهُ عنِ الفَحشاءِ و المُنكَرِ لَم يَزدَدْ مِنَ اللّه ِ إلاّ بُعدا .[كنز العمّال : 20083 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه نمازش او را از كار زشت و ناپسند باز ندارد ، جز بر دورى او از خدا افزوده نشود .
عنه صلى الله عليه و آله : لا صَلاةَ لِمَن لم يُطِعِ الصَّلاةَ، و طاعَةُ الصَّلاةِ أن تَنهى عنِ الفَحشاءِ و المُنكَرِ .[بحار الأنوار : 82/198 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : كسى كه از نماز فرمان نبرد نماز نخوانده است و فرمان بردن از نماز باز ايستادن از كار زشت و ناپسند است.
بحار الأنوار : روي عن رسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ـ في رجُلٍ يُصَلِّي مَعهُ و يَرتَكِبُ الفَواحِشَ ـ : إنّ صلاتَهُ تَنهاهُ يَوما ما، فلَم يَلبَث أن تابَ .[بحار الأنوار : 82/198 .]
بحار الأنوار : روايت شده پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ درباره مردى كه با ايشان نماز مى خواند و در عين حال مرتكب كارهاى زشت مى شد ـ فرمود : نمازش ، روزى او را از زشت كارى باز خواهد داشت . ديرى نگذشت كه آن مرد توبه كرد .
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ـ في رجُلٍ يُصَلِّي بِالنهارِ و يَسرِقُ بالليلِ ـ : إنَّ صلاتَهُ لَتَردَعُهُ .[بحار الأنوار : 82/198 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ درباره مردى كه روز، نماز مى خواند و شب دزدى مى كرد ـ فرمود : نمازش حتما او را از اين كار باز خواهد داشت .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : اِعلَمْ أنَّ الصَّلاةَ حُجزَةُ اللّه ِ في الأرضِ، فَمَن أحَبَّ أن يَعلَمَ ما أدرَكَ مِن نَفعِ صَلاتِهِ، فَلْيَنظُرْ : فإن كانَت حَجَزَتهُ عنِ الفَواحِشِ و المُنكَرِ فإنّما أدرَكَ مِن نَفعِها بقَدرِ ما احتَجَزَ .[معاني الأخبار : 237/1 .]
امام صادق عليه السلام : بدان كه نماز عامل بازدارنده [از سوى] خدا در زمين است ؛ پس هر كه دوست دارد بداند كه از نمازش چه سودى برده است، بنگرد كه اگر نماز او را از كارهاى زشت و ناپسند باز داشته است ، به اندازه اى كه باز ايستاده، از نماز بهره برده است .
نماز، گناهان پيش از خود را مى پوشاند
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إذا قُمتَ إلى الصَّلاةِ و تَوَجَّهتَ و قَرَأتَ اُمَّ الكِتابِ و ما تَيَسَّرَ مِن السُّوَرِ، ثُمّ رَكَعتَ فَأتمَمتَ رُكوعَها و سُجودَها، و تَشَهَّدتَ و سَلَّمتَ، غُفِرَ لكَ كُلُّ ذَنبٍ فيما بينَكَ و بينَ الصَّلاةِ التي قَدَّمتَها إلى الصَّلاةِ المُؤَخَّرَةِ .[بحار الأنوار : 82/205/6 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هرگاه به نماز ايستادى و توجّه پيدا كردى و امّ الكتاب (سوره فاتحه) را با هر سوره ديگرى كه برايت ميسّر است ، خواندى سپس ركوع رفتى و ركوعش را كامل به جا آوردى و به سجده رفتى و تشهّد گفتى و سلام دادى ، تمام گناهانى كه از نماز قبل تا اين نماز مرتكب شده اى، آمرزيده مى شود .
عنه صلى الله عليه و آله ـ لأصحابِهِ لَمّا أخَذَ غُصنا مِن شَجرَةٍ كانوا في ظِلِّهِا فَنَفَضَهُ فَتَساقَطَ وَرَقُهُ و أخبَرَهُم عَمّا صَنَعَ ـ : إنّ العَبدَ المُسلِمَ إذا قامَ إلى الصَّلاةِ تَحاتَّتْ عَنهُ خَطاياهُ كما تَحاتَت وَرَقُ هذهِ الشَّجرَةِ .[بحار الأنوار : 82/236/66 و ج 84/261/59 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ وقتى با اصحاب خود در سايه درختى نشسته بود ، شاخه اى گرفت و تكان داد و برگى افتاد ، در بيان علّت اين كار خود براى اصحابش ـ فرمود : هرگاه بنده مسلمان به نماز ايستد ، گناهانش فرو مى ريزد، همچنان كه برگ اين درخت فرو ريخت .
عنه صلى الله عليه و آله : إذا قامَ العَبدُ إلى الصَّلاةِ فكانَ هَواهُ و قَلبُهُ إلى اللّه ِ تعالى انصَرَفَ كَيَوم ولدته أُمُّهُ .[ثواب الأعمال: 67/1 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هرگاه بنده به نماز ايستد و فكر و دلش متوجّه خداوند متعال باشد ، چون نماز را تمام كند همچون روزى باشد كه از مادر متولد شده است .
عنه صلى الله عليه و آله : تَحتَرِقُونَ فإذا صَلَّيتُمُ الفَجرَ غَسَلَتها، ثُمّ تَحتَرِقُونَ تَحتَرِقُونَ فإذا صَلَّيتُمُ الظُّهرَ غَسَلَتها، ثُمّ تَحترِقُونَ تَحتَرِقُونَ فإذا صَلَّيتُمُ العَصرَ غَسَلَتها، ثُمّ تَحتَرِقُونَ تَحتَرِقونَ فإذا صَلَّيتُمُ المَغرِبَ غَسَلَتها، ثُمّ تَحتَرِقُونَ تحتَرِقُونَ فإذا صَلَّيتُمُ العِشاءَ غَسَلَتها، ثُمّ تَنامُونَ فلا يُكتَبُ علَيكُم حَتّى تَغتَسِلُوا .[بحار الأنوار : 82/223/46 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : شما [از آتش گناه ]مى سوزيد ، اما چون نماز صبح را خوانديد، آن را مى شويد ؛ بار ديگر مى سوزيد و مى سوزيد ، و چون نماز ظهر را گزارديد، آن را مى شويد و باز مى سوزيد و مى سوزيد ، و چون نماز عصر را خوانديد آن را مى شويد ، بار ديگر مى سوزيد و مى سوزيد ، و چون نماز مغرب را گزارديد آن را مى شويد . سپس مى سوزيد و مى سوزيد ، و چون نماز عشا را خوانديد آن را مى شويد ، سپس مى خوابيد و بر شما گناهى نوشته نشود، تا آن كه [روز ديگر به همين ترتيب ]خود را بشوييد .
