شرايط پذيرفته شدن نماز
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : لَو صَلَّيتُم حتّى تَكونُوا كالأوتارِ، و صُمتُم حتّى تَكُونُوا كالحَنايا، لَم يَقبَلِ اللّه ُ مِنكُم إلاّ بِوَرَعٍ .[بحار الأنوار : 84/ 258/56 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : اگر چندان نماز بخوانيد كه چون چلّه كمان شويد ، و چندان روزه بگيريد كه مانند كمان درآييد ، خداوند از شما نپذيرد مگر آن كه با پارسايى همراه باشد .
عنه صلى الله عليه و آله : أوحَى اللّه ُ إلَيَّ أن يا أخا المُرسَلِينَ، يا أخا المُنذِرِينَ ، أنذِرْ قَومَكَ لا يَدخُلوا بَيتا مِن بُيُوتِي و لأِحَدٍ مِن عِبادِي عندَ أحَدِهِم مَظلِمَةٌ؛ فإنّي ألعَنُهُ ما دامَ قائما يُصَلِّي بينَ يَدَيَّ حتّى يَرُدَّ تلكَ المَظلِمَةَ .[بحار الأنوار : 84/257/55 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند به من وحى فرمود كه : اى از تبار رسولان ، اى از تبار بيم دهندگان! به مردم خود هشدار ده كه تا وقتى نسبت به يكى از بندگان من به گردن خود مظلمه و حقّى دارند وارد هيچ يك از خانه هاى من نشوند ؛ زيرا تا زمانى كه در پيشگاه من به نماز ايستاده اند ، آنان را لعنت مى كنم مگر اين كه آن مظلمه را ردّ كنند .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : اُنظُرْ فِيمَ تُصَلِّي، إن لَم يَكُن مِن وَجهِهِ و حِلِّهِ فلا قَبولَ .[بشارة المصطفى : 28 .]
امام على عليه السلام : بنگر كه با چه [جامه و لباسى ]نماز مى خوانى ؛ اگر آن را از راه درست و حلال به دست نياورده باشى ، نمازت پذيرفته نيست .
الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام ـ و قد سُئلَ عن سَبَبِ قَبولِ الصَّلاةِ ـ : وَلايَتُنا و البَراءةُ مِن أعدائنا .[المناقب لابن شهر آشوب : 4/131 .]
امام زين العابدين عليه السلام ـ در پاسخ به سؤال از آنچه موجب قبولى نماز مى شود ـ فرمود : دوستى و ولايت ما و بيزارى از دشمنان ما.
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : قالَ اللّه ُ تبارَكَ و تَعالى: إنَّما أقبَلُ الصَّلاةَ لِمَن تَواضَعَ لِعَظَمَتي، و يَكُفُّ نَفسَهُ عنِ الشَّهَواتِ مِن أجلي، و يَقطَعُ نَهارَهُ بِذِكرِي، و لا يَتَعاظَمُ على خَلقِي، و يُطعِمُ الجائعَ، و يَكسُو العارِيَ، و يَرحَمُ المُصابَ، و يُؤوِي الغَريبَ ، فذلكَ يُشْرِقُ نورُهُ مِثلَ الشَّمسِ، أجْعَلُ لَهُ في الظُّلُماتِ نورا، و في الجَهالَةِ عِلما .[بحار الأنوار : 69 / 391 / 66 .]
امام صادق عليه السلام : خداوند تبارك و تعالى فرموده است : من نماز كسى را مى پذيرم كه در برابر عظمت من فروتن باشد ، به خاطر من نفْس خود را از شهوتها باز دارد و روزش را با ياد من سپرى كند و بر آفريدگان من بزرگى نفروشد و گرسنه را غذا دهد و برهنه را بپوشاند و به مصيبت ديده رحم كند و غريب را جاى دهد ؛ چنين كسى مانند خورشيد مى درخشد ، در تاريكيها براى او نورى قرار مى دهم ، و در نادانى، دانشى .
• موانع پذيرفته شدن نماز
۱ ـ آزردن پدر و مادر
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : مَن نَظَرَ إلى أبَوَيهِ نَظَرَ ماقِتٍ و هُما ظالِمانِ لَهُ، لم يَقبَلِ اللّه ُ لَهُ صلاةً .[الكافي : 2/349/5 .]
امام صادق عليه السلام : هر كه به پدر و مادر خود ، گر چه به وى ستم كرده باشند ، با نگاه دشمنانه بنگرد ، خداوند از او نمازى را نمى پذيرد .
۲ ـ غيبت كردن
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : مَنِ اغتابَ مُسلما أو مُسـلِمَةً لَم يَقبَلِ اللّه ُ تعالى صلاتَهُ و لا صِيامَهُ أربَعينَ يَوما و لَيلةً، إلاّ أن يَغفِرَ لَهُ صاحِبُهُ .[جامع الأخبار : 412/1141 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه از مردى مسلمان يا زنى مسلمان غيبت كند ، خداوند متعال تا چهل شبانه روز، نه نماز او را مى پذيرد و نه روزه اش را ، مگر اين كه غيبت شونده او را ببخشد .
۳ ـ سبك شمردن نماز و مواظبت نكردن بر آن
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : و اللّه ِ إنّهُ لَيَأتِي على الرَّجُلِ خَمسونَ سَنةً و ما قَبِلَ اللّه ُ مِنهُ صلاةً واحِدَةً، فأيُّ شَيءٍ أشَدُّ مِن هذا ؟! و اللّه ِ إنّكُم لَتَعرِفُونَ مِن جِيرانِكم و أصحابِكُم مَن لَو كانَ يُصَلِّي لِبَعضِكُم ما قَبِلَها مِنهُ لاستِخفافِهِ بها، إنّ اللّه َ عَزَّ و جلَّ لا يَقبَلُ إلاّ الحَسَنَ ، فكيفَ يَقبَلُ ما يُستَخَفُّ بهِ .[الكافي : 3/269/9.]؟ ! .[(انظر) وسائل الشيعة : 3 / 15 باب 6 .]
امام صادق عليه السلام : به خدا قسم ، [گاه ]انسان پنجاه سال عمر مى كند و خداوند حتى يك نماز از او نمى پذيرد و چه چيزى بدتر از اين؟! به خدا قسم ، شما از همسايگان و ياران خود كسانى را مى شناسيد كه اگر [به فرض] براى يكى از شما نماز مى خواندند، چون آن را سبك به جا مى آورند از آنها نمى پذيرفت . حال خداوند عزّ و جلّ جز «خوب» نمى پذيرد، چگونه چيزى را كه سبك شمرده شده است، بپذيرد؟!
۴ ـ شرابخوارى
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إنّ مَن شَرِبَ الخَمرَ لَم تُحسَبْ صلاتُهُ أربَعينَ صَباحا .[علل الشرائع : 345/1 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : كسى كه شراب بخورد ، تا چهل صباح نمازش به حساب آورده نمى شود .
الإمامُ الباقرُ عليه السلام : مَن شَرِبَ الخَمرَ فَسَكِرَ مِنها لَم يُتَقَبَّلْ صلاتُهُ أربَعينَ يوما، فإن تَرَكَ الصَّلاةَ في هذه الأيّامِ ضُوعِفَ علَيهِ العَذابُ لِتَركِ الصَّلاةِ .[الخصال : 534/1 .]
امام باقر عليه السلام : كسى كه شراب بنوشد و بر اثر آن مست شود ، تا چهل روز نمازش پذيرفته نشود و اگر در اين مدّت نمازش را ترك كند ، به خاطر ترك نماز، عذابش دو چندان مى شود .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لا تُقبَلُ صلاةُ شارِبِ المُسكِرِ أربَعينَ يوما، إلاّ أن يَتوبَ .[بحار الأنوار : 84/317/2 .]
امام صادق عليه السلام : نماز كسى كه مُسكر مى نوشد ، تا چهل روز پذيرفته نمى شود، مگر اين كه توبه كند .
۵ ـ اين خصلت ها
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : ثَمانيةٌ لا تُقبَلُ مِنهُمُ الصَّلاةُ : العَبدُ الآبِقُ حتّى يَرجِعَ إلى مَولاهُ، و الناشِزُ و زَوجُها علَيها ساخِطٌ، و مانِعُ الزَّكاةِ، و تارِكُ الوُضوءِ، و الجاريَةُ المُدرِكَةُ تُصَلِّي بغَيرِ خِمارٍ، و إمامُ قَومٍ يُصَلِّي بهِم و هُم لَهُ كارِهُونَ، و السَّكرانُ، و الزَّبِينُ ؛ و هُو الذي يُدافِعُ البَولَ و الغائطَ .[مكارم الأخلاق : 2/324/2656 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هشت نفرند كه نمازشان پذيرفته نمى شود : بنده فرارى تا زمانى كه به سوى مولايش برگردد، و زن نافرمانى كه شوهرش از او ناراضى است، و كسى كه زكات نمى دهد، و كسى كه وضو نمى گيرد، و دختر بالغى كه بدون روسرى نماز بخواند، و پيشواى قومى كه با آنان نماز بخواند در حالى كه از او ناراضى هستند، و آدم مست، و كسى كه بول و غائط خود را به زور نگه دارد .
بحار الأنوار : فيما أوحَى اللّه ُ إلى داوودَ عليه السلام : كم رَكعَةٍ طويلَةٍ فيها بُكاءٌ بخَشيةٍ قد صَلاّها صاحِبُها لا تُساوِي عِندِي فَتيلاً! حينَ نَظَرتُ في قَلبِهِ و وَجَدتُهُ إن سَلَّمَ مِن الصَّلاةِ و بَرزَت لَهُ امرأةٌ و عَرَضَت علَيهِ نفسَها أجابَها، و إن عامَلَهُ مُؤمنٌ خانَهُ .[بحار الأنوار : 84/257/55 .] .[(انظر) باب 2254 . العمل : باب 2895 .]
بحار الأنوار : از جمله وحى هاى خداوند [ متعال ]به داوود عليه السلام ، اين بود : چه بسا ركعتهاى طولانى كه نمازگزار خوانده و در آنها از ترس و خشيت گريسته است ، اما در نظر من، به اندازه رشته ميان هسته خرما ارزش ندارد ! زيرا به دل او نگريستم و ديدم اگر نمازش را تمام كند و زنى در برابرش ظاهر شود و خود را بر او عرضه كند مى پذيرد، و اگر مؤمنى با وى معامله اى كند ، به او خيانت ورزد .
نقش حضور قلب در پذيرش نماز
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : لا يَقبَلُ اللّه ُ صلاةَ عَبدٍ لا يَحضُرُ قَلبُهُ مَع بَدَنِهِ .[المحاسن : 1/406/921 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند نماز بنده اى را كه دلش در كنار بدنش حضور ندارد ، نمى پذيرد .
عنه صلى الله عليه و آله : إنّ العَبدَ لَيُصَلِّي الصَّلاةَ لا يُكتَبُ لَهُ سُـدسُها و لا عُشرُها، و إنّما يُكتَبُ لِلعَبدِ مِن صَلاتِهِ ما عَقَلَ مِنها .[بحار الأنوار : 84/249/41 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : [گاه] بنده نماز مى خواند، اما يك ششم و يك دهم آن هم برايش نوشته نمى شود ؛ تنها آن مقدار از نماز بنده به حساب مى آيد كه با شناخت و توجّه همراه باشد .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : لا يَقُومَنَّ أحَدُكُم في الصَّلاةِ مُتَكاسِلاً و لا ناعِسا، و لا يُفَكِّرَنَّ في نفسِهِ فإنّهُ بينَ يَدَي رَبِّهِ عَزَّ و جلَّ، و إنّما لِلعَبدِ مِن صلاتِهِ ما أقبَلَ علَيهِ مِنها بقَلبِهِ .[الخصال : 613/10 .]
امام على عليه السلام : هيچ يك از شما با كسالت و خواب آلودگى به نماز نايستد و به خودش نيز فكر نكند ؛ زيرا در پيشگاه پروردگارِ عزّ و جلّ خويش قرار دارد . بنده را همان مقدار از نمازش نصيب است كه با توجّهِ قلبى او همراه باشد .
الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام ـ لَمّا سَقَطَ رِداؤهُ عن أحَدِ مَنكِبَيهِ و لَم يُسَوِّه فَسُئلَ عن ذلكَ ـ : وَيحَكَ أ تَدرِي بينَ يَدَي مَن كُنتُ ؟! إنَّ العَبدَ لا يُقبَلُ مِن صلاتِهِ إلاّ ما أقبَلَ علَيهِ مِنها بقَلبِهِ .[علل الشرائع : 232/8 .]