عنه صلى الله عليه و آله : سَمِعتُ مُنادِيا عندَ حَضرةِ كُلِّ صَلاةٍ فيقولُ : يا بَني آدَمَ ، قُومُوا فَأطفِئُوا عَنكُم ما أوقَدتُمُوهُ على أنفسِكُم، فَيَقُومُونَ فَيَتَطَهَّرُونَ فَتَسقُطُ خَطاياهُم مِن أعيُنِهِم، و يُصَلُّونَ فَيُغفَرُ لَهُم ما بينَهُما، ثُمّ تُوقِدُونَ فيما بينَ ذلكَ، فإذا كانَ عندَ صلاةِ الاُولى نادى : يا بَني آدَمَ ، قُومُوا فَأطفِئُوا ما أوقَدتُم على أنفُسِكُم، فَيَقومُونَ فيَتَطَهَّرُونَ و يُصَلُّونَ فَيُغفَرُ لَهُم ما بينَهما، فإذا حَضَرَتِ العَصرُ فمِثلُ ذلكَ، فإذا حَضَرَتِ المَغرِبُ فمِثلُ ذلكَ، فإذا حَضَرَتِ العَتَمَةُ فمِثلُ ذلكَ، فَيَنامُونَ و قد غُفِرَ لَهُم .[بحار الأنوار : 82/224/46 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هنگام فرا رسيدن [وقت ]هر نمازى شنيدم آواز دهنده اى مى گويد : اى فرزندان آدم! برخيزيد و آتشى را كه بر جان خود افروخته ايد خاموش كنيد. پس مردمان بر مى خيزند و طهارت مى گيرند و با اين كار گناهانشان از چشمانشان مى ريزد و نماز را مى خوانند و هر چه گناه در فاصله ميان دو نماز كرده اند، بخشوده مى شود . سپس بار ديگر آتش گناه را بر جان خود مى افروزند ، و چون وقت نماز ظهر رسد، آن منادى فرياد زند : اى آدميان! برخيزيد و آتشى را كه بر جان خود زده ايد خاموش گردانيد؛ پس برخيزند و طهارت گيرند و نماز بگزارند و گناهانى كه در فاصله دو نماز كرده اند، آمرزيده شود . نماز عصر كه فرا رسد نيز به همين ترتيب عمل شود . هنگام نماز مغرب كه رسد نيز به همين ترتيب و نماز عشا كه رسد، باز به همين سان عمل شود . سپس در حالى به خواب روند كه آمرزيده شده اند .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : سَمِعتُ رسولَ اللّه ِ يقولُ : أرجى آيَةٍ في كتابِ اللّه ِ «و أقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ و زُلَفا مِنَ اللَّيلِ» .[هود : 114 .] و قالَ : يا عَلِيُّ، و الذي بَعَثَني بالحَقِّ بَشيرا و نَذيرا إنّ أحَدَكُم لَيَقُومُ مِن وضوئهِ فَتَساقَطُ عَن جوارحِهِ الذُّنوبُ، فإذا استَقبَلَ اللّه َ بوَجهِهِ و قَلبِهِ لم يَنفَتِلْ و علَيهِ مِن ذُنوبِهِ شَيءٌ كما وَلَدَتهُ اُمُّهُ، فإن أصابَ شيئا بينَ الصَّلاتَينِ كانَ لَهُ مِثلُ ذلكَ، حتّى عَدَّ الصَّلَوَاتِ الخَمسَ
ثُمّ قالَ : يا عليُّ، إنّما مَنزِلَةُ الصَّلواتِ الخَمسِ لاُمَّتي كَنَهرٍ جارٍ على بابِ أحَدِكُم، فَما يَظُنُّ أحَدُكم لَو كانَ في جَسَدِهِ دَرَنٌ ثُمّ اغتَسَلَ في ذلكَ النَّهَرِ خَمسَ مَرّات، أ كانَ يَبقى في جَسدِهِ دَرَنٌ ؟ فكذلكَ و اللّه ِ الصَّلواتُ الخَمسُ لاُمَّتي .[مجمع البيان : 5/308 .]
امام على عليه السلام : از رسول خدا شنيدم كه مى فرمايد : اميد بخش ترين آيه در كتاب خدا اين است :«و در دو سوى روز و پاسى از شب نماز بگزار» و فرمود : اى على! سوگند به آن كه مرا به حق، نويد دهنده و بيم دهنده فرستاد ، هر يك از شما كه براى وضو برخيزد، گناهان از اعضاى او فرو مى ريزد و چون با چهره و دل خود به خدا روى كند ، هنوز نماز را به پايان نبرده، تمام گناهانش پاك شود، همچون روزى كه از مادر متولد شده است و گناهانى كه در فاصله دو نماز كرده نيز پاك گردد. حضرت به همين ترتيب نمازهاى پنجگانه را بر شمرد . سپس فرمود: اى على! نمازهاى پنجگانه براى امّت من، به منزله جوى آبى است كه جلو خانه هر يك از شما جريان دارد . اگر كسى از شما بدنش كثيف باشد و خود را روزى پنج بار در آن جوى بشويد، آيا كثافت و چركى در بدنش باقى مى ماند؟ به خدا سوگند كه نمازهاى پنجگانه نيز براى امّت من ، چنين حكمى دارند .
عنه عليه السلام : مَن أتَى الصَّلاةَ عارِفا بِحَقِّها غُفِرَ لَهُ .[الخصال : 628/10 .]
امام على عليه السلام : هر كه نماز را با معرفت به حقّ آن به جاى آورد ، آمرزيده است .
عنه عليه السلام ـ في وصيَّتِهِ بِالصَّلاةِ ـ : و إنّها لَتَحُتُّ الذُّنوبَ حَتَّ الوَرَقِ، و تُطلِقُها إطلاقَ الرِّبَقِ، و شَبَّهَها رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله بِالحَمَّةِ تَكونُ على بابِ الرَّجُلِ فهُو يَغتَسِلُ مِنها فِي اليَومِ و اللَّيلةِ خَمسَ مَرّاتٍ، فما عَسى أن يَبقى علَيهِ مِنَ الدَّرَنِ؟! .[نهج البلاغة : الخطبة 199، شرح نهج البلاغة :10/202، انظر تمام الخطبة.]
امام على عليه السلام ـ در سفارشى كه درباره نماز مى كند ـ فرمود : نماز گناهان را فرو مى ريزد ، همچون ريزش برگ از درختان، و [قلاده ]آنها را از گردنِ بندگان باز مى كند، همچون باز كردن رسن از گردن چهار پايان . رسول خدا صلى الله عليه و آله نماز را به چشمه آب گرمى تشبيه فرمود كه جلو در خانه مردى باشد و شبانه روزى پنج مرتبه خود را در آن بشويد . آيا بر بدن چنين كسى چرك و كثافتى باقى خواهد ماند؟!
عنه عليه السلام : الصَّلواتُ الخَمسُ كفّارةٌ لِما بينَهُنَّ ما اجتَنَبتَ مِن الكبائرِ، و هِي التي قالَ اللّه ُ : «إنَّ الحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ» .[هود : 114 .] .[دعائم الإسلام: 1/135 .]
امام على عليه السلام : نمازهاى پنجگانه ، گناهانى را كه در فاصله آنها مرتكب شوى، به شرط آن كه از گناهان كبيره دورى كنى ، مى پوشاند و همين نمازهاست كه خداوند فرموده است : «همانا خوبيها بديها را از بين مى برد» .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لَو كانَ على بابِ أحَدِكم نَهرٌ فاغتَسَلَ مِنهُ كُلَّ يَومٍ خَمسَ مرّاتٍ هَل كانَ يَبقى على جَسَدِهِ مِن الدَّرَنِ شَيءٌ ؟ إنّما مَثَلُ الصَّلاةِ مَثَلُ النَّهرِ الذي يُنقِي، كُلَّما صَلّى صلاةً كان كَفَّارَةً لِذُنوبِهِ إلاّ ذَنبٌ أخرَجَهُ مِن الإيمانِ مُقيمٌ علَيهِ .[بحار الأنوار : 82/236/66 .]
امام صادق عليه السلام : اگر جلو در خانه يكى از شما جوى آبى باشد و روزى پنج بار خود را در آن بشويد آيا چرك و كثافتى بر تن او باقى مى ماند؟ حكايت نماز نيز حكايت جوى آبى است كه تميز و پاكيزه مى كند ؛ هر نمازى كه [آدمى ]بخواند گناهانش را پاك مى كند مگر گناهى كه او را از ايمان به دَر برد و بر آن اصرار ورزد .
عنه عليه السلام : مَن صَلّى رَكعَتَينِ يَعلَمُ ما يَقولُ فيهِما انصَرَفَ و ليسَ بينَهُ و بينَ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ ذَنبٌ إلاّ غَفَرَهُ لَهُ .[ثواب الأعمال : 67/1 .]