امام زين العابدين عليه السلام ـ وقتى در حال نماز ردايش روى يك شانه اش افتاد و آن را مرتب نكرد و علّت آن پرسيده شد ـ فرمود : واى بر تو! آيا مى دانى در پيشگاه چه كسى بودم؟ از نماز بنده همان مقدارى پذيرفته مى شود ، كه با توجّه قلبى همراه باشد .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : مَن صَلّى و أقبَلَ على صلاتِهِ لَم يُحَدِّثْ نفسَهُ و لم يَسْهُ فيها، أقبَلَ اللّه ُ علَيهِ ما أقبَلَ علَيها، فربَّما رُفِعَ نِصفُها و ثُلثُها و رُبعُها و خُمسُها، و إنّما اُمِرَ بالسُـنَّةِ لِيُكَمَّلَ ما ذَهَبَ مِنَ المَكتوبَةِ .[المحاسن : 1/97/65 .]
امام صادق عليه السلام : هر كه نماز گزارد و به نمازش [با دل ]رو كند و با خودش فكر نكند و در نماز سهو و غفلت نكند ، تا وقتى كه به نماز رو دارد ، خداوند به او رو مى كند . گاه باشد كه نيمى از نماز، يا يك سوم آن، يا يك چهارمش و يا يك پنجم آن پذيرفته مى شود . به نمازهاى مستحب از آن رو دستور داده شده است تا آن مقدار از نمازهاى واجب را كه پذيرفته نشده، تكميل (جبران) كند .
رو كردن خدا به كسى كه به او رو كند
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إذا قُمتَ في صلاتِكَ فَأقبِلْ على اللّه ِ بِوَجهِكَ يُقبِلْ علَيكَ .[بحار الأنوار:84/221/4.]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر گاه به نمازت ايستادى ، با دل به خدا رو كن تا او نيز به تو رو كند
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إنّي لاُحِبُّ للرجُلِ مِنكُم المؤمنِ إذا قامَ في صلاةٍ فَريضَةٍ أن يُقبِلَ بقَلبِهِ إلى اللّه ِ و لا يَشغَلَ قَلبَهُ بأمرِ الدنيا، فليسَ مِن مؤمِنٍ يُقبِلُ بِقَلبِهِ في صلاتِهِ إلى اللّه ِ إلاّ أقبَلَ اللّه ُ إلَيهِ بوَجهِهِ، و أقبَلَ بقُلوبِ المؤمنينَ إلَيهِ بالمَحَبَّةِ لَهُ بعدَ حُبِّ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ إيّاهُ .[ثواب الأعمال : 163/1 .]
امام صادق عليه السلام : دوست دارم كه فرد مؤمن شما هرگاه به نماز واجب مى ايستد ، با دل خويش به خداوند رو كند و دلش را مشغول امور دنيا نگرداند ؛ زيرا هيچ مؤمنى نيست كه در نمازش روى دل به خدا كند، مگر اين كه خداوند نيز به او توجّه كند و خداوند عزّ و جلّ او را دوست بدارد و محبّت دلهاىِ مؤمنان را نيز متوجّه او گرداند .
عنه عليه السلام : إذا قامَ العَبدُ إلى الصَّلاةِ أقبَلَ اللّه ُ عَزَّ و جلَّ علَيهِ بِوَجهِهِ، فلا يَزالُ مُقبِلاً علَيهِ حتّى يَلتَفِتَ ثلاثَ مَرّاتٍ، فإذا التَفَتَ ثلاثَ مَرّاتٍ أعرَضَ عَنهُ .[ثواب الأعمال : 273/1 .]
امام صادق عليه السلام : هرگاه بنده به نماز ايستد ، خداوند عزّ و جلّ به او توجّه كند و پيوسته رو به او داشته باشد تا آن كه سه مرتبه متوجّه اين سو و آن سو شود . پس چون سه بار به هر سو نگريست ، خداوند از وى روى گرداند .
عنه عليه السلام : إذا أحرَمَ العَبدُ في صلاتِهِ أقبَلَ اللّه ُ علَيهِ بوجهِهِ، و يُوَكِّلُ بهِ مَلَكا يَلتَقِطُ القرآنَ مِن فِيهِ التِقاطا، فإن أعرَضَ أعرَضَ اللّه ُ عَنهُ، و وَكَلَهُ إلى المَلَكِ .[بحار الأنوار : 84/206/3 .]
امام صادق عليه السلام : چون بنده براى نماز خود تكبيرة الإحرام گويد ، خداوند به او توجّه كند و فرشته اى بر وى گمارد كه هرچه از قرآن از دهانش خارج مى شود ، برمى گيرد ؛ پس ، هرگاه روى گرداند خداوند نيز از او رو بگرداند و او را به همان فرشته وا گذارد .
فضيلت تدبّر در نماز
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ـ لأبي ذر الغفاري ـ : يا أبا ذَرٍّ ، رَكعَتانِ مُقتَصِدَتانِ في تَفَكُّرٍ خَيرٌ مِن قِيامِ لَيلةٍ و القَلبُ ساهٍ .[تنبيه الخواطر : 2/59 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به ابو ذر غفارى ـ : اى ابوذر! دو ركعت نماز معمولى كه با تفكّر و تدبّر همراه باشد بهتر است از شبى را تا به صبح با دلى غافل نماز خواندن .
عنه صلى الله عليه و آله : رَكعَتانِ خَفيفَتانِ في (ال )ـتَفَكُّرِ خَيرٌ مِن قِيامِ لَيلةٍ .[ثواب الأعمال : 68/1 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : دو ركعت نماز سبك اما همراه تفكر ، بهتر است از شبى را تا به صبح نماز گزاردن .
پاداش كسى كه با دلى فارغ از دنيا نماز خواند
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : مَن صلّى رَكعتَينِ و لَم يُحَدِّثْ فيهِما نفسَهُ بِشَيءٍ مِن اُمورِ الدنيا غَفَرَ اللّه ُ لَهُ ذُنوبَهُ .[بحار الأنوار : 84/249/41 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه دو ركعت نماز بگزارد و در آن دو ركعت به هيچ امرى از امور دنيا فكر نكند ، خداوند گناهانش را مى آمرزد .
بحار الأنوار عن ابن عباس : اُهدِيَ إلى رسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ناقَتانِ عَظيمَتانِ، فَجَعَلَ إحداهُما لِمَن يُصَلِّي رَكعتَينِ لا يَهُمُّ فيهما بِشَيءٍ مِن أمرِ الدنيا، و لم يُجِبهُ أحَدٌ سِوى عَلِيٍّ عليه السلام ، فَأعطاهُ كِلتَيهِما .[بحار الأنوار:41/18/11.]
بحار الأنوار ـ به نقل از ابن عباس ـ : دو ماده شتر بزرگ به رسول خدا صلى الله عليه و آله هديه شد . حضرت فرمود كه يكى از آنها را به كسى مى دهد كه فارغ از هر گونه فكر و انديشه اى در امور دنيوى دو ركعت نماز بگزارد ، اما هيچ كس جز على عليه السلام نپذيرفت و رسول خدا هر دو شتر را به او داد .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : مَن صَلّى رَكعتَين يَعلَمُ ما يقولُ فيهِما، انصَرَفَ و لَيسَ بينَهُ و بينَ اللّه ِ ذَنبٌ .[الكافي : 3/266/12 .]
امام صادق عليه السلام : هر كه دو ركعت نماز بخواند و بداند در آنها چه مى گويد ، نمازش كه تمام شد گناهى ميان او و خداوند باقى نماند .
عنه عليه السلام : إيّاكُم و الكَسَلَ؛ فإنّ رَبَّكُم رَحِيمٌ يَشكُرُ القَليلَ؛ إنَّ الرَّجُلَ لَيُصَلِّي الرَّكعتَينِ يُرِيدُ بِهِما وَجهَ اللّه ِ تعالى فَيُدخِلُهُ اللّه ُ بهِما الجَنَّةَ .[كتاب من لا يحضره الفقيه : 1/209/631 .]
امام صادق عليه السلام : از تنبلى دورى كنيد ؛ زيرا پروردگار شما مهربان است و از [كار ]اندك نيز قدردانى مى كند . همانا آدمى دو ركعت نماز براى خدا مى گزارد و خداوند به واسطه آن دو ركعت او را به بهشت مى برد .
عنه عليه السلام : مَن قَبِلَ اللّه ُ مِنهُ صلاةً واحِدَةً لم يُعَذِّبْهُ، و مَن قَبِلَ مِنهُ حَسَنةً لَم يُعَذِّبْهُ .[الكافي : 3/266/11 .]
امام صادق عليه السلام : هر كه خداوند يك نماز از او بپذيرد، عذابش نمى كند و از هركه يك كار نيك بپذيرد عذابش نمى كند .
دستور به خواندن نماز وداع گونه
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : صَلِّ صَلاةَ مُوَدِّعٍ؛ فإنّ فيها الوُصلَةَ و القُربى .[بحار الأنوار : 78/200/28 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : چنان نمازى بخوان كه گويى آخرين نماز عمر توست ؛ زيرا چنين نمازى موجب رسيدن و نزديك شدن به خداست .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إذا صَلَّيتَ صلاةً فَريضَةً فَصَلِّها لِوَقتِها صلاةَ مُوَدِّعٍ يَخافُ أن لا يَعودَ إلَيها أبدا، ثُمَّ اصرِفْ بِبَصَرِكَ إلى مَوضِعِ سُجودِكَ ، فلَو تَعلَمُ مَن عَن يَمينِكَ و شمالِكَ لأَحسَنتَ صلاتَكَ، وَ اعلَمْ أنّكَ بَينَ يَدَي مَن يَراكَ و لا تَراهُ .[الأمالي للصدوق : 329/389 .]
امام صادق عليه السلام : هرگاه نماز واجب خواندى، به وقت بخوان و همانند كسى كه با آن وداع مى كند (آخرين نماز عمر اوست) و مى ترسد ديگر به سوى آن برنگردد . و ديده ات را به جايگاه سجده ات بدوز ، كه اگر بدانى كسى طرف راست يا چپ توست ، خوب نماز مى خوانى، و بدان كه تو در برابر كسى هستى كه تو را مى بيند و تو او را نمى بينى .
كسى كه نمازش به صورت او پَرت مى شود
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إنَّ مِنَ الصلاةِ لَما يُقبَلُ نِصفُها و ثُلثُها و رُبعُها و خُمسُها إلى العُشرِ، و إنّ مِنها لَما يُلَفُّ كما يُلَفُّ الثَّوبُ الخَلَقُ فيُضرَبُ بها وَجـهُ صاحِبِها، و إنّما لكَ مِن صلاتِكَ ما أقبَلتَ علَيهِ بقَلبِكَ .[بحار الأنوار : 84/260/59 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : بعضى از نمازها هست كه نصف و يك سوم و يك چهارم و يك پنجم تا يك دهم آنها پذيرفته مى شود و بعضى از نمازها هست كه مانند كهنه اى مُچاله مى شود و به صورت صاحبش پرت مى گردد . تنها آن قسمت از نمازت بهره توست كه با دل خود بدان رو كنى.
عنه صلى الله عليه و آله : بُنِيَتِ الصَّلاةُ على أربَعةِ أسهُمٍ : سَهمٌ مِنها إسباغُ الوُضوءِ، و سَهمٌ مِنها الرُّكوعُ، و سَهمٌ مِنها السُّجودُ، و سَهمٌ مِنها الخُشوعُ ••• و إذا لَم يَتِمَّ سِهامُها صَعِدَت و لها ظُلمَةٌ و غُلِّقَت أبوابُ السَّماءِ دُونَها، و تقولُ : ضَيَّعتَني ضَيَّعَكَ اللّه ُ ! و يُضرَبُ بها وَجهُهُ .[دعائم الإسلام : 1/158 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : نماز بر چهار سهم بنا شده است : سهمى از آن، كامل گرفتن وضوست و سهمى ركوع و سهمى سجود و سهمى خشوع ••• و هرگاه اين چهار سهم نماز كامل نگردد، نماز با تاريكى بالا مى رود و درهاى آسمان به رويش بسته مى شود و مى گويد : مرا تباه كردى خدا تباهت كند! و آن نماز به صورت نمازگزار پرت مى شود .
بحار الأنوار : فيما أوحَى اللّه ُ إلى داوودَ عليه السلام : لَرُبَّما صَلَّى العَبدُ فَأضرِبُ بها وَجهَهُ و أحجُبُ عنّي صَوتَهُ، أ تَدرِي مَن ذلكَ يا داوودُ ؟! ذلكَ الذي يُكثِرُ الالتِفاتَ الى حَرَمِ المُؤمِنِينَ بِعَينِ الفِسقِ، و ذلكَ الذي حَدَّثَتهُ نفسُه لو وُلِّيَ أمرا لَضَرَبَ فيهِ الأعناقَ ظُلما .[بحار الأنوار : 84/257/55 .]