امام صادق عليه السلام : هر كه دو ركعت نماز بگزارد و بداند كه در آن دو ركعت چه مى گويد ، در حالى نماز را تمام كنند كه هر چه گناه ميان او و خداوند عزّ و جلّ بوده است آمرزيده شده باشد .
نماز، نخستين چيزى است كه روز قيامت از آن سؤال مى شود
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : حافِظُوا على الصَّلواتِ الخَمسِ؛ فإنَّ اللّه َ تباركَ و تعالى إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ يَدعُو بِالعَبدِ، فأوَّلُ شَيءٍ يَسألُ عَنهُ الصَّلاةُ، فإن جاءَ بها تامّا و إلاّ زُخَّ في النارِ .[بحار الأنوار : 10/369/22 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : بر نمازهاى پنجگانه مواظبت كنيد ؛ زيرا، چون روز قيامت شود خداوند تبارك و تعالى بنده را صدا مى زند و از نخستين چيزى كه مى پرسد، نماز است ؛ اگر آن را كامل آورده باشد كه هيچ، و گر نه در آتش افكنده مى شود .
عنه صلى الله عليه و آله : أوَّلُ ما يُنظَرُ في عَمَلِ العَبدِ في يَومِ القِيامَةِ في صَلاتِهِ، فإن قُبِلَت نُظِرَ في غَيرِها، و إن لَم تُقبَلْ لَم يُنظَرْ في عَمَلِهِ بشيءٍ .[بحار الأنوار : 82/227/53 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در روز قيامت نخستين عملِ آدمى كه به آن رسيدگى مى شود ، نماز است ؛ اگر پذيرفته شد، به ساير اعمال رسيدگى مى شود و اگر پذيرفته نشد، به هيچ يك از اعمال ديگر او رسيدگى نمى شود .
عنه صلى الله عليه و آله : إنّ عَمودَ الدِّينِ الصَّلاةُ، و هِي أوَّلُ ما يُنظَرُ فيهِ مِن عَمَلِ ابنِ آدَمَ، فإن صَحَّت نُظِرَ في عَمَلِهِ، و إن لَم تَصِحَّ لَم يُنظَرْ في بَقِيَّةِ عَمَلِهِ .[بحار الأنوار : 82/227/54 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : ستون دين نماز است و نماز ، نخستين عمل فرزند آدم است كه به آن رسيدگى مى شود ؛ اگر درست بود به ديگر اعمالش رسيدگى مى شود و اگر درست نبود ساير اعمالش هم رسيدگى نمى شود .
الإمامُ الباقرُ عليه السلام : إنّ أوَّلَ ما يُحاسَبُ بهِ العَبدُ الصَّلاةُ ، فإن قُبِلَت قُبِلَ ما سِواها .[الكافي : 3/268/4 .]
امام باقر عليه السلام : نخستين چيزى كه بنده براى آن حسابرسى مى شود نماز است ؛ اگر پذيرفته شد ساير اعمالش هم پذيرفته مى شود .
حكمتِ نماز
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : جاءَني جَبرَئيلُ فقالَ لي: يا أحمدُ ، الإسلامُ عَشرَةُ أسهُمٍ و قد خابَ مَن لا سَهمَ لَهُ فيها، أوَّلُها : شَهادَةُ أن لا إلهَ إلاّ اللّه ُ و هِي الكَلِمَةُ، و الثانية : الصَّلاةُ و هي الطُّهرُ••• .[علل الشرائع : 249/5 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : جبرئيل نزد من آمد و گفت : اى احمد! اسلام ده سهم است و هر كه يكى از اين سهم ها را نداشته باشد، ناكام باشد . نخستين اين سهم ها، شهادت دادن به يگانگى خداوند است، كه آن كلمه [ ،كلمه توحيد يا كلمه طيبه ] است و دومين آنها نماز است كه [سبب ]پاكى است••• .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : عِبادَ اللّه ، إنّ أفضَلَ ما تَوَسَّلَ بهِ المُتَوَسِّلُونَ إلى اللّه ِ جَلَّ ذِكرُهُ : الإيمانُ بِاللّه ِ و بِرُسُلِهِ و ما جاءَت به مِن عندِ اللّه ِ، ••• و إقامَةُ الصَّلاةِ فإنّها المِلَّةُ .[تحف العقول : 149 .]
امام على عليه السلام : بندگان خدا! براستى كه بهترين وسيله اى كه متوسّلان به خداوند، جلّ ذِكره، بدان توسّل مى جويند ، ايمان به خداست و به فرستادگان او و بدانچه از نزد خدا آورده اند ••• و بر پا داشتن نماز ؛ زيرا كه نماز ، آئين است .
عنه عليه السلام : فَرَضَ اللّه ُ الإيمانَ تَطهيرا مِن الشِّركِ، و الصَّلاةَ تَنزيها عنِ الكِبرِ .[نهج البلاغة : الحكمة 252 .]
امام على عليه السلام : خداوند ايمان را براى پاك كردن [مردم ]از آلودگىِ شرك واجب گردانيد و نماز را براى دور كردن آنها از كبر .
فاطمةُ الزَّهراءُ عليها السلام : فَرَضَ اللّه ُ الصَّلاةَ تَنزِيها مِن الكِبرِ .[بحار الأنوار : 82/209/19 .]
فاطمه زهرا عليها السلام : خداوند نماز را به منظور دور كردن [انسان] از كِبر واجب فرمود .
الإمامُ الباقرُ عليه السلام : الصَّلاةُ تَثبِيتٌ لِلإخلاصِ و تَنزِيهٌ عنِ الكِبرِ .[الأمالي للطوسي : 296/582 .]
امام باقر عليه السلام : نماز موجب تثبيت اخلاص و دورى از كِبر است .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ـ لَمّا سُئلَ عن عِلَّةِ الصَّلاةِ و فيها مَشغَلَةٌ للناسِ عَن حوائجِهم و مَتعَبَةٌ لَهُم في أبدانِهِم ـ : فيها عِلَلٌ؛ و ذلكَ أنَّ الناسَ لَو تُرِكُوا بغَيرِ تَنبيهٍ و لا تَذَكُّرٍ للنبِيِّ صلى الله عليه و آله بأكثَرَ مِنَ الخَبَرِ الأوَّلِ و بَقاءِ الكِتابِ في أيدِيهم فَقَط لكانُوا على ما كانَ علَيهِ الأوَّلُونَ؛ فإنّهُم قد كانُوا اتَّخَذُوا دِينا و وَضَعُوا كُتُبا و دَعَوا اُناسا إلى ما هُم علَيهِ و قَتَلُوهم على ذلكَ، فَدَرَسَ أمرُهُم و ذَهَبَ حينَ ذَهَبُوا، و أرادَ اللّه ُ تبارك و تعالى أن لا يُنسِيَهُم أمرَ محمّدٍ صلى الله عليه و آله فَفَرَضَ علَيهِمُ الصَّلاةَ يَذكُرُونَهُ في كُلِّ يَومٍ خَمسَ مَرّاتٍ يُنادُونَ بِاسمِهِ و تَعَبَّدُوا بِالصَّلاةِ و ذِكرِ اللّه ِ لِكَيلا يَغفُلُوا عَنهُ و يَنسَوهُ فَيَندَرِسَ ذِكرُهُ .[علل الشرائع : 317/1 .]
امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ به اين سؤال كه چرا نماز ، با آن كه مردم را از كار و رسيدن به مشكلات و نيازهايشان باز مى دارد و باعث زحمت و رنج جسمى آنهاست، واجب گرديد ـ فرمود : چون اگر فقط به آمدنِ دين و وجود كتاب (قرآن) در ميان مردم اكتفا مى شد و عاملى نمى بود كه ياد و خاطره پيامبر را در ميانشان نگه دارد ، به همان سرنوشت پيروان اديان پيشين دچار مى شدند. آنها نيز براى خود دينى و كتابى داشتند و عدّه اى را به سوى آيين خود فرا خواندند و در راه آن با آنان جنگيدند، اما با رفتن آن ها، دين و آيينشان هم كهنه شد و از بين رفت. خداوند تبارك و تعالى چنين خواست كه مسلمانان نام و ياد محمّد صلى الله عليه و آله و دين او را از ياد نبرند ؛ از اين رو، نماز را بر ايشان واجب فرمود ، تا روزى پنج مرتبه به ياد او باشند و نامش را به زبان آورند و آنان با نماز و ياد خدا سر بندگى فرود آورند، تا مبادا از ياد خدا غافل شوند و فراموشش كنند و در نتيجه ياد و نامش محو شود .
الإمامُ الرِّضا عليه السلام ـ فيما كَتَبَ عن عِلَّةِ الصَّلاةِ ـ : أنّها إقرارٌ بِالرُّبُوبِيَّةِ للّه ِ عَزَّ و جلَّ و خَلعُ الأندادِ، و قِيامٌ بينَ يَدَيِ الجَبّارِ جَلَّ جَلالُهُ بِالذُّلِّ و المَسكَنَةِ و الخُضوعِ و الاعتِرافِ، و الطَّلَبِ لِلإقالَةِ مِن سالِفِ الذُّنوبِ، و وَضعُ الوَجهِ على الأرضِ كُلَّ يَومٍ خَمسَ مَرّاتٍ إعظاما للّه ِ عَزَّ و جلَّ، و أن يَكونَ ذاكِرا غَيرَ ناسٍ و لا بَطِرٍ، و يكونَ خاشِعا مُتَذَلِّلاً راغِبا طالِبا للزِّيادَةِ في الدِّينِ و الدُّنيا، مَع ما فيهِ مِن الانزِجارِ و المُداوَمَةِ على ذِكرِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ بالليلِ و النَّهارِ؛ لِئَلاّ يَنسَى العَبدُ سَيِّدَهُ و مُدَبِّرَهُ و خالِقَهُ فَيَبطَرَ و يَطغى، و يَكونَ في ذِكرِهِ لِرَبِّهِ و قِيامِهِ بينَ يَدَيهِ زاجِرا لَهُ عَنِ المَعاصِي و مانِعا من أنواعِ الفَسادِ .[علل الشرائع : 317/2 .]
امام رضا عليه السلام ـ در بيان علّت نماز ـ نوشت : نماز، اقرار به ربوبيّت خداوند عزّ و جلّ است و نفى شريك از او و ايستادن در برابر خداوند جبّار، جلّ جلاله، با خوارى و مسكنت و خضوع و اعتراف [به عظمت او ]و طلب بخشش گناهانِ گذشته، و روزى پنج بار پيشانى بر خاك نهادن براى تعظيم خداوند عزّ و جلّ . نماز موجب مى شود كه بنده به ياد خدا باشد و او را فراموش نكند و به ناسپاسى و گردنكشى دچار نشود و خاشع و فروتن باشد و راغب و طالبِ زيادتى در دين و دنيا باشد . علاوه بر اينها ، نماز موجب مى شود كه انسان از گناه باز ايستد و شب و روز پيوسته به ياد خداوند عزّ و جلّ باشد، تا اين كه مبادا انسان، سَروَر و مدبّر و آفريننده خويش را فراموش كند و بر اثر آن، به گردنكشى و طغيان و نافرمانى روى آورد . ياد كردن بنده از خداوندگارش و ايستادنش در آستان او، وى را از معاصى باز مى دارد و از هر گونه فساد جلوگيرى مى كند .
منزلت نمازگزار
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : ما مِن مُؤمِنٍ يَقومُ إلى الصَّلاةِ إلاّ تَناثَرَ علَيهِ البِرُّ ما بينَهُ و بينَ العَرشِ، و وُكِّلَ بهِ مَلَكٌ يُنادِي : يا بنَ آدمَ ، لو تَعلَمُ ما لَكَ في صلاتِكَ و مَن تُناجِي ما سَئِمتَ و ما التَفَتَّ .[بحار الأنوار : 82/234/58 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هيچ مؤمنى نيست كه به نماز ايستد ، مگر آن كه در فاصله بين او تا عرش، نيكى بر او فرو ريزد و فرشته اى بر وى گماشته شود كه آواز دهد : اى فرزند آدم! اگر بدانى از نمازت چه بهره اى مى برى و با چه كسى راز و نياز مى كنى ، هرگز خسته و روي گردان نمى شدى .
عنه صلى الله عليه و آله : ما دُمتَ في الصَّلاةِ فإنَّكَ تَقرَعُ بابَ المَلِكِ الجَبّارِ، و مَن يُكثِرْ قَرعَ بابِ المَلِكِ يُفتَحْ لَهُ .[مكارم الأخلاق : 2/366/2661 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : تا زمانى كه در نماز هستى دَرِ خانه پادشاهى مقتدر را مى كوبى و هر كه دَرِ خانه پادشاه را بسيار بكوبد ، سرانجام آن در به رويش باز مى شود .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : إذا قامَ الرجُلُ إلى الصَّلاةِ أقبَلَ إبليسُ يَنظُرُ إلَيهِ حَسدا ، لِما يَرى مِن رَحمَةِ اللّه ِ التي تَغشاهُ .[الخصال : 632/10 .]
امام على عليه السلام : هرگاه آدمى به نماز ايستد، ابليس از اين كه مى بيند رحمت خدا او را فرو پوشانده است حسودانه به وى مى نگرد .
عنه عليه السلام : إنّ الإنسانَ إذا كانَ في الصَّلاةِ فإنّ جَسَدَهُ و ثيابَه و كُلَّ شَيءٍ حَولَهُ يُسَبِّحُ .[علل الشرائع : 336/2 .]
امام على عليه السلام : انسان هرگاه در نماز باشد ، بدن و جامه او، و هر آنچه پيرامونش مى باشد، تسبيح مى گويند .
عنه عليه السلام : لَو يَعلَمُ المُصَلِّي ما يَغشاهُ مِن جَلالِ اللّه ِ ما سَرَّهُ أن يَرفَعَ رَأسَهُ مِن سُجودِهِ .[الخصال : 632/10 .]
امام على عليه السلام : اگر نمازگزار بداند كه چه هاله اى از جلال خدا او را فرو مى پوشاند، هرگز دوست ندارد كه سر خود را از سجده اش بر دارد .
عنه عليه السلام : للمُصَلِّي ثلاثُ خِصالٍ : مَلائكةٌ حافُّونَ .[في المصدر : «حافّينَ» .]بِهِ مِن قَدَمَيهِ إلى أعنانِ السَّماءِ، و البِرُّ يَنتَثِرُ علَيهِ مِن رَأسِهِ إلى قَدَمِهِ، و مَلَكٌ عَن يَمينِهِ و عَن يَسارِهِ، فإنِ التَفَتَ قالَ الربُّ تباركَ و تعالى : إلى خَيرٍ مِنّي تَلتَفِتُ يا بنَ آدَمَ ؟! لو يَعلَمُ المُصَلِّي مَن يُناجِي ما انفَتَلَ .[المحاسن : 1/122/131 .]
امام على عليه السلام : نمازگزار را سه بهره باشد : فرشتگان از زير پايش تا اوج آسمان او را در ميان گيرند ، نيكى از سر تا پايش را فراگيرد، و فرشته اى در طرف راست و چپ او قرار گيرد . پس هرگاه روى گرداند، پروردگار تبارك و تعالى فرمايد : اى فرزند آدم! آيا به كسى بهتر از من روى كرده اى؟ اگر نمازگزار مى دانست كه با چه كسى راز و نياز مى كند، هرگز آن را نمى گسست .
الإمامُ الباقرُ عليه السلام : إذا اسـتَقبَلَ المُصَلِّي القِبلَةَ استَقبَلَ الرَّحمنَ بِوَجهِهِ لا إلهَ غَيرُهُ .[بحار الأنوار : 82/219/37 .]