بحار الأنوار: از جمله وحى هاى خداوند متعال به داوود عليه السلام اين بود : گاه بنده نماز مى خواند و من آن را به صورت او مى زنم و نمى گذارم صدايش به من برسد . اى داوود! آيا مى دانى او چه كسى است؟ او كسى است كه با چشمى ناپاك به ناموس مؤمنان مى نگرد ، كسى است كه با خودش مى گويد كه اگر قدرتى پيدا كند همه را به تيغ ستم، گردن مى زند .
الإمامُ الباقرُ و الإمامُ الصّادقُ عليهما السلام : ما لَكَ مِن صلاتِكَ الاّ ما أقبَلتَ علَيهِ فيها، فإن أوهَمَها كُلَّها أو غَفَلَ عن أدائها لُفَّت فَضُرِبَ بها وَجهُ صاحِبِها .[بحار الأنوار : 84/260/59 .]
امام باقر و امام صادق عليهما السلام : تنها آن مقدار از نمازت بهره توست كه با توجه قلبى همراه باشد . پس ، اگر كسى در همه نماز سهو كند (حواسش بكلى پرت باشد) يا از اداى آن غفلت ورزد (به وقت نگزارد) آن نماز مچاله و به صورت صاحبش پرت مى شود.
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : الصَّلاةُ وُكِّلَ بها مَلَكٌ ليسَ لَهُ عَمَلٌ غَيرَها، فإذا فَرَغَ مِنها قَبَضَها ثُمّ صَعِدَ بها، فإنْ كانَت مِمّا تُقبَلُ قُبِلَت، و إن كانَت مِمّا لا تُقبَلُ قيلَ لَهُ : رُدَّها عَلى عَبدِي، فَيَنزِلُ بها حتّى يَضرِبَ بها وَجهَهُ، ثُمَّ يقولُ : اُفٍّ لكَ، ما يَزالُ لكَ عَمَلٌ يُعَنِّيني ! .[الكافي : 3/488/10 .]
امام صادق عليه السلام : فرشته اى بر نماز گماشته شده كه جز آن، كارى ندارد . پس هرگاه بنده نمازش را تمام كند، آن فرشته نماز را بگيرد و بالا برد . اگر از نمازهاى پذيرفتنى بود ، پذيرفته مى شود و اگر پذيرفتنى نبود به آن فرشته گفته مى شود : آن را به بنده ام برگردان . پس فرشته آن نماز را پايين مى آورد و به صورت صاحبش مى زند و سپس مى گويد : اُف بر تو! كار تو هميشه مايه زحمت و سرشكستگى من است!
كسى كه نمازش نماز نيست
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : لا صلاةَ لِمَن لا يُتِمُّ رُكوعَها و سُجودَها .[بحار الأنوار : 72/198/26 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : كسى كه ركوع و سجود نماز را كامل به جا نياورد ، نمازش نماز نيست .
عنه صلى الله عليه و آله : مَن عَرَفَ مَن على يَمينِهِ و شِمالِهِ مُتَعمِّدا في الصَّلاةِ فلا صلاةَ لَهُ .[بحار الأنوار : 84/249/41 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه در نماز كارى كند كه بداند در طرف راست و چپ او كيست ، نمازش درست نيست .
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لا صلاةَ لِمَن لا زَكاةَ لَهُ .[مشكاة الأنوار:96/212.].
امام صادق عليه السلام : كسى كه زكات ندهد ، نمازش نماز نيست .
عنه عليه السلام : لا صلاةَ لِحاقِنٍ و لا لِحاقِبٍ و لا لحازِقٍ، فالحاقِنُ الذي بهِ البَولُ، و الحاقِبُ الذي بهِ الغائطُ، و الحازقُ الذي قَد ضَغَطَهُ الخُفُّ .[الأمالي للصدوق : 498/683 .]
امام صادق عليه السلام : نماز حاقن و حاقب و حازق درست نيست ؛ حاقن كسى است كه بولش گرفته و حاقب كسى است كه غائطش گرفته و حازق كسى است كه پايش از پاى افزار در فشار است .
نمازگزار غير مؤمن!
رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : يَأتِي على الناسِ زمانٌ يَجتَمِعُونَ في مَساجِدِهِم يُصَلُّونَ لَيسَ فيهِم مؤمنٌ ! .[كنز العمّال : 31109 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : روزگارى فرا مى رسد كه مردم در مساجد خود جمع مى شوند و نماز مى خوانند ، امّا مؤمنى در ميان آنها وجود ندارد !
عنه صلى الله عليه و آله : يُؤَذِّنُ المُؤَذِّنُ و يُقِيمُ الصَّلاةَ قَومٌ و ما هُم بمؤمِنِينَ .[كنز العمّال : 31110 .]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : مؤذن، اذان مى گويد و مردمى نماز مى گزارند ، اما هيچ كدامشان مؤمن نيستند !
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : رُبَّ مُتَنَسِّكٍ و لا دِينَ لَهُ .[غرر الحكم : 5340 .]
امام على عليه السلام : بسا عبادت كننده اى كه دين ندارد .
تأويل نماز
بحار الأنوار عن جابرِ بنِ عبدِ اللّه ِ الأنصاريّ : كنتُ مَعَ مَولانا أمير المؤمِنينَ عليه السلام ، فَرأى رَجُلاً قائِما يُصلّي، فَقالَ لَهُ : يا هذا ، أ تَعرِفُ تَأوِيلَ الصَّلاةِ ؟ فقال : يا مَولايَ ، و هل للصَّلاةِ تَأوِيلٌ غَيرُ العِبادَةِ ؟ فقالَ : إي و الذي بَعَثَ محمّدا بالنبوَّةِ ••• تَأوِيلُ تَكبِيرَتِكَ الاُولى إلى إحرامِكَ : أن تُخطِرَ في نفسِك إذا قلتَ : اللّه ُ أكبَرُ، مِن أن يُوصَفَ بقيامٍ أو قُعودٍ، و في الثانيةِ : أن يُوصَفَ بحَرَكةٍ أو جُمودٍ، و في الثالثةِ : أن يُوصَفَ بجِسمٍ أو يُشَبَّهَ بِشِبهٍ أو يُقاسَ بِقِياسٍ، و تُخطِرَ في الرابعةِ : أن تَحُلَّهُ الأعراضُ أو تُولِمَهُ الأمراضُ، و تُخطِرَ في الخامسَةِ : أن يُوصَفَ بجَوهَرٍ أو بعَرَضٍ أو يَحُلَّ شَيئا أو يَحُلَّ فيهِ شيءٌ، و تُخطِر في السادسَةِ : أن يَجُوزَ علَيهِ ما يَجُوزُ على المُحدَثِينَ مِنَ الزَّوالِ و الانتِقالِ و التَّغَيُّرِ مِن حالٍ إلى حالٍ ، و تُخطِرَ في السابعَةِ : أن تَحُلَّهُ الحَواسُّ الخَمسُ
ثُمّ تَأوِيلُ مَدِّ عُنُقِكَ في الرُّكوعِ : تُخطِرُ في نفسِكَ آمَنتُ بكَ و لَو ضُرِبَت عُنُقِي . ثُمّ تَأويلُ رَفعِ رَأسِكَ مِنَ الرُّكوعِ إذا قلتَ : «سَمِعَ اللّه ُ لمن حمده» تَأوِيلُهُ: الذي أخرَجَني مِنَ العَدَمِ إلى الوُجودِ
و تأويلُ السَّجدَةِ الاُولى : أن تُخطِرَ في نفسِكَ و أنتَ ساجِدٌ : مِنها خَلَقتَني
و رَفعُ رأسِكَ تَأوِيلُهُ : و مِنها أخرَجتَني
وَ السَّجدَةِ الثانيةِ : و فيها تُعِيدُني، و رَفعُ رَأسِكَ تُخطِرُ بقَلبِكَ : و مِنها تُخرِجُني تارةً اُخرى
و تَأوِيلُ قُعودِكَ على جانِبِكَ الأيسَرِ و رَفعِ رِجلِكَ اليُمنى و طَرحِكَ على اليُسرى : تُخطِرُ بقَلبِكَ : اللّهُمّ إنّي أقَمتُ الحَقَّ و أمَتُّ الباطلَ
و تأويلُ تَشَهُّدِكَ : تَجديدُ الإيمانِ، و مُعاوَدَةُ الإسلامِ، و الإقرارُ بِالبَعثِ بعدَ المَوتِ
و تأويلُ قِراءَةِ التَّحِيّاتِ: تَمجِيدُ الرَّبِّ سبحانَهُ، و تَعظِيمُهُ عمّا قالَ الظّالِمونَ و نَعَتَهُ المُلحِدُونَ
و تَأويلُ قولِكَ : السلامُ علَيكُم و رحمَةُ اللّه ِ و بَرَكاتُهُ : تَرَحُّمٌ عَنِ اللّه ِ سبحانَهُ، فمَعناها : هذهِ أمانٌ لَكُم مِن عَذابِ يَومِ القِيامَةِ
ثُمّ قالَ أميرُ المؤمنينَ عليه السلام : مَن لَم يَعلَمْ تَأوِيلَ صلاتِهِ هكذا فهِي خِداجٌ، أي ناقِصَةٌ .[بحار الأنوار : 84/254/52 .]
بحار الأنوار ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصارى ـ : من با امير المؤمنين عليه السلام بودم كه ديدم حضرت به مردى كه نماز مى خواند فرمود: اى مرد ! آيا تأويل (معناى) نماز را مى دانى؟ عرض كرد : سَرورم! آيا نماز تأويلى جز عبادت دارد؟ حضرت فرمود : سوگند به آن كه محمّد را به پيامبرى فرستاد، آرى [تأويل ]دارد•••
تأويل نخستين تكبير [از شش تكبير پيش از تكبيرة الاحرام] .[بنا بر روايات معصومان عليهم السلام ، مستحبّ است آدمى پيش از تكبيرة الاحرام، شش بار اللّه اكبر بگويد بعد تكبيرة الاحرام نماز را بر زبان آورد ـم .]تا تكبيرة الاحرام چنين است كه وقتى گفتى : اللّه اكبر ، در قلب و جان خود بگذرانى كه خدا بزرگتر از آن است كه به قيام يا قعودى وصف شود و در تكبير دوم در قلبت چنين بگذرانى كه خدا بزرگتر از آن است كه به حركت يا سكونى وصف شود و در تكبير سوم او را بزرگتر از آن بدانى كه به جسميّت وصف شود، يا به چيزى مانند باشد، يا به چيزى قياس شود و در تكبير چهارم او را بزرگتر از آن بدانى كه به عارضه اى دچار شود، يا بيماريها دردمندش كند و در تكبير پنجم او را بزرگتر از آن بدانى كه به جوهرى يا عرضى وصف شود، يا در چيزى حلول كند و يا چيزى در او حلول كند و در تكبير ششم چنين از دلت بگذرانى كه او بالاتر از آن است كه زوال و جا به جايى و دگرگونى حالات ، كه در موجودات حادث رواست ، در او جايز
باشد و در تكبير هفتم او را برتر از آن بدانى كه محلّ حواس پنجگانه باشد
تأويل كشيدن گردنت در ركوع نيز اين است كه با خود گويى : اگر گردنم را بزنى باز به تو ايمان دارم . سر برداشتنت از ركوع و گفتن جمله «سمع اللّه لمن حمده» تأويلش اين است : كسى كه مرا از نيستى به صحنه هستى آورد
تأويل سجده اول اين است كه در حال سجده از ذهن و دلت بگذرانى كه : مرا از اين [خاك ]آفريدى . سر برداشتنت از سجده اول، تأويلش اين است : مرا از خاك بيرون آوردى و سجده دوم به معناى اين است كه : مرا به خاك برمى گردانى و در سر برداشتنت از سجده دوم از قلبت بگذرانى : بار ديگر مرا از خاك بيرون مى آورى
نشستن [در تشهّد] به طرف چپ و گذاشتن پاى راستت روى پاى چپ تأويلش اين است كه در دلت بگذرانى : خدايا! من حق را بر پاى داشتم و باطل را ميراندم
تأويل تشهّدت عبارت است از : تجديد ايمان و تكرار اسلام و اقرار به برانگيخته شدنِ پس از مرگ
تأويل سلام دادنها عبارت است از : تمجيد پروردگار سبحان و برتر دانستن او از آنچه ستمگران در حقّش گفته اند و ملحدان وصفش كرده اند . تأويل جمله «السلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته» طلب رحمت و مِهر خداى سبحان است و اين به معناى در امان ماندن شما از عذاب روز قيامت است
امير المؤمنين عليه السلام سپس فرمود : كسى كه تأويل نماز خود را بدين صورت نداند ، نمازش خِداج است، يعنى ناقص است .