امام باقر عليه السلام : هرگاه نمازگزار رو به قبله مى كند ، خداى رحمان، كه معبودى جز او نيست ، به او رو مى كند .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لِلمُصَـلِّي ثلاثُ خِصالٍ : إذا قامَ في صلاتِهِ يَتَناثَرُ علَيهِ البِرُّ مِن أعنانِ السَّماءِ إلى مَفرِقِ رَأسِهِ، و تَحُفُّ بهِ المَلائكةُ مِن تَحتِ قَدَمَيهِ إلى أعنانِ السَّماءِ، و مَلَكٌ يُنادِي : أيّها المُصَلِّي ، لَو تَعلَمُ مَن تُناجِي ما انفَتَلتَ .[ثواب الأعمال : 57/3 .]
امام صادق عليه السلام : نمازگزار را سه فايده نصيب شود : هرگاه به نماز بايستد، از اوج آسمان تا فرقِ سرش، بر او نيكى فرو ريزد و از زير پايش تا اوج آسمان، فرشتگان او را در ميان گيرند و فرشته اى ندا دهد : اى نمازگزار! اگر بدانى با چه كسى راز و نياز مى كنى، هرگز راز و نيازت را نخواهى گسست.
قوانين نماز
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لِلصَّلاةِ أربَعةُ آلافِ حدٍّ .[الكافي : 3/272/6 .]
امام صادق عليه السلام : نماز، چهار هزار قانون [و حكم ]دارد .
عنه عليه السلام : لِلصَّلاةِ أربَعةُ آلافِ حَدٍّ لَستَ تُؤاخَذُ بها .[بحار الأنوار : 84/250/45 .]
امام صادق عليه السلام : نماز، چهار هزار قانون دارد كه تو نسبت به آنها مؤاخذه نمى شوى .
كتاب من لا يحضره الفقيه عن حمّادِ بنِ عيسى : قالَ لي أبو عبدِ اللّه ِ عليه السلام يَوما : تُحسِنُ أن تُصَلِّيَ يا حمّادُ؟ ••• قُم فَصَلِّ ، قالَ : فَقُمتُ بينَ يَدَيهِ مُتَوَجِّها إلى القِبلَةِ فاستَفتَحْتُ الصَّلاةَ و رَكَعتُ و سَجَدتُ، فقالَ : يا حمّادُ ، لا تُحسِنُ أن تُصَلِّيَ ؟! ما أقبَحَ بالرجُلِ أن تَأتِيَ علَيهِ سِتّونَ سَنَةً أو سَبعونَ سَنَةً فما يُقِيمُ صَلاةً واحِدَةً بِحُدُودِها تامَّةً ؟! .[كتاب من لا يحضره الفقيه : 1/300/ 915 .]
كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از حمّاد بن عيسى ـ : امام صادق عليه السلام به من فرمود : اى حمّاد! مى توانى خوب نماز بخوانى؟ ••• برخيز نماز بخوان . من برابر آن حضرت رو به قبله ايستادم و نماز را شروع كردم و ركوع و سجود را به جا آوردم . حضرت فرمود : اى حمّاد! خوب نماز نمى خوانى! چه زشت است براى مردى كه شصت هفتاد سال از عمرش بگذرد و يك نماز را با شرايط كامل آن نگزارد!
الإمامُ الرِّضا عليه السلام : الصَّلاةُ لَها أربَعةُ آلافِ بابٍ .[عيون أخبار الرِّضا : 1/255/7 .]
امام رضا عليه السلام : براى نماز چهار هزار باب [در احكام و مسائل ]وجود دارد .
آداب نماز
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إنّ الرَّجُلَينِ مِن اُمَّتي يَقُومانِ في الصَّلاةِ، و رُكوعُهُما و سُجودُهُما واحِدٌ ، و إنّ ما بينَ صلاتَيهِما مِثلُ ما بينَ السَّماءِ و الأرضِ .[بحار الأنوار : 84/249/41 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : دو نفر از امّت من به نماز مى ايستند و ركوع و سجود هر دو نفرشان يكى است ، اما فاصله نماز آنها با يكديگر از زمين تا آسمان است .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إذا قُمتَ إلى الصَّلاةِ فَقُل : اللّهُمّ إنّي اُقَدِّمُ إلَيكَ مُحمّدا صلى الله عليه و آله بينَ يَدَي حاجَتي و أتَوَجَّهُ بهِ إلَيكَ، فاجعَلْني بهِ وَجيها عندَكَ في الدُّنيا و الآخِرَةِ و مِنَ المُقَرَّبِينَ، اِجعَلْ صَلاتِي بِهِ مَقبولَةً، و ذَنبي بهِ مَغفورا، و دُعائي بهِ مُستَجابا، إنّكَ أنتَ الغَفورُ الرَّحيمُ .[الكافي : 3/309/3 .]
امام صادق عليه السلام : هرگاه به نماز برخاستى بگو : خدايا ! من محمّد صلى الله عليه و آله را واسطه حاجت خود قرار مى دهم و با [وسيله ]او، به تو روى مى آورم ؛ پس به حرمت او، مرا نزد خودت در دنيا و آخرت آبرومند گردان و از مقرّبان قرارم ده . به حرمت او، نمازم را بپذير و به حرمت او، گناهم را بيامرز و به حرمت او دعايم را اجابت فرما كه تو آمرزنده و مهربانى.
خشوع در نماز
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : الخُشوعُ زينَةُ الصَّلاةِ .[جامع الأخبار : 337/947 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خشوع، زيور نماز است .
عنه صلى الله عليه و آله : لا صَلاةَ لِمَن لا يَتَخَشَّعُ في صلاتِهِ .[الفردوس : 5/195/7935 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : كسى كه در نماز خود خشوع ندارد نمازش نماز نيست .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : يا كُميلُ ، ليسَ الشَّأنَ أن تُصَلِّيَ و تَصُومَ و تَتَصَدَّقَ، إنّما الشَّأنُ أن تكونَ الصَّلاةُ فُعِلَت بِقَلبٍ نَقِيٍّ، و عَمَلٍ عندَ اللّه ِ مَرْضِيٍّ، و خُشوعٍ سَوِيٍّ .[بشارة المصطفى : 28 .]
امام على عليه السلام : اى كميل! مهم اين نيست كه نماز بخوانى و روزه بگيرى و صدقه بدهى ؛ مهم اين است كه نماز، با دلِ پاك و عمل خدا پسندانه و خشوعِ راستين صورت گيرد .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إذا كُنتَ دَخَلتَ في صَلاتِكَ فعلَيكَ بالتَّخَشُّعِ و الإقبالِ على صَلاتِكَ؛ فإنَّ اللّه َ تعالى يقولُ : «الذينَ هُم في صَلاتِهِم خاشِعُونَ» .[الكافي : 3/300/3 .]
امام صادق عليه السلام : هرگاه وارد نماز شدى ، با خشوع باش و به نمازت توجّه قلبى داشته باش؛ زيرا خداوند متعال [ در توصيف مؤمنان ] مى فرمايد : «همانان كه در نمازشان خاشعند» .
معناى خشوع
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ـ لَمّا سُئلَ عنِ الخُشوعِ ـ : التَّواضُعُ في الصَّلاةِ، و أن يُقبِلَ العَبدُ بقَلبِهِ كُلِّهِ على رَبِّهِ .[دعائم الإسلام : 1/158 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در پاسخ به اين پرسش كه خشوع چيست ـ فرمود : فروتنى در نماز و اين كه بنده با تمام دلش به پروردگار خود رو كند .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ـ في قوِلِهِ تعالى : «الذينَ هُم في صَلاتِهِم خاشِعُونَ» ـ : الخُشوعُ غَضُّ البَصَرِ في الصَّلاةِ .[دعائم الإسلام : 1/158
قال الطبرسي رحمه الله في ذيل قوله تعالى :
امام صادق عليه السلام ـ درباره آيه: «همانان كه در نمازشان خاشعند» ـ فرمود : خشوع ، عبارت است از فروهشتن چشم در نماز .[طبرسى رحمه الله ذيل آيه: «و همانان كه در نمازشان خاشعند» مى گويد : يعنى، خاضع و خاكسار و فروتنند . چشم خود را از جايگاه سجده شان برنمى دارند و به راست و چپ نمى نگرند . روايت شده كه رسول خدا صلى الله عليه و آله مردى را ديد كه در نمازش با ريش خود بازى مى كند ، فرمود : «اين مرد اگر دلش خاشع بود، بى گمان اندامهاى او نيز خاشع بودند» . اين حديث نشان مى دهد كه در نماز بايد هم دل خاشع باشد هم اعضا . خشوعِ قلب، اين است كه نمازگزار همه فكر و ذهن خود را متوجّه نماز كند و دلش را از هر چه جز نماز، فارغ گرداند ؛ به طورى كه در آن، جز عبادت و معبود چيزى نباشد و خشوعِ اعضا اين است كه چشمش را فرو اندازد و به نماز توجّه كند و از التفات به اين سو و آن سو و بازى كردن [با ريش و جز آن ]خوددارى ورزد . نيز گفته اند : خشوع ، بر اساس آنچه در قرآن كريم آمده ، عبارت است از خشوعِ چشم ، چنان كه در آيه «ديدگانشان خاشع است» آمده است و خشوعِ دل چنان كه در آيه «آيا وقت آن نرسيده كه مؤمنان دلهايشان به ذكر خدا خاشع شود» آمده است و خشوعِ صدا چنان كه در آيه «و صداها براى خداى رحمان خاشع شد، پس چيزى جز زمزمه شنيده نشود» آمده است . خشوع در نماز، اين هر سه معنا را در برمى گيرد .]
خشوع پيامبر صلى الله عليه و آله در نماز
فلاح السائل روي ابو محمّد جعفر بن علي القمّي في كتاب زهد النبي صلى الله عليه و آله : كانَ النبيُّ صلى الله عليه و آله إذا قامَ إلى الصَّلاةِ تَرَبَّدَ وَجهُهُ خَوفا مِنَ اللّه ِ تعالى .[فلاح السائل : 289/182 .]
فلاح السائل ـ به نقل از ابو محمّد جعفر بن على القمى در كتاب زهد النبي صلى الله عليه و آله ـ : پيامبر صلى الله عليه و آله هرگاه به نماز مى ايستاد، از ترس خداوند متعال، رنگ چهره اش مى پريد.
فلاح السائل روي ابو محمّد جعفر بن علي القمّي في كتاب زهد النبي صلى الله عليه و آله : أنَّ النبيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا قامَ إلى الصَّلاةِ كأنّهُ ثَوبٌ مُلقى .[فلاح السائل : 289/183 .]
فلاح السائل ـ به نقل از ابو محمّد جعفر بن على القمى در كتاب زهد النبي صلى الله عليه و آله ـ : رسول خدا صلى الله عليه و آله هرگاه به نماز مى ايستاد ، [از فرط آرامش] مانند جامه اى بود كه به كنارى افتاده باشد .
خشوع امام على عليه السلام در نماز
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : كانَ عليٌّ عليه السلام إذا قامَ إلى الصَّلاةِ فقالَ : «وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ و الأرْضَ» .[الأنعام : 79 .] تَغَيَّرَ لَونُهُ؛ حتّى يُعرَفَ ذلكَ في وَجهِهِ .[فلاح السائل : 202/115 .]
امام صادق عليه السلام : على عليه السلام هرگاه به نماز برمى خاست ، مى گفت : «رو به سوى كسى كردم كه آسمانها و زمين را آفريد» و رنگش تغيير مى كرد ، به طورى كه در چهره اش پيدا بود .
بحار الأنوار : في تفسير القُشَيريّ : أنّه كانَ عليه السلام إذا حَضَرَ وَقتُ الصَّلاةِ تَلَوَّنَ و تَزَلزَلَ، فقيلَ لَهُ : ما لَكَ ؟ فيقولُ : جاءَ وقتُ أمانَةٍ عَرَضَها اللّه ُ تعالى على السماواتِ و الأرضِ و الجبالِ فَأبَينَ أن يَحمِلنَها و حَمَلَها الإنسانُ في ضَعفِي، فلا أدرِي اُحسِنُ إذا ما حَمَلتُ أم لا ؟! .[بحار الأنوار : 41/17/10 .]
بحار الأنوار : در تفسير القشيرى آمده است : على عليه السلام چون وقت نماز مى شد ، رنگش تغيير مى كرد و به خود مى لرزيد . به آن حضرت عرض شد : شما را چه شده است؟ فرمود : هنگام امانتى رسيده است كه خداوند متعال آن را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه كرد ، اما آنها از پذيرفتنش آن خوددارى كردند و انسان به عهده گرفت و من با اين ضعف و نا توانيم نمى دانم آيا از عهده برداشتن اين بار به خوبى برمى آيم يا نه .
أعلام الدين : كانَ أميرُ المؤمنينَ عليه السلام إذا أخَذَ في الوُضُوءِ يَتَغَيَّرُ وَجهُهُ مِن خِيفَةِ اللّه ِ تعالى .[أعلام الدين : 247 .]
أعلام الدين : امام على عليه السلام هرگاه شروع به گرفتن وضو مى كرد ، از ترس خدا ، رنگ رخسارش برمى گشت .
دعائم الإسلام عن عليٍّ صلواتُ اللّه ِ علَيهِ أنّهُ كانَ إذا دَخَلَ الصَّلاةَ كانَ كَأنَّهُ بِناءٌ ثابِتٌ أو عَمودٌ قائمٌ لا يَتَحَرَّكُ ، و كانَ ربّما رَكَعَ أو سَجَدَ فَيَقَعُ الطَّيرُ علَيهِ، و لَم يُطِقْ أحَدٌ أن يَحكِيَ صلاةَ رسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله إلاّ عليُّ بنُ أبي طالبٍ و عليُّ بنُ الحسينِ عليهما السلام .[دعائم الإسلام : 1/159 .]
دعائم الإسلام : نقل شده است كه امام على عليه السلام هرگاه به نماز مى ايستاد ، مانند بنايى استوار يا ستونى راست تكان نمى خورد . گاهى اوقات در حال ركوع يا سجده [از بس آرام بود و كوچكترين حركتى نمى كرد ]پرنده بر پشت آن حضرت فرود مى آمد . هيچ كس طاقت تقليد از نماز رسول خدا صلى الله عليه و آله را نداشت ، جز على بن ابى طالب و على بن الحسين عليهما السلام .
خشوعِ فاطمه دخت رسول خدا صلى الله عليه و آله
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ـ عمّا يَقَعُ مِن الظُّلمِ على أهلِ البَيتِ عليهم السلام ـ : أمّا ابنَتي فاطمةُ فإنّها سَيِّدَةُ نِساءِ العالَمينَ مِن الأوَّلِينَ و الآخِرِينَ ••• متى قامَت في مِحرابِها بينَ يَدَي رَبِّها جَلَّ جلالُهُ زَهَرَ نورُها لِملائكةِ السَّماءِ كما يَزهَرُ نورُ الكواكِبِ لأهلِ الأرضِ، و يقولُ اللّه ُ عَزَّ و جلَّ لملائكَتِهِ: يا ملائكَتِي ، انظُرُوا إلى أمَتي فاطمةَ سَيِّدَةِ إمائي قائمهٌ بينَ يَدَيَّ، تَرتَعِدُ فَرائصُها مِن خِيفَتي، و قد أقبَلَت بقَلبِها على عِبادَتِي، اُشهِدُكُم أنّي قد أمَّنتُ شِيعَتَها مِنَ النارِ .[بحار الأنوار : 43/172/13 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در ضمن بيان ستمى كه بر اهل بيت عليهم السلام خواهد رفت ـ فرمود : امّا دخترم فاطمه، او بانوى زنان جهان است••• ؛ هرگاه در محراب خود در برابر پروردگارش ، جلّ جلاله ، بايستد ، نورش براى فرشتگان آسمان مى درخشد، همچنان كه نور ستارگان براى زمينيان مى درخشد و خداوند عزّ و جلّ به فرشتگانش مى فرمايد : اى فرشتگان من! به كنيز من فاطمه بنگريد ، بانوى كنيزان من در برابر من ايستاده است و گوشت تنش از بيم من مى لرزد . او با دل خويش به عبادت من روى آورده است ، شما را گواه مى گيرم كه شيعيان او را از آتش ايمن كردم .