علل الشرائع عن أحمد بن عبد اللّه : قالَ رَجُلٌ لِأميرِ الْمؤمنينَ عليه السلام يَا بنَ عَمِّ خَيرِ خَلقِ اللّه ِ ما مَعنى رَفعِ يَدَيك في التَّكبيرَةِ الاُولى فَقالَ عليه السلام اللّه ُ أكبرُ الواحِدُ الأَحدُ الَّذي لَيسَ كَمِثلِهِ شَيءٌ لا يُقاسُ بِشَيءٍ و لا يُلمَسُ بِالأخماسِ و لا يُدرَكُ بِالحَواسِّ قالَ الرَّجُلُ ما مَعنى مَدِّ عُنُقِكَ في الرُّكوعِ ؟ قالَ: تَأويلُهُ آمَنتُ بِوَحدانِيَّتِكَ و لَو ضُرِبَت عُنُقي .[علل الشرايع : 333 / 5 .]
علل الشرائع ـ به نقل از احمد بن عبد اللّه ـ : مردى به امير المؤمنين عرض كرد: اى پسر عمّ بهترين آفريده خدا! بالا بردن دستها در هنگام گفتن تكبيرة الاحرام چه معنايى دارد؟ حضرت فرمود: خدا بزرگتر است، آن يكتاى يگانه اى كه چيزى همانند او نيست، و با چيزى قياس نمى شود، و با پنج انگشت لمس نمى گردد و با حواس ادراك نمى شود. مرد عرض كرد: كشيدن گردن در ركوع به چه معناست؟ حضرت فرمود: تأويلش اين است كه من به وحدانيّت تو اى خداوند، ايمان آورده ام حتى اگر گردنم را قطع كنى .
الإمامُ عليٌّ عليه السلام ـ في مَعنى «قد قامَتِ الصَّلاةُ» في الإقامَةِ ـ : أي حانَ وَقتُ الزِّيارَةِ و المُناجاةِ، و قَضاءِ الحَوائجِ، و دَركِ المُنى، و الوُصولِ إلى اللّه ِ عَزَّ و جلَّ، و إلى كرامَتِهِ و عَفوِهِ و رِضوانِهِ و غُفرانِهِ .[معاني الأخبار : 41/1 .]
امام على عليه السلام ـ در معناى «قد قامت الصلاة» در اقامه ـ فرمود : يعنى، وقت ديدار و راز و نياز و برآورده شدن حاجت ها و رسيدن به آرزوها و وصال خداوند عزّ و جلّ و كرامت و عفو و خشنودى و آمرزش او فرارسيده است .
جوامع آداب نماز
الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام : و حَقُّ الصَّلاةِ أن تَعلَمَ أنّها وِفادَةٌ إلى اللّه ِ عَزَّ و جلَّ، و أنّكَ فيها قائمٌ بينَ يَدَيِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ فإذا عَلِمتَ ذلكَ قُمتَ مَقامَ الذَّليلِ الحَقيرِ، الرّاغِبِ الرّاهِبِ، الرّاجِي الخائفِ، المُستَكِينِ المُتَضَرِّعِ، و المُعُظِّمِ لِمَن كانَ بَينَ يَدَيهِ بالسُّكونِ و الوَقارِ، و تُقبِلُ علَيها بِقَلبِكَ و تُقِيمُها بِحُدُودِها و حُقُوقِها .[بحار الأنوار : 74/4/1 .]
امام زين العابدين عليه السلام : حقّ نماز اين است كه بدانى نماز ، وارد شدن بر خداوند عزّ و جلّ است و تو با نماز در پيشگاه خداوند عزّ و جلّ ايستاده اى ؛ پس چون اين را دانستى، بايد خود را در جايگاه بنده اى ذليل و حقير ، دوستدار و ترسان، اميدوار و بيمناك، بينوا و زارى كننده ببينى و به احترام كسى كه در مقابلش ايستاده اى ، با آرامش و وقار بايستى و با دل به نماز رو كنى و آن را با رعايت شرايط و حقوقش ، به جا آورى .
مصباح الشريعة ـ فيما نسبه إلى الإمامِ الصّادقِ عليه السلام ـ : إذا استَقبَلتَ القِبلَةَ فانسَ الدُّنيا و ما فيها، و الخَلقَ و ما هُم فيهِ، و استَفرِغْ قَلبَكَ عن كُلِّ شاغِلٍ يَشغَلُكَ عنِ اللّه ِ، و عايِن بِسِرِّكَ عَظَمَةَ اللّه ِ، و اذكُرْ وُقوفَكَ بينَ يَدَيهِ يَومَ تَبلُو كُلُّ نَفسٍ ما أسلَفَتْ و رُدُّوا إلى اللّه ِ مَولاهُمُ الحَقِّ، وَ قِفْ على قَدَمِ الخَوفِ و الرَّجاءِ
فإذا كَبَّرتَ فاستَصغِرْ ما بينَ السَّماواتِ العُلى و الثَّرى دُونَ كِبرِيائهِ؛ فإنَّ اللّه َ تعالى إذا اطَّلَعَ على قَلبِ العَبدِ و هُو يُكَبِّرُ و في قَلبِهِ عارِضٌ عَن حَقيقَةِ تَكبيرِهِ قالَ : يا كاذِبُ ، أ تَخدَعُني ؟! و عِزَّتي و جَلالي لأَحرِمَنَّكَ حَلاوَةَ ذِكرِي، و لأَحجُبَنَّكَ عن قُربي و المَسارَّةِ بِمُناجاتِي . و اعلَمْ أنّه غيرُ مُحتاجٍ إلى خِدمَتِكَ، و هُو غَنِيٌّ عن عِبادَتِكَ و دُعائكَ، و إنّما دَعاكَ بِفَضلِهِ لِيَرحَمَكَ و يُبَعِّدَكَ مِن عُقُوبَتِهِ .[مصباح الشريعة : 91 .]