عدّة الداعي : كانَت فاطِمةُ عليها السلام تَنهَجُ في الصَّلاةِ مِن خِيفَةِ اللّه ِ تعالى .[عدّة الداعي : 139 .]
عدّة الداعي : فاطمه عليها السلام در نماز ، از ترس خداوند متعال ، نفس نفس مى زد .
خشوع امام حسن عليه السلام در نماز
الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام : إنّ الحَسنَ بنَ عليٍّ عليهما السلام كانَ إذا قامَ في صَلاتِهِ تَرتَعِدُ فَرائصُهُ بينَ يَدَي رَبِّهِ عَزَّ و جلَّ، و كانَ إذا ذَكَرَ الجَنّةَ و النارَ اضطَرَبَ اضطِرابَ السَّليمِ .[بحار الأنوار : 84/258/56 .]
امام زين العابدين عليه السلام : حسن بن على عليهما السلام چون به نماز مى ايستاد ، عضلاتش در برابر پروردگارش عزّ و جلّ مى لرزيد و هرگاه سخن از بهشت و دوزخ به ميان مى آمد ، همچون مار گزيده، آسيمه سر مى شد .
بحار الأنوار : كانَ الحَسنُ عليه السلام إذا فَرَغَ مِن وُضُوئهِ تَغَيَّرَ لَونُهُ، فقيلَ لَهُ في ذلكَ، فقالَ : حَقٌّ على مَن أرادَ أن يَدخُلَ على ذِي العَرشِ أن يَتَغَيَّرَ لَونُهُ .[بحار الأنوار : 80/347/32]
بحار الأنوار: امام حسن عليه السلام هرگاه وضويش را تمام مى كرد ، رنگش مى پريد . علّت را جويا شدند ، فرمود : كسى كه مى خواهد به حضور خداوندگار صاحب عرش برسد ، بايد رنگش را ببازد .
بحار الأنوار من كتاب اللؤلؤيات : كانَ الحَسنُ عليه السلام إذا تَوَضَّأ تَغَيَّرَ لَونُهُ، و ارتَعَدَت مَفاصِلُهُ، فقيلَ لَهُ في ذلكَ، فقالَ : حَقٌّ لِمَن وَقَفَ بينَ يَدَي ذِي العَرشِ أن يَصفَرَّ لَونُهُ و تَرتَعِدَ مَفاصِلُهُ .[بحار الأنوار : 80/346/30 .]
بحار الأنوار ـ به نقل از كتاب اللؤلؤيات ـ : امام حسن عليه السلام هرگاه وضو مى گرفت رنگ چهره اش تغيير مى كرد و بندهاى بدنش به لرزه مى افتاد . علت را جويا شدند ، فرمود : كسى كه در برابر خداوندگار صاحب عرش ايستاده است ، بايد رنگش زرد شود و بند بند بدنش به لرزه افتد .
خشوع امام زين العابدين عليه السلام در نماز
الإمامُ الباقرُ عليه السلام : كانَ عليُّ بنُ الحسينِ صلواتُ اللّه ِ عليهِما إذا قامَ في الصَّلاةِ كأنّهُ ساقُ شَجرَةٍ لا يَتَحَرَّكُ مِنهُ شَيءٌ إلاّ ما حَرَّكَهُ الرِّيحُ مِنهُ .[الكافي : 3/300/4 .]
امام باقر عليه السلام : امام زين العابدين ـ صلوات اللّه عليه ـ هرگاه به نماز مى ايستاد گويى تنه درختى است، كه هيچ چيزى از آن تكان نمى خورَد ، مگر آنچه كه وزش باد به حركت درمى آورَد .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : كان عليُّ بنُ الحسينِ عليهما السلام إذا قامَ إلى الصّلاةِ تَغَيَّرَ لَونُهُ، فإذا سَجَدَ لم يَرفَعْ رَأسَهُ حتّى يَرفَضَّ عَرَقا .[فلاح السائل : 222/124 .]
امام صادق عليه السلام : امام زين العابدين عليه السلام هرگاه به نماز مى ايستاد رنگش مى پريد و چون به سجده مى رفت آنقدر سر از سجده برنمى داشت كه عرق از او مى ريخت .
عنه عليه السلام : كانَ عليُّ بنُ الحسينِ عليهما السلام إذا حَضَرَتِ الصَّلاةُ اقشَعَرَّ جِلدُهُ، و اصفَرَّ لَونُهُ، و ارتَعَدَ كالسَّعَفَةِ .[فلاح السائل:203/117.]
امام صادق عليه السلام : چون وقت نماز مى رسيد، مو بر بدن امام زين العابدين عليه السلام راست مى شد ، و رنگش زرد مى گشت و چون شاخه خشكيده درختِ خرما مى لرزيد.
فلاح السائل : كانَ [ عليّ بن الحسين عليهما السلام ]إذا شَرَعَ في طَهارَةِ الصَّلواتِ اصفَرَّ وَجهُهُ و ظَهَرَ علَيهِ الخَوفُ .[فلاح السائل : 124 .]
فلاح السائل : امام زين العابدين عليه السلام هرگاه شروع به وضو گرفتن براى نمازها مى كرد، رنگش زرد مى شد و ترس او را فرا مى گرفت .
دعائم الإسلام : كانَ عليّ بن الحسين عليهما السلام إذا تَوَضَّأ للصَّلاةِ و أخَذَ في الدُّخولِ فيها اصفَرَّ وَجهُهُ و تَغَيَّرَ لَونُهُ، فقيلَ لَهُ مرّةً في ذلكَ ، فقالَ : إنّي اُرِيدُ الوُقُوفَ بينَ يَدَي مَلِكٍ عَظِيمٍ .[دعائم الإسلام : 1/158 .]
دعائم الإسلام : امام زين العابدين عليه السلام هرگاه براى نماز وضو مى گرفت و شروع به نماز خواندن مى كرد ، چهره اش زرد مى شد و رنگش مى پريد . يك بار در اين باره از ايشان سؤال شد ، فرمود : من مى خواهم در پيشگاه پادشاهى بزرگ بايستم .
المناقب لابن شهر آشوب : مِن كتابِ الأنوارِ : أنّه عليه السلام كانَ قائما يُصَلِّي حتّى وَقَفَ ابنُهُ محمّدٌ عليه السلام و هُو طِفلٌ إلى بئرٍ في دارِهِ بالمَدينةِ بَعِيدَةِ القَعرِ، فَسَقَطَ فيها، فَنَظَرَت إلَيهِ اُمُّهُ فَصَرَخَت و أقبَلَت نحوَ البِئرِ تَضرِبُ بِنَفسِها حِذاءَ البِئرِ و تَستَغِيثُ و تقولُ : يا بنَ رسولِ اللّه ِ ، غَرِقَ وَلَدُكَ محمّدٌ ! و هُو لا يَنثَني عن صلاتِهِ و هُو يَسمَعُ اضطِرابَ ابنِهِ في قَعرِ البئرِ، فَلَمّا طالَ علَيها ذلكَ قالَت حُزنا على وَلَدِها : ما أقسى قُلُوبَكُم يا آلَ بَيتِ رسولِ اللّه ِ ! !