مصباح الشريعة ـ در آنچه كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ـ : هرگاه رو به قبله ايستادى، دنيا و هرچه را در آن است و مردم و احوال و اوضاع آنها را يكسره فراموش كن و دلت را از هر آنچه تو را از خدا باز مى دارد ، فارغ گردان و با چشم دل، عظمت خداى را ببين و آن روزى را به ياد آر كه هر كسى كرده خود را مى يابد و همگان به سوى خداوند، كه مولاى حقيقى آنهاست، برگردانده مى شوند، و بر پاى ترس و اميد در پيشگاه خدا به ايست
چون تكبير گفتى، هر آنچه را ميان آسمانهاى بالا و زمين است در برابر كبرياى او ناچيز شمار ؛ زيرا كه هرگاه بنده تكبير بگويد و خداوند متعال به قلبش بنگرد و حقيقت تكبير را در آن نبيند، فرمايد : اى دروغگو! مرا مى فريبى؟ به عزّت و جلالم سوگند كه تو را از شيرينى ياد خود محروم گردانم و نگذارم كه به من نزديك شوى و با من راز و نياز كنى . بدان كه خداوند به خدمت تو محتاج نيست و از عبادت و دعاى تو بى نياز است، بلكه تو را به فضل و رحمت خويش فراخوانده ، تا بر تو رحمت آورد و از كيفر خويش بدور دارد .
بحار الأنوار : سُئلَ بعضُ العُلَماءِ مِن آلِ محمّدٍ صلى الله عليه و آله فقيلَ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ ، ما مَعنى الصَّلاةِ في الحَقيقَةِ ؟ قالَ : صِلَةُ اللّه ِ للعَبدِ بالرَّحمَةِ، و طَلَبُ الوِصالِ إلى اللّه ِ مِنَ العَبدِ إذا كانَ يَدخُلُ بِالنِّـيَّةِ و يُكَبِّرُ بِالتَّعظيمِ و الإجلالِ، و يَقرَأُ بِالتَّرتِيلِ، و يَركَعُ بالخُشوعِ، و يَرفَعُ بالتَّواضُعِ، و يَسجُدُ بِالذُّلِّ و الخُضوعِ، و يَتَشَهَّدُ بِالإخلاصِ مَعَ الأمَلِ، و يُسَلِّمُ بالرَّحمَةِ و الرَّغبَةِ، و يَنصَرِفُ بِالخَوفِ و الرَّجاءِ، فإذا فَعَلَ ذلكَ أدّاها بِالحَقيقَةِ
ثُمّ قيلَ : ما أدَبُ الصَّلاةِ ؟ قالَ : حُضورُ القَلبِ، و إفراغُ الجَوارِحِ، و ذُلُّ المُقامِ بَينَ يَدَيِ اللّه ِ تباركَ و تعالى، و يَجعَلُ الجَنَّةَ عن يَمِينِهِ، و النارَ يَراها عن يَسارِهِ، و الصِّراطَ بينَ يَدَيهِ، و اللّه َ أمامَهُ .[بحار الأنوار : 84/246/37 .]
بحار الأنوار: به يكى از دانايان آل محمّد صلى الله عليه و آله (ائمه عليهم السلام ) عرض شد : فدايت شوم! معناى حقيقى نماز چيست؟ فرمود : رسيدن رحمت خدا به بنده و طلب وصال خدا از سوى بنده هرگاه با نيّت وارد نماز شود و با تعظيم و اجلال تكبير گويد و شمرده قرائت كند و با خشوع به ركوع رود و با تواضع سر از ركوع بردارد و با خوارى و خضوع سجده كند و با اخلاص و اميد، تشهّد گويد و با رحمت و رغبت سلام دهد و با بيم و اميد نمازش را تمام كند كه هرگاه چنين كند حقيقتِ نماز را به جا آورده است
عرض شد : آداب نماز چيست؟ فرمود : حضور قلب و فارغ كردن اعضاى بدن [از هر حركتى، جز حركات نماز] و به خوارى ايستادن در برابر خداوند تبارك و تعالى و بهشت را در سمت راست خود قرار دادن و دوزخ را در سمت چپ خود ديدن و صراط را جلو خود و خداوند را در برابر خويش دانستن .
بحار الأنوار : في صُحُفِ إدريسَ عليه السلام : إذا دَخَلتُم فِي الصَّلاةِ فاصرِفُوا لَها خَواطِرَكُم و أفكارَكُم، و ادعُوا اللّه َ دُعاءً طاهِرا مُتَفَرِّغا، و سَلُوهُ مَصالِحَكُم و مَنافِعَكُم بخُضوعٍ و خُشوعٍ و طاعَةٍ و استِكانَةٍ، و إذا رَكَعتُم و سَجَدتُم فَأبعِدُوا عن نُفوسِكم أفكارَ الدُّنيا، و هَواجِسَ السَّوءِ، و أفعالَ الشَّرِّ، و اعتِقادَ المَكرِ، و مَآكِلَ السُّحتِ، و العُدوانَ و الأحقادَ، و اطرَحُوا بينَكُم ذلكَ كُلَّهُ .[بحار الأنوار : 84/253/49 .]
بحار الأنوار: در صحف ادريس عليه السلام آمده است : چون به نماز وارد شُديد ، ذهن و فكر خود را متوجّه آن سازيد و خدا را با دلى پاك و فارغ [از هر چه جز اوست ]بخوانيد و با خضوع و خشوع و فرمانبردارى و شكسته حالى ، مصالح و منافع خود را از او بخواهيد و هرگاه ركوع و سجود كرديد، افكار دنيوى و خيالات بد و ناشايست و كردارهاى زشت و انديشه مكر و خدعه و حرام خوارى و تجاوز و دشمنى و كينه ها را ، از خود دور سازيد و همه اينها را از ميان خود به دور افكنيد .
بحار الأنوار : فيما أوحَى اللّه ُ إلى ابنِ عِمرانَ عليه السلام : يا موسى، عَجِّلِ التَّوبَةَ، و أخِّرِ الذَّنبَ، و تَأنَّ في المَكثِ بَينَ يَدَيَّ في الصَّلاةِ .[بحار الأنوار : 84/259/57 .]
بحار الأنوار: از جمله وحى خداوند متعال به موسى بن عمران عليه السلام اين بود : اى موسى! توبه را پيش افكن و گناه را پس انداز و هنگام ايستادن به نماز در برابر من ، آرام و با تأنّى باش .