فَأقبَلَ على صلاتِهِ و لَم يَخرُجْ عنها إلاّ عن كَمالِها و إتمامِها، ثُمّ أقبَلَ علَيها، و جَلَسَ على أرجاءِ البِئرِ، و مَدَّ يَدَهُ إلى قَعرِها ـ و كانَت لا تُنالُ إلاّ بِرِشاء طَويلٍ ـ فَأخرَجَ ابنَهُ مُحمّدا على يَدَيهِ يُناغِي و يَضحَكُ لم يَبتَلَّ لَهُ ثَوبٌ و لا جَسَدٌ بالماءِ ! فقالَ : هاكِ يا ضَعِيفةَ اليَقينِ بِاللّه ِ، فَضَحِكَتْ لِسلامةِ وَلَدِها و بَكَت لقولِهِ : يا ضعيفةَ اليَقينِ باللّه ِ، فقالَ : لا تَثرِيبَ علَيكِ اليَومَ، لو عَلِمتِ أنّي كُنتُ بَينَ يَدَي جبّارٍ لَو مِلتُ بِوَجهِي عَنهُ لَمالَ بوَجهِهِ عَنّي، أ فَمَن يُرى راحِما بعدَهُ ؟! .[المناقب لابن شهرآشوب : 4/135 .]
مناقب ابن شهرآشوب: در كتاب الأنوار آمده است : امام زين العابدين عليه السلام مشغول نماز بود كه فرزند خرد سالش محمّد[باقر] عليه السلام كنار چاه عميقى كه در خانه آن حضرت در مدينه بود رفت و در چاه افتاد . مادرش متوجّه افتادن او شد و فرياد كشيد و به طرف چاه دويد و كنار چاه خودش را مى زد و كمك مى خواست و مى گفت : يا بن رسول اللّه ! فرزندت محمّد غرق شد . اما امام زين العابدين، با آن كه صداى ناله و بيتابى فرزندش را در ته چاه مى شنيد ، از نماز خود دست نكشيد . همسر امام چون كار به درازا كشيد ، از روى ناراحتى براى فرزندش ، گفت : چقدر دل شما سخت است اى خاندان رسول خدا!
حضرت به نماز خود ادامه داد و بعد از آن كه آن را به طور كامل و تمام انجام داد ، به طرف همسرش رفت و كنار چاه نشست و دستش را به ته چاه ـ كه جز با ريسمانى بلند دسترسى به آن ممكن نبود ـ دراز كرد و فرزندش محمّد را روى دستانش بيرون آورد در حالى كه شيرين زبانى مى كرد و مى خنديد و نه لباسش خيس شده بود و نه جايى از بدنش! سپس[به همسرش ]فرمود : بگير! اى زنِ سست يقينِ به خدا . همسر حضرت از اين كه ديد فرزندش سالم است خنديد و از اين گفته امام زين العابدين كه به او فرمود : اى زنِ سست يقينِ به خدا ، گريست. حضرت فرمود: امروز بر تو سرزنشى نيست، كاش مى دانستى كه من در پيشگاه پادشاهى مقتدر ايستاده بودم كه اگر رويم را از او بر مى گرداندم او هم رويش را از من بر مى گرداند ، آيا پس از او رحم كننده اى هست؟
خشوع امام باقر و امام صادق عليهما السلام
بحار الأنوار عن جابر الجعفي : سمعت أبا عبد اللّه صلى الله عليه و آله : ••• و لقد صَلّى أبو جعفرٍ عليه السلام ذاتَ يَومٍ فَوَقَعَ على رَأسِهِ شَيءٌ فلَم يَنزِعْهُ مِن رَأسِهِ حتّى قامَ إلَيهِ جعفرٌ فَنَزَعَهُ مِن رَأسِهِ؛ تَعظيما للّه ِ و إقبالاً على صلاتِهِ، و هُو قولُ اللّه ِ : «أقِمْ وَجْهَكَ للدِّينِ حَنيفا» .[يونس : 105 .] .[بحار الأنوار : 84/252/48 .]
بحار الأنوار ـ به نقل از جابر جعفي ـ : شنيدم امام صادق عليه السلام فرمود : ••• روزى ابو جعفر (امام باقر عليه السلام ) به نماز ايستاد ، در همان حال چيزى روى سر آن حضرت افتاد ، اما آن را از سر خود دور نكرد، تا آن كه جعفر(امام صادق عليه السلام ) آن را از روى سر ايشان برداشت. اين عمل حضرت ناشى از تعظيم خدا و توجّه به نمازش بود و اين فرموده خداوند است كه : «و به سوى دين روى آر، با اخلاص و راستى» .
فلاح السائل : رُوِيَ أنّ مولانا جعفرَ بنَ محمّدٍ الصادقَ عليهما السلام كانَ يَتلُو القرآنَ في صلاتِهِ فَغُشِيَ علَيهِ، فلمّا أفاقَ سُئلَ : ما الذي أوجَبَ ما انتَهَت حالُكَ إلَيهِ ؟ فقالَ ـ ما مَعناهُ ـ : ما زِلتُ اُكَرِّرُ آياتِ القرآنِ حتّى بَلَغتُ إلى حالٍ كأنَّي سَمِعتُها مُشافَهَةً مِمَّن أنزَلَها .[فلاح السائل : 210/121 .]
فلاح السائل : روايت شده است كه سرورمان امام جعفر صادق عليهما السلام در نماز خود قرآن تلاوت مى كرد كه از هوش رفت . وقتى به هوش آمد سؤال كردند: چه شد كه به اين حال افتاديد؟ حضرت پاسخى به اين مضمون داد : آيات قرآن را پيوسته تكرار مى كردم تا جايى كه اين حالت به من دست داد كه گويى آن را از زبان نازل كننده اش مى شنوم .
فلاح السائل عن أبي أيوب : كانَ أبو جعفرٍ و أبو عبدِ اللّه ِ عليهما السلام إذا قاما إلى الصَّلاةِ تَغَيَّرَت ألوانُهُما حُمرَةً و مَرَّةً صُفرَةً ، و كأنّما يُناجِيانِ شَيئا يَرَيانِهِ .[فلاح السائل : 290/186 .]
فلاح السائل ـ به نقل از أبو أيوب ـ : امام باقر و امام صادق عليهما السلام هر گاه به نماز مى ايستادند رنگ رخسارشان ، گاه سرخ مى شد و گاه زرد؛ گويى با كسى راز و نياز مى كنند كه او را مى بينند .
موانع خشوع
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ـ في رجُلٍ يَعبَثُ بِلِحيَتِهِ في صلاتِهِ ـ : أما إنّهُ لو خَشَعَ قَلبُهُ لَخَشَعَت جَوارِحُهُ .[بحار الأنوار : 84/228 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ درباره مردى كه در نمازش با ريش خود بازى مى كرد ـ فرمود : اگر دل او خاشع بود ، بي گمان اندامهايش نيز خشوع داشتند
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : لا يَعبَثِ الرَّجُلُ في صلاتِهِ بِلِحيَتِهِ و لا بما يَشغَلُهُ عن صلاتِهِ .[الخصال : 620/10 .]
امام على عليه السلام : مرد نبايد در نمازش با ريش خود و يا با چيزى كه او را از نمازش غافل و بى توجّه مى كند، بازى كند .
عنه عليه السلام : لِيَخشَعِ الرَّجُلُ في صلاتِهِ؛ فإنّه مَن خَشَعَ قَلبُهُ للّه ِ عَزَّ و جلَّ خَشَعَت جَوارِحُهُ فلا يَعبَثُ بِشَيءٍ .[الخصال : 628/10 .]
امام على عليه السلام : انسان بايد در نمازش خشوع داشته باشد ، كسى كه دلش در برابر خداوند عزّ و جلّ خاشع باشد، جوارح او نيز خشوع خواهد داشت و بنا بر اين ، با چيزى بازى نمى كند
